Irutxuloko Hitza

Sanjoanak, auzoz auzo, iruditan

Irutxuloko Hitza — 2026-06-24 10:58:13

Piztu da sugarra Donostiako auzo eta herrietan; beroaldi izugarriaren aurrean, txinpartek eztanda egin dute bart gauean San Joan bezperarekin, eta irudi ederrak utzi dizkigu, hiriko txoko desberdinetan.

Hain zuzen ere, hemen dituzue Donostiako auzo eta herri gehienetako San Joan bezperako irudiak; Antiguakoak, Egiakoak, Loiolakoak, Sagueskoak, Parte Zaharrekoak, Zubietakoak, Aietekoak, Intxaurrondo Zaharrekoak, Herrerakoak, Intxaurrondokoak, Larratxokoak, Martutenekoak, Amarakoak eta Amara Berrikoak:

Antigua: Joseba Parron San Sebastian argazkilariaren eskutik.

Egia: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Loiola: Nagore Garmendia Artanoren eskutik.

Sagues: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Parte Zaharra: Aratz Garcia Zaldua argazkilariaren eskutik.

Zubieta: Jon Arroyoren eskutik.

Aiete: Aieteko euskara batzordearen eskutik.

Intxaurrondo Zaharra: Beñat Parra Rodriguezen eskutik.

Herrera: Herrerako jai batzordearen eskutik.

Intxaurrondo: Plazara Goaz euskara batzordearen eskutik.

Larratxo: Larratxoko jai batzordearen eskutik.

Martutene: Martuteneko auzo elkartearen eskutik.

Amara: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

Amara Berri: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

‘Txalaparta’ proiektuak irabazi du Illunbeko pabiloi anitzeko nazioarteko lehiaketa

Irutxuloko Hitza — 2026-06-05 13:20:52

Bukatu da Illunbeko erabilera anitzeko pabiloi berriaren proiektua aukeratzeko nazioarteko lehiaketa. Epaimahaiak IDOM ingeniaritza eta arkitektura estudio euskaldunak aurkeztutako Txalaparta proposamenari eman dio lehenengo saria. Proiektu horren bidez, Illunbeko eremua ekipamendu estrategiko berri baten bidez dinamizatu nahi da, urte osoan zehar jarduera jarraitua sendotuko duen hiri, kirol eta kultura topagune handi bihurtzeko: “Honek guztiak mugarri berri bat jarriko du hirian”, adierazi du Jon Insausti alkateak.

Proiektuaren aurkezpenean alkatea egoteaz gain, Ane Oyarbide Tokiko Ekonomia eta Enpleguko zinegotziak eta David Feijoo Donostia Kiroleko zuzendariak ere parte hartu dute.

‘Txalaparta’ proposamen irabazlearen simulazioa.IDOM

Epaimahaiaren balorazioa

Erabakia hartzerakoan, epaimahaiak puntuaziorik handiena eman dio Txalaparta proposamenari, ikuspegi funtzional, espazial eta operatibotik konponbiderik orekatuena dela iritzita. Hala ere, prozesua “lehiakorra” izan dela adierazi du alkateak: “tamaina handikoa”. Asko baloratu dira programa funtzionalaren eskakizunetara egokitzea, arkitektura kalitatea, ingurumen ezaugarriak eta bideragarritasun tekniko, ekonomiko zein funtzionala.

Proiektuak bi ataletan banatzen du eraikina, konfigurazio bolumetriko bakarrean integratuta, masa sentsazioa murrizteko eta hiriarekin hobeto bat egiteko. Lursailaren okupazio handirik planteatzen ez duenez, gune libreak sortzen ditu inguruarekin erlazionatzeko. Gainera, kirol eta kultura bulebar berri bat sortuko da sarbideak eta ibilbideak antolatzeko, oinezkoen mugikortasuna erraztuz.

‘Txalaparta’ proposamen irabazleak aurreikusten duen askotariko pabiloiaren simulazioa.IDOM

Bi arena independente baina koordinatu

Zenbait ekitaldi aldi berean egitea ahalbidetuko du proiektuak: kirol jarduerak, kultura ikuskizunak, kontzertuak edota azokak. Horretarako, bi arena izango ditu: erabilera anitzekoa (elementu nagusia izango dena, 18:500 ikusle ingururentzako edukiarekin) eta kirol arena (3.380 ikuslerentzako edukierarekin).

Malgutasuna bermatzeko, harmaila mugikorrak eta konfigurazio aldakorreko sistemak erabiliko dira. Logistikari dagokionez, zirkulazio sistema bereiziak izango ditu (publikoa, kirolariak, teknikariak eta logistika interferentziarik gabe egoteko), bai eta zama lanetarako espazioak, ibilgailu astunentzako sarbideak, 250 plaza inguruko aparkalekua eta autobusentzako eremu espezifikoak ere.

‘Txalaparta’ proposamen irabazleak aurreikusten duen kirol instalazioaren simulazioa.IDOM

10.000 metro koadro mantentzeko apustua

Proiektuaren alderdi garrantzitsuenetariko bat jasangarritasuna da. Egungo azpiegitura erabat eraitsi ordez, haren 10.000 metro koadro inguru mantenduko dira. Estrategia horrekin ingurumen inpaktua, kostu ekonomikoak eta gauzatze epeak nabarmen murriztuko dira, inbertsioa erosotasun, irisgarritasun, teknologia eta kalitate baldintzak hobetzean zentratuz.

Hurrengo faseak eta epeak

Prozedurak honako egutegi eta epe hauek jarraituko ditu hemendik aurrera: oinarrizko proiektua eta jarduera proiektua idazteko, lau hilabeteko epea izango du enpresa adjudikaziodunak. Exekuzio proiekturako eta ustiapen memoriarako, sei hilabete, lizentziak lortu ondoren. Obra kontratuaren lizitazioa 2027ko erdialderako aurreikusten dutem eta adjudikazioa, ordea, 2028rako.

Illunbeko biribilgune berriak 1,3 milioi euroko aurrekontua du

Irutxuloko Hitza — 2026-06-02 11:05:45

Donostiako Udalak Illunbeko biribilgune berriaren obrak kontratatzeko espedientea onartu du. 1.319.686 euroko aurrekontua du, eta lanak egiteko sei hilabeteko epea. Miramongo Parke Teknologikoa handitzeko proiektuaren barruan kokatzen da aipaturiko biribilgunea.

“Zientzia eta berrikuntza arloetan oinarritutako ekonomia sendoa bultzatu nahi dugu eta Miramongo Parke Teknologikoaren hazkundeak horri erantzuten dio. Lehiakortasun eredua indartu nahi dugu eta horretan buru-belarri lanean gaude”, adierazi du Jon Insausti alkateak.

Horrekin batera, hainbat datu eman ditu: “200 enpresak baino gehiagok osatzen dute Miramongo parkea. Guztira 6.500 langile dituzte eta urtean 1.500 milioi euro baino gehiago fakturatzen dituzte. Gaur egun Illunberantz egiten ari den zabalkuntzari esker, urte honen amaieran Bioteknologiako HUB berri bat izango du, Columbus Venture buru duena, eta 80 milioi euroko inbertsioa izango du. Horrek guztiak bide azpiegiturak ere eskatzen ditu eta horregatik dator sarbide-biribilgunearen proiektua, lehiakortasunaren mesedetan”.

Biribilgunea

Illunbeko biribilgune berriaren proiektuaren arabera, hamaika metroko barne erradioa izango du, eta egungo malda %3 lausotuko dute. Horri esker, arintasun handiagoa izango da Illunberako sarbideetan, jarduera handiagoa hartzen hasten den unean, eta, gainera, Amara Berriko trafikoak deskargatuko ditu, ibilgailuak zuzenean joan ahal izango baitira ospitalearen inguruan sarbidea duten edukiera handiko bideetara.

Apirilaren bukaeran hitz egingo dute Eureka zientzia museoaren etorkizunaz

Irutxuloko Hitza — 2026-04-15 11:27:36

Eusko Jaurlaritza, Gipuzkoako Aldundia, Donostiako Udala eta Kutxa fundazioa hilabete bukaeran elkartuko dira Eureka zientzia museoaren etorkizunaz hitz egiteko. Jon Insausti alkateak aurreratu duenez, museoaren “bideragarritasuna” izango dute hizpide, besteak beste. Helburua Eureka “urtetan” irekita mantentzea dela gaineratu du.

Bilera horretan, Eurekak Tabakaleran izango duen espazioa eta proiektua bera aztertuko dute. Gogoratu behar da, Eurekak beste bi urtez jarraituko duela irekita Miramonen. Ondoren, Tabakalerara lekualdatuko dute. “Ikusi beharko da lekualdaketa hori behar den moduan egiteko gai garen”, adierazi du alkateak.

Insaustik Eurekaren itxiera «birpentsatzeko» eskatu dio Kutxa Fundazioari

Irutxuloko Hitza — 2026-04-08 10:13:20

Jon Insausti alkateak gutun baten bidez eskatu dio Kutxa Fundazioari Eureka museoaren itxiera “birpentsatzeko”. Europa Press eta EFE berri agentziek zabaldu dutenez, Kutxa Fundazioaren Patronatuari eta horren presidente Rafael Amasorraini zuzendutako gutunean, Insaustik argudiatu du proiektua “beharrezkoa” dela eta bere itxierak “Euskadin dibulgazio zientifikoaren erreferentzia baten galera” ekarriko duela.

Halaber, itxierak donostiarrengan eragindako “kezka” adierazi die eta gogoratu du Donostia “nazioartean erreferentziazko hiri gisa finkatu dela zientziaren, ezagutzaren eta berrikuntzaren aldeko apustuagatik”, eta hori erakundeen, eragileen eta herritarren ahalegin partekatuari esker izan dela, tartean, Kutxa Fundazioaren esku hartze “eragin eta nabaria”. Izan ere, Eureka bera erabakigarria izan da mila laguni zientzia gerturatzeko, bereziki, belaunaldi berriei “kalitate handiko” bisita eta dibulgazio jardueren bidez. Hortaz, galerak “zuzeneko eragina du”, Insaustiren esanetan, “bokazio zientifikoen sustapenean eta ezagutzaren kulturan, garai hauetan hain garrantzitsuak direnak”.

Museoa ixteak hura ordeztu dezakeen “alternatiba aktiborik izan gabe”, “ezegonkortasun handia” sortzen duela aitortu du alkateak, bai herritarrengan bai erakunde eta elkarte nagusien artean ere. Donostiak “ezin dio uko egin, inolako alternatibarik gabe, zientziaren hiri gisa duen kokapena sendotzen hain modu erabakigarrian lagundu duen gune bati”. Hori horrela, Kutxa Fundazioari eta Amasorraini eskatu die “erabaki hori berriz hausnartzeko” eta Eureka Zientzia Museoa zabalik mantentzeko “beharrezkoak diren neurri guztiak” har ditzala, “bere jarraitutasuna bermatuz, gutxienez, hiriak antzeko anbizio eta hedadura duen proiektu bat izan arte, Tabakaleran aurreikusitakoa bezalakoa”.

Ekainean itxiko dute Eureka zientzia museoa

Irutxuloko Hitza — 2026-03-26 10:10:59

Jakina zen Kutxa Fundazioa Miramongo Eureka zientzia museoa aurten ixtekoa zela, eta data zehatza iragarri berri du: ekainaren bukaeran itxiko dute, behin betiko. Fundazioak 2021ean abiatutako transformazio estrategikoaren parte da erabakia. Horrela, Kutxa Fundazioak Tabakaleran irekiko du zientziaren inguruko proiektu berri bat 2027an: Atenea.

25 urte inguruko historia dauka Eureka museoak, eta milaka dira urteotan bertatik pasatu diren herritarrak, bereziki, haur eta gazteak. Atenea, bestalde, “zientzia, teknologia, ingeniaritza, artea eta matematika uztartuko dituen ingurune gisa” planteatu du fundazioak, “diziplinarteko ikuspegi batetik, formatu malguagoekin, parte hartzaileagoekin eta kolaboratzaileagoekin”.

Sinadura bilketa

Eureka zientzia museoaren itxieraren albistearen aurrean, haserre agertu dira Gipuzkoako, Bizkaiko eta Arabako zientzia eta hezkuntza komunitateko kide ugari, itxiera “galera konponezina” izango delakoan. Horrela, museoa ez ixteko eskatzeko sinadura bilketa abiatu dute, hemen.

Illunbeko sarbidea hobetzeko biribilgune berri bat eraikiko du udalak

Irutxuloko Hitza — 2026-03-24 11:50:50

Donostiako Udalak biribilgune berri bat jarriko du Begiristain Doktorearen pasealekuan, Illunbeko parke teknologikora eta erabilera anitzeko pabiloi berrira iristeko konexioa hobea izan dadin. Horri esker, Miramon pasealekuarekiko lotunerako mugimendu posible guztiak egin ahal izango dira. Biribilgune berriak 1.319.686 euroko aurrekontua du, eta lanak egiteko sei hilabeteko epea ezarri dute.

“Illunbek eraldaketa handia jasango du datozen hilabeteetan, eta bizitzaz beteko den espazioa izango da, bai bere jarduera enpresarialagatik, bai kirolarekin eta kulturarekin lotutakoagatik. Gure lana da, bertan garatuko diren proiektuak bultzatzeaz gain, jarduera horietara joaten diren pertsona guztiei erraztasunak ematea, modu eroso eta irisgarrian egin dezaten”, azaldu du Jon Insausti alkateak. Gaineratu duenez, “konpromisoa dugu Ospitaleetako igoeratik ibilgailuentzako sarbidea hobetzeko, norabide guztietako sarrera eta irteera fluxuak arintzeko helburuarekin”.

Ezaugarriak

Onarturiko proiektuak aurreikusten du hamaika metroko barne erradioa duen biribilgune bat eraikitzea, eta eremu horretako egungo maldaren desnibela %3 gutxitzea. Aldaketarekin, Illunbera iristeko zirkulazioa arinduko dela dio udalak. Gainera, Amara Berriko trafikoa gutxiko duela nabarmendu dute, ibilgailuak zuzenean joan ahal izango direlako ospitalearen inguruan sarbidea duten edukiera handiko bideetara

Bi lagun atxilotu dituzte taxi gidari bati lapurreta egiteagatik

Irutxuloko Hitza — 2026-03-24 09:30:14

Ertzaintzak bi lagun atxilotu zituen igandean, larderia erabiliz lapurreta egiteagatik. Arratsaldeko 15:30ak aldera, taxi gidari batek SOS Deiak 112ra deitu zuen, lehentxeago Pasai Antxon hartu zituen bi bidaiariekin izandako gertakariaren berri emateko. Azaldu zuenez, Aiete inguruan zeudela, gelditzeko esan zioten, eta ordaintzeko dirurik ez zutenez, eztabaidan hasi ziren. Atzeko aldean eserita zegoen bidaiarietako batek, kuter bat atera eta lepoan jarri zion, eta gidariaren ondoan zegoenak, berriz, ibilgailuaren giltza, irratia eta diru zorroa kendu zizkion, biek ihes egin aurretik.

Abisuari erantzunez, hainbat polizia bertaratu ziren, eta herritarren laguntzari esker, bi lapurren irudiak lortu zituzten eta hiri autobus batean igo zirela jakin zuten. Ibilgailua atzeman zuten eta oraindik barruan zihoazen bi lagunak atxilotu zituzten, larderia erabiliz lapurreta egiteagatik.

Astelehen goizean jarri zituzten agintari judizialaren eskuetan. Biek aurrekari ugari dituzte ondarearen aurkako delituengatik. Hain zuzen ere, atxilotuetako bati igande goizean bertan ireki zizkioten eginbideak, ikertu gisa, Donostiako farmazia batean hainbat produktu lapurtzeagatik. Otsailaren 17tik, saltoki horretan lau aldiz egin ditu antzeko ebasketak.

Aieteko Institutuaren aldeko sinadura bilketa abiatu dute

Irutxuloko Hitza — 2026-03-19 09:33:01

Aieteko Institutua Bai kolektiboak sinadura bilketa abiatu du Change.org plataforman. Helburua 12 eta 16 urte bitarteko gaztetxoen hezkuntza jarraipena bermatzea da, beren auzoan bertan. Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (DBH) publikoaren eskaintzarik ez izateak, auzoko nerabeak hainbat institututan banatzera behartzen ditu, ondorioz, sendotutako taldeak hausten dira, baita joan-etorri eta ahalegin gehigarriak eragin ere. Agintariei eskatu diete “premiaz” azter dezatela eskaera hori, eskari demografikoari ez ezik, komunitatearen kohesioari eta garapenari eusteko beharrari ere erantzuten baitio. Lehen egunetan, 600dik gora lagunek izenpetu dute eskaera.

Aiete Ikastetxeko zuzendaritzak, guraso elkarteak, Eskola Kontseiluko gurasoek eta Lantxabe auzo elkarteak osatutako taldeak hilabeteak daramatza DBH ikastetxe publikoa eskatuz. Urtarrilean, eskaera formala egin zion Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari, besteak beste, hurrengo aurrekontuetan txertatu eta Euskal Eskola Publikoaren Plan Estrategikoan lehentasunezko ekimen gisa jaso dezan.

Euripean, etorkizuna landatzen

Irutxuloko Hitza — 2026-03-14 21:29:58

Sustraiak botatzeko lur ona, eta hazteko, eguzkia eta ura behar dute landareek. Hirutik bi badituzte goizean Miramonen landatutako 80 adaxkek. Eguzki egunak helduko dira, baina udaberriaren atarian, neguko egun beltza egokitu da gaur. Ura nahi beste izan dute etorkizuneko zuhaitzek, landatu dituztenentzat, akaso, gehiegi, hori bai. Edonola, halakoekin bestelako haziak ere ereiten dira eta lurra emankorra bada, fruitu ematera irits daitezke. Naturarekiko maitasuna eta zaintza ureztatu dute gaur partaideek, eta noizean behin etxeko goxotasuna utzi eta ezeroso egoteko ahalegin txikiak merezi duela gogoratu dute ere.

Gunea udalak basotu nahi duela eta, zuhaitz landaketa bertan egitea erabaki dute IRUTXULOKO HITZAk eta Haritzalde Naturzaleen Elkarteak. Hirugarrenez, elkarlanean antolatu dute jarduera. Kalera irten edo leihotik begiratu duen edonork badaki zer nolako euri jasa izan den goizeko bederatzien bueltan. Ordubete falta zela aurrera jarraitu, atzeratu, erdi bideko zerbait egin edo bertan behera utzi deliberatu ondoren, zirt edo zart, Haritzaldeko Eli Azpillagaren baikortasunari heldu eta gauzatzea erabaki dute. “Euriak ez gaitu kikildu behar!”.

Karpa jarri, mahaiak prestatu, materiala atera… Xabier Rubio kideak eremua mugatu du, eta dena gertu zela, zain gelditu dira ordua heldu arte. Kezka nagusia, zenbait partaide agertuko ziren zen. 70 lagunek izena eman dute aurten. Data hurbildu ahala, 57k baieztatu dute parte hartzea, baina eguraldi kaskarra eta bestelakoak tarteko, Miramon pasealekuko orubera 35 bat bertaratu dira. Gehienak, haur txikiak zituzten familiak izan dira.

Ausart eta gogotsu

IRUTXULOKO HITZAko sustapen arduradun Andrea Bosch Alfarok agurtu ditu eta ahalegina eskertu die, aterpe bila karpa azpira joan direnean. Taldetxoa osatu denean, Rubiok azalpenei ekin die; une horretan, ordea, gogor erori da euria eta kosta egiten zen bere hitzak entzutea tantonek oihal gainean jotzean egindako zaratagatik. Laguntzaile “gogotsu eta ausartenei” kontatu die Haritzaldek 1991etik lanean diharduela naturaren kontserbazioan eta sentsibilizazioan, eta halako zuhaitz landaketak garrantzitsuak direla, ez soilik klima aldaketari dagokionean, baita biodibertsitateari eta animaliei dagokienean ere.

Ondoren, ekarritako zuhaitz adaxkei buruz hitz egin die. Baso misto atlantikoa osatu nahi dutenez, askotariko espezieak hartzea da helburua. Hala, haritza kanduduna (quercus robur) izan da espezie nagusia, haietako hogei landatu dituzte, eta laguntzeko, hamarna lizar (fraxinus excelsior), gereziondo (prunus avium), astigar txiki (hacer campestre) eta otsolizar (sorbus aucuparia). Baita fruitudun zuhaitzak ere, bosna basa gurbe (sorbs torminalis), basa udareondo (pirus syvestris), baso sagarrondo (malus silvestris) eta elorri zuri (crataegus mongyna). Azken hauen haziak txoriek jaten dituzte eta zabaltzen laguntzen dute.

Zuloa, putzu

Prestaketan zebiltzala bizilagunetako bat etxetik irten eta karpara bertaratu da, zertan zebiltzan galdetzera. Zuhaitz landaketaren berri eman diote. Etxera bueltatu eta eurirako aproposagoa zen zira soinean bueltatu da. “Ideia zoragarria iruditzen zait eta horregatik animatu naiz”, egindako zuloa putzu bilakatu izanak zeregina zailtzen ziola aitortu aurretik.

Bere kabuz aritu da Antiguako Ainara ere. Senarra eta bi seme-alabekin etortzekoa zen, baina hiru kideek kale egin diote, etxeko epelean gelditzea nahiago izan baitute. Botanikaria da, baina orain arte zuhaitzik landatzeko aukerarik izan ez duela azaldu du. Ilusioa zuen eta asmoari eutsi dio. “Bizitzako hiru eginbeharretako azkena dut hau: haurra eta liburua egin ditut”. Umoretsu eta gogoz aritu da aitzurrarekin, gerrialde minberatua bazuen ere.

Aitzurrekin lurra zulatzen, putzu artean eta lokatzetan ibili dira denak, gustura. Ordubete luzean eremua betea zuten eta babes hartzen joan dira berriro ere karpa azpira. Hirukote batek, ordea, Rubio eta Azpillagarekin batera lanean jarraitu dute, ondoko belargune batean falta ziren azken adaxkak landatzen. Batzuk haiei begira zeuden aterpetik, beste batzuek, berriz, kartoizko hiru kutxa karratu begiz jota zituzten. Irrikaz zain egon dira haurrak, noiz zabalduko ote zituzten. Itxaronaldiak merezi izan die, Egiako Kaktus tabernako Aitorrek maisuki prestatutako patata tortillaz gozatu baitute, haren goxotasunari buruzko hitzen artean.

Jarraian, Andrea Bosch Alfarok jardueran ateratako argazkiak:

«Guretzat, ekitea ezezkoei aurre egitearen prozesua izan da»

Irutxuloko Hitza — 2026-03-06 00:15:49

Naru Intelligence sortu aurretik, zein zen zuen ibilbidea?

Eider Sanchez Herrero (E.S.H.): Biok nahiko ibilbide osagarria egin dugu. Telekomunikazio ingeniariak gara eta ibilbide profesional osoa arlo medikoan adimen artifizialeko sistemak garatzera bideratu dugu. Nire kasuan, informatika masterra egin nuen eta doktoregoa medikuei erabakiak hartzen laguntzeko sistemetan, bereziki, onkologian neukan proiektu batean. Eta zazpi urtez, Vicomtech teknologia zentroan lan egin nuen. 2016an erabaki nuen ikerlari lana aldatzea eta ekitea.

Maider Alberich Intxausti (M.A.I): Biok Tecnunen ikasi genuen, maila desberdinetan, eta ez genuen elkar ezagutu. Master bana egin nuen ingeniaritza biomedikoan eta datu genomikoen analisian. Beste leku batzuetan ibili ondoren, Vicomtechera heldu nintzen, eta hor elkar ezagutu genuen, Eiderren ildoko proiektu batean. Momentu berean pentsatu genuen ikerketa alde batera utzi, eta pazientearengana gerturatzea.

Zeri erantzun nahi zenioten?

E.S.H.: Pazienteengan positiboki eragin nahi genuen. Gaixo guztietatik ikasten duen teknologia bat sortu nahi genuen, ahalbidetuko zuena paziente onkologikoek beren tratamenduan jarraipen hobea izatea. Gure kasuan, motibazio familiarrak ere bagenituen, minbiziari lotuta. Abordatzea bikoitza da: batetik, software bat eraiki dugu onkologia pazienteentzat eta ospitaleko profesionalentzat, eta bestetik, datu medikoen tratamendua egiten dugu.

Izenak ere lotura du izanarekin.

E.S.H.: «Naru» hitz japoniarra da, transformazioa, birjaiotzea esan nahi du. Maider eta bioi asko gustatzen zaigu Japonia eta gure esentzia ere transmitituko zuen zerbait nahi genuenez, hitz japoniar bat egokia iruditu zitzaigun.

M.A.I.: Esaten erraza da, beste hizkuntzetan ere. Kosta zitzaigun aukeratzea…

Ekitea ere ez zen erraza izango…

E.S.H.: Ez, ez da prozesu erraza; errusiar mendi baten modukoa da. Une hobeak eta okerragoak daude, eta okerrago egoteak beti laguntzen dizu aurrera egiten.

M.A.I.: Hasieran, ideia bat geneukan eta horrekin hasi ginen kontrastea egiten. Paziente askorekin hitz egin genuen, minbizia gainditu zutenak, industria farmazeutikoko arduradunekin, ospitaleko mediku, gerente…

«Familian bizi izan ditugu minbizi kasuak eta ikusi dugu nolako bizi kalitatea duten. Lagun genezakeela ikusteak bultzatu gintuen»

Maider Alberich Intxausti, Naruko zuzendari teknologiako

E.S.H.: Merkatu baliozkotzean askotariko eragileekin hitz egin genuen gure balio proposamenaz, eta beti ezezkoak jasotzen genituen. Guretzat, ekitea ezezkoei aurre egitearen prozesua izan da; baina nahiz eta ezezkoena izan, positiboa izan da eta hala behar zuen izan. Ekiteak erresistentzia eta irmotasun handia eskatzen du; bion artean talde ona osatu genuen eta elkarri lagundu genion. Hamar urte geroago, horrela jarraitzen dugu.

Beldurrik izan al zenuten?

M.A.I.: Guk bai eta ingurukoek ere. Esan genuenean lana utzi eta ekitera gindoazela, gure familiek ulertu zuten; baina ingurukoek, lagunek, esan ziguten: «Baina lan bat duzu, egonkorra…». Familian bizi izan ditugu minbizi kasuak eta ikusi dugu nolako bizi kalitatea duten. Horretan lagun genezakeela ikusteak bultzatu gintuen. Ingurukoek pixka bat beldurtu gintuzten, baina aurrera jarraitu dugu familiaren babesa izan dugulako. Hori gabe, ezinezkoa da.

E.S.H.: Familiaren eta bikotekideen babesa ezinbestekoa izan da. Lana utzi genuen, ezer kobratu gabe hasi ginen, enpresan inbertsioa egin genuen… Konstantziarekin eutsi diogu.

Zein izan da hamar urteotako erronkarik zailena?

E.S.H.: Lehen babesak lortzea: bai bezeroak, bai finantziazioa. Gure ideia ez zetorren ezerezetik, gure ibilbide profesionalean zazpi urte generamatzan arlo horretan lanean. Naru sortu genuenean, adituak ginen gure alorrean; baina zailena baiezkoak lortzea zen. Osakidetzarekin lan egin genuen eta bere babesa oso garrantzitsua izan zen, balio handia ematen diogu; baita bazkide berrien eta erakundeen aldetik jaso dugunari ere, diru laguntza eta bestelakoen bidez. Ezinbestekoak izan dira Naru aurrera ateratzeko.

Hemen, jaioterrian, ekin duzue. Inoiz pentsatu al zenuten beste nonbait egitea?

E.S.H.: Ez. Argi geneukan enpresa Donostian sortu eta bertan haztea nahi genuela. Pazienteengan eragin nahi dugu, mundu osokoengan; baina, lehenik, etxekoengan. Hemen, gure alorrean ezagutza asko dago, unibertsitate asko daude, datuei eta osasunari buruzko ikerketa zentroak, ospitaleak… Badago ekosistema apropos bat hau sortzeko, eta ezin genuen imajinatu, orain ere ez, leku hobeago bat.

M.A.I.: Hemen, hasieran aurrera egiteko laguntzak ere badaude. Beste leku batzuk eta beste ekintzaile batzuk ezagutu ditugu, eta…

E.S.H.: Hemen oso eratuta dago ekosistema. Noski, finantzaketa pribatua oso garrantzitsua da, baina baita finantzaketa publikoa ere.

ASPEGIren enpresaburu saria jaso berri duzu, Eider. Zer da zuentzat?

E.S.H.: Balioetsi egiten du hamar urteotan egindako esfortzu eta sakrifizio guztia. Lan asko egin dugu eta hori aitortzea hunkigarria da. Saria niri eman didate, baina proiektua bion artean eratu dugu eta erabaki nagusiak elkarrekin hartu ditugu. Elkarlan bat da eta saria ere partekatua dela uste dugu.

M.A.I.: Emozioa. Horrelako sari batek ikusgarri egiten laguntzen digu, baina baita guk egindako ahaleginak ere, atzean utzi dugun esfortzu guztia.

Maskulinizatutako sektore batean emakumezko eta gazte izateak zailtasun gehigarririk ekarri al dizue?

E.S.H.: Bai, batez ere, hasierako babesak lortzeko puntuak galarazten zizkigun. Askotan azaldu behar izan dugu adituak garela lan honetan, badakigula. Orain, uste dut gauzak aldatu direla, demostratzeko aukera izan dugulako. Orokorrean, alborapen hori badago.

Eta sektorean? Ordutik hona, bilakaerarik nabari al duzue?

E.S.H.: Galdera zaila. Baietz esango nuke, hala ere, askotan Maider eta biok gutxiengoa gara zenbait arlotan. Pena da. Gizartearen irudikapenean gauza askotan aurrera egin dugu, baina gero zenbakietan ez da islatzen. Barrerak ireki egin dira, horretan aurreratu da; baina emakume gehiago behar dira gradu hauek ikasten, eta karrera profesionaletan, lidergo postuetan.

Emakume izateak ekarpen berezirik egiten al dio zuen enpresari?

E.S.H.: Beti diogu dibertsitatea garrantzitsua dela erabakiak hartzeko, ez soilik enpresa munduan, baizik eta orokorrean, gizartean. Enpresa sortu genuen eragin bat izateko pazienteengan, eta aldi berean, langileengan ere eragin nahi genuen. Saiatu gara beti dibertsitatea kontuan hartzen erabaki prozesu osoan eragin horiek sortzeko.

Zuen bizipenean oinarrituta, zer aholku emango zeniokete arlo honetan ekin edo lan egin nahi duen emakumezko edota neska gazte bati?

E.S.H.: Niri erreferenteak falta izan zitzaizkidan, nituenetan ez nintzen islatuta sentitzen. Ez nekien arlo teknologikoan emakume ekintzaileak zeudenik, ez nituelako ezagutzen; eta asko daude. Momentu batean pentsatu nuen aldatu behar nuela. Urteotan eta Maiderrekin ikasi dut garrantzitsuena dela aurkitzea zaren modukoa izateagatik eta egiten duzuna egiteagatik babestuko zaituen norbait. Aholku bat eman beharko banio, esango nioke erreferenteak bilatzeko. Hemen, Gipuzkoan bertan, asko daude.

«Emakume gehiago behar dira gradu hauek ikasten eta karrera profesionaletan, lidergo postuetan»

Eider Sanchez Herrero, Naruko zuzendari orokorra

M.A.I.: Orain ezagutzen ditugu, baina egia da, lehen, duela hamar urte, nik ere ez nuela erreferentziarik, eta poliki-poliki joan gara ikusten. Nik esango nioke besteen esperientziak entzutea oso garrantzitsua dela. Asko lagundu digu. Guk hasieran beldurra genion hitz egiteari, laguntza eskatzeari… Asko entzun behar da eta laguntza eskatu. Hemen badauzkagu baliabideak, jendea dago, joan zaitezke beste emakume batengana, beste arlo batekoa bada ere.

E.S.H.: Guri asko lagundu digute, eta orain, oso irekiak gaude laguntzera.

Ekintzaile gisa, kontziliaziorako aukerarik ba al duzue?

E.S.H.: Gakoa bikotearen erantzukidetasuna da, eta babesa edukitzea, bai familiarena, bai lagunena. Pertsona bakar moduan ezin dugu mila gauza egin eta zatitu, baina babesa izanda kontziliazioa errazten da. Eta noski, enpresak aukera malguak eskaini behar ditu, eta Narun, baditugu.

M.A.I.: Narun, pertsonak garrantzitsuak dira guretzat. Edozer daukagula, kontziliatzen saiatzen gara, eta hori denontzat bermatzen.

‘Big data’ eta adimen artifiziala (AA) baliatzen dituzue. Beste teknologia batzuen aldean, zer aukera ematen dizkizuete?

E.S.H.: Paziente baten gertaera kliniko, emaitza… guztietatik, ospitale bateko paziente guztietatik, eta ospitale desberdinetako paziente guztietatik ikasteko baliatzen ditugu. Populazio handietatik ikasi nahi dugu, ondorio baliagarriak ateratzeko. Adibidez, minbizi minoritario batean, Gipuzkoan, hamar pertsonaz ari gara; baina Europara eramanda, gaixo kopurua adierazgarriagoa da eta atera daitezkeen ondorioak baliagarriagoak dira estatistikoki protokolo medikoak egiteko. Hortaz, ahalbidetu egiten dugu analisi horiek populazio handietara eramatea.

Aiatech plataforma garatu duzue. Zertarako balio du?

E.S.H.: Ahalbidetu egiten du herrialde askotako, ospitale askotako paziente askoren datuak aztertzea, ospitale bakoitzak datu horiek partekatzeko beharrik izan gabe. Modu honetan, datuen etikatik tiraka, paziente askori buruz ikastea ahalbidetzen dugu, paziente horien eskubideak gordez eta datu horiek ospitale bakoitzaren esparruan mantenduz.

Datuen etika hori gaur egungo datuen industrian ez da ohikoa, baina guri funtsezkoa iruditzen zitzaigun. Horrek eragina du negozio mailan, ez da negozio tamaina bera; baina guk eratu nahi genuen enpresa bat hori kontuan hartuko zuena eta ahalbidetuko zuena emaitza pazientearen onurarako izateaz gain, kalterik ez egitea. AEBetan datua ez da pazientearena, Europan, bai; ospitaleak kudeatzen du. Modu horretan eta pazientearen eskubidea galdu gabe, ikerkuntza globaletaran ere aplika dezakegu.

Step Oncology ere sortu duzue. Zer da?

E.S.H.: Software bat da. Tratamenduan dagoen pazienteari aplikazio bat eskaintzen diogu, ospitaletik kanpo dagoenean gertatzen zaion guztia ospitaleari modu erraz batean esateko. Asko landu dugu edozeinek oso erraz uler dezan eta probatu dugu gazte eta helduekin. 80 urteko pertsonekin probatu dugu eta aurretiazko formakuntzarik gabe gai izan ziren klik bidez bere medikuari esateko gertatu zaiena: sintomak, konplikazioak, nola sentitzen diren… Software honek kategorizatu egiten du ospitaleko paziente guztiek adierazitakoaren larritasuna, eta lehenetsi egiten ditu pazienteak, larri zeintzuk dauden, arreta zeintzuek behar duten… Hala, egungo egitura moldatu eta pertsona gehiago kontratatu beharrik gabe, atentzio pertsonalizatuagoa eman diezaiekete, inpaktu handia sortuz beren arretan.

Non erabili duzue?

E.S.H.: Lau herrialdetako 50 ospitale baino gehiagorekin eta 20.000 paziente baino gehiagorekin lan egin dugu. Ospitale askotan probatu dute baliozkotze prozesuan; eta estudio garrantzitsuenetako bat Donostia Ospitalean egin dugu, urte eta erdiz, 110 pazienterekin. Duela hilabete batzuk bukatu zen eta oso emaitza onak izan zituen; bai pazienteen, bai profesionalen asebetetze maila oso altua izan zen.

Egun, AA denon ahotan dago, baina hasi zinetenean ez zen horrela.

E.S.H.: Orain, AA sortzailearekin –ChatGPT, Gemini…— gizarte osora iritsi da, eta horrek jarri du denen ahotan. Nahiz eta egia den sektore batzuetan beldurra sortu duela, oraindik ez dago ezagutza askorik. Gerta daiteke jende askok ondo landu gabe baliatzea, eta oso beharrezkoa iruditzen zaigu gizartea kontzientziatzea. Medikuntza moduko alorretan aplikatzen denean, ondo begiratzea zer den AA hori, nork eraiki duen, zein den bere politika, non dauden datuak… AAri buruz hitz egiten dugunean, askotan, algoritmoetan pentsatzen dugu; baina garrantzitsuena beti dira datuak. Nola kudeatu dituzten, zeinenak diren, onarpena duten… eta gero, algoritmo edo gailu horiek balidazio klinikorik pasatu duten. Hor neurtzen da pazienteei kalterik egiten dien, zeintzuk diren arriskuak. Hori ondo landuta eta aztertuta egotea garrantzitsua da pazienteari modu seguru batean emateko. Guk lantzen duguna ez da AA sortzailea, tradizionala baizik; modelo matematikoekin eta abar.

M.A.I.: AA duela asko existitzen da, baina Narun egiten dugun guztia balidatu behar dugu. Gure helburua pazientea seguru egotea da. Informazioa jasotzeko dugun sistema, adibidez, gailu medikoa da, eta Sendagaien Agentziatik datoz erregulazioa ikustera. Balidatu ahal izateko prozesua luzea da. Ez da laguntza sistema bat, baina, hala ere, entsegu klinikoa pasatu du, zertifikazioak, auditoriak urtero… Europan, AA legedia erregulatzen ari dira; gauza asko egin ditzake, baina ildo bat jarraitu behar du.

Zalantza edo errezelorik topatu al duzue bidean?

E.S.H.: Bai, beti. Bietatik topatu dugu. Baita ezagutza faltagatik galdera garrantzitsuak ez dizkigutela egin ere. Toki batzuetan ezagutza falta da erabakia ondo hartzeko, alderdi guztiak kontuan hartuta. Horregatik, egiten ditugun proiektuetan beti saiatzen gara formakuntza edo aholkularitza zerbitzua ere ematen.

Zenbatetan galdetu dizuete zuen tresnak sendagilea ordeztuko ote duen?

M.A.I.: Askotan [barrez]. Ez dugu aurreikusten medikuak edo beste edozein espezialitatekoak desagertzerik. Gara dezakegu tresna bat beraien lana pixka bat errazteko, baina gure ikuspuntutik, AA laguntza besterik ez da.

«Garrantzitsuena da aurkitzea norbait zaren modukoa izateagatik eta egiten duzuna egiteagatik babestuko zaituena»

Eider Sanchez Herrero, Naruko zuzendari orokorra

E.S.H.: Medikuntza oso zaila da. Egunez egun gehiago dakigu gaixotasunei buruz, tratamendu berriak sortzen dira… Ez da erraza medikuen lana, orokorrean, osasungintzako profesionalena. Arazoa da lan gainkarga dutela, gaindituta daudela. Sistemak ez dira guztiz jasangarriak ez badira laguntzak jartzen. AAk lagun dezake beraiek baliorik gehitzen ez duten zereginak automatizatzen; baina pazientearekin harremana, artatzea, ondo ikustea… horiek jarraituko dute pertsonen zeregina izaten. AA lagungarria izango da dauden pertsona horiek –asko ez direnak dagoen lan guztiarentzat—, ahalik eta lan hobea egin dezaten, hutsegite gutxiagorekin.

Enpresa 2017ko otsailean eratu zenuten, baina hamar urte dira ekin zenutenetik. Hastapenetan espero zenuten tokian al zaudete?

E.S.H.: Hasi ginen biok, ezer gabe. Ideia bat geneukan eta espektatiba bat sortu nahi genuenari buruz. Beldur batzuk ere. Espero genuen enpresa sortzea; gero, egunerokoak aurrera eramaten zaitu eta orain bada unea atzera begiratzeko.

M.A.I.: Zenbat gauza lortu ditugun! Oso garrantzitsua da ekipo oso-oso on bat daukagula, joan gara talde oso on bat sortzen. ASPEGI saria eman zizutenean hitz egin genuen honetaz, zenbat gauza lortu ditugun bide honetan. 23 pertsona… Gu biak hasi ginen!

E.S.H.: Garrantzitsuena bidean topatu ditugun pertsonak dira, ekipora gehitu direnak, baita langile izan gabe babesa eman digutenak ere. Helburu dezente bete ditugu eta azken urtean enpresa profesionalizatzen joan gara, eta, ondorioz, lortu dugu merkatu aukera handiago bat ikustea gure teknologiaren beste aplikazio batzuekin. Gure helburua da enpresa handiagoa izatea eta paziente gehiagorengan eragin positiboa izatea. Horra zuzendu gara eta inbertsioa bilatzen ari gara hazkunde hori Donostiatik egin ahal izateko.

Aitortzak ere izan dituzue bidean. Zein nabarmenduko zenukete?

E.S.H.: Esango nuke hiru izan direla inpaktu gehien izan dutenak: lehena, 2018an, Pfizer fundazioak emandako aitortza: Bostonera (AEB) joateko aukera izan genuen Naruren eskalagarritasuna ondo aztertzeko eta Europako merkatuan fokua jartzen lagundu zigun. Gero, Enpresa Ekintzaile saria jaso genuen 2019an, Donostia Sustapenak eta aldundiak emandakoa. Horrek ikusgarritasun handia eman zigun; eta iaz, Roche farmazia enpresaren sari bat jaso genuen onkologian. Ikusgarritasuna eman zigun eta lagungarri izan zitzaigun, adibidez, azken hazkundearen hasiera izateko.

Iraganeko borrokaren ildotik, urrats bat gehiago egiteko asmoz

Irutxuloko Hitza — 2026-02-13 00:00:52

Duela hogei urte, Aieteko familiak elkartu, eta gogor borrokatu ziren Aieteko Eskola lortzeko. Hamarkada bat geroago, lehen harria jarri zuten, Haur eta Lehen Hezkuntza ezarrita. Orain, berriz, egungo gurasoek hartu diete lekukoa, oinarri horren gainean, zikloa ixteko asmoz. Izan ere, auzoan bertan Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza (DBH) ikasteko aukera emango duen institutua erdiesteko bide bera egiteko prest daude.

Horretarako, Aieteko Institutua Bai kolektiboa eratu dute ikastetxeko zuzendaritzak, guraso elkarteak, Eskola Kontseiluko gurasoek eta Lantxabe auzo elkarteak. Azken eragile horrek, bereziki, auzoko beste azpiegitura batzuk lortzeko aurrera eramandako prozesuetan duen eskarmentua gainerakoen eskura jartzen du. Iazko maiatzean lehen bilera bat egin zuten eta irailetik aurrera, bi astean behin elkartzen dira Aiete parkeko Topalekuan Lantxabe auzo elkarteak duen bulegoan. Urtarrilean, eskola kontseiluak eskaera formala egin zion Eusko Jaurlaritzako Hezkuntza Sailari, besteak beste, hurrengo aurrekontuetan txertatu eta Euskal Eskola Publikoaren Plan Estrategikoan lehentasunezko ekimen gisa jaso dezan.

Asteleheneko topaketan beren aldarria zabaltzeko moduez aritu ziren luze eta zabal kolektiboko zenbait kide. Pankartak, afixak, balkoietan jartzeko banderolak… Zer, non eta nola jarri. Gainera, asteazkeneko guraso elkartearen bileran gaia nola jorratu ere hizpide izan zuten. Aldarria kalera ateratzeaz gain, udal taldeekin bilerak egiten hasi dira, eta asmoa mozio batean jasotzea da.

Orain arte, ikastetxearen inguruan eta auzoan ezagutarazi dute beraien nahia, esku orriak hainbat txokoetan banatuz eta jarriz, Whatsapp bidez zabalduz edo hezkuntza arloko erakundeetara bidalita. Erantzuna ona izaten ari dela uste dute. Horrez gain, Aieteko ikasleak hartu ohi dituzten Peñaflorida-Usandizaga eta Luberri institutuetan izan dira eta haiek ere harrera ona egin diote ideiari. Kolektiboko kide den Kristina Perezen esanetan, «gaindituta» daude. «Hedabideetan ikusten ari gara ikasle faltagatik ixten dituztela ikastetxeak, baina ezkutuan geratzen da institutu publikoen errealitatea, erabat masifikatuta daudela». Are gehiago, azken egunetan jakinarazi dute Peñaflorida institutuaren eraikinari solairu berri bat gehituko diotela.

Helburua 12 eta 16 urte bitarteko gaztetxoen hezkuntza jarraitutasuna bermatzea da, beren auzoan bertan geldituta

Hazten doan beharra

Hezkuntza Sailaren azterketek berresten dutenez, DBH ikasteko eskaria «zabala eta iraunkorra» da auzoan, haur eta nerabeen kopuruak gora egin duen auzoa baita. Hain zuzen ere, udalaren webgunean eskuragarri dauden datuen arabera, 2024an, 0 eta 19 urte artean, 2.947 biztanle zituen auzoak; Antiguan, adibidez, 1.990 ziren.

Aiete ikastetxeari jarraipena emango lioke institutuak. Lerro bakarra izateko sortu bazen ere, hamar ikasmailen gehienetan bikoiztuta dago, hogei gela posibletik hamazazpi dituzte. Baina eskolak lekurik ez du, adibidez, musika gelan ez dira sartzen eta Haur Eskolan itxaron zerrenda dute. Izan ere, nahiz eta inguruan ikastetxe pribatu eta itunpeko asko egon —Axular Lizeoa, Jesuitinak, San Patrick’s eta Deutsche schule— eskola publikoaren matrikulazioek gora egin dute, eta Jesuitinak-en itxierak eskola publikoaren antzeko segmentu sozialetan eskaria handitzea ekarriko dutela uste dute.

Egoera hori izan zen institutuaren aldeko mugimenduaren iturburua. Haur Hezkuntzako delegatuekin izan zuten bilera eta «ez zitzaien gaizki iruditu», baina beste pauso bat ematen saiatu zirenean, oztopoak etorri ziren: «Dirurik ez dagoela, beharrik ez dagoela, ez dutela ikusten…».

Jesuitinak ikastetxearen eraikina instituturako aproposa dela uste du kolektiboak.Lantxabe

Jesuitinak, begiz jota

Laburbilduz, helburua 12 eta 16 urte bitarteko gaztetxoen hezkuntza jarraipena bermatzea da, beren auzoan bertan. DBH publikoaren eskaintzarik ez izateak, auzoko nerabeak hainbat institututan banatzera behartzen ditu, ondorioz, sendotutako taldeak hausten dira, baita joan-etorri eta ahalegin gehigarriak eragin ere. Gainera, auzoarekiko pertenentzia sentimendua eta kohesio soziala ahul daitezke. Hezkuntza jarraipena bermatzeaz gain, ikastaldeen arteko loturak sendotu, hiriko eskola publikoa indartuko luke.

Ikasleentzat ere aldaketa handia izaten dela nabarmendu du ikastolako zuzendaritzako kideak. «Egia da gure eskola txikia dela, umeak oso artatuta daude, goitik behera ezagutzen ditugunak. Institutuaren eredua oso desberdina da». Horrez gain, esperotako onurei dagokienez, hiriko sare publikoaren eremua zabaltzearekin batera, kalitatezko hezkuntza hurbila eta eskuragarria bermatuko die ikasle eta familiei, kohesio soziala indartuko du eta lidergo pedagogikoa, bikaintasuna eta ekitatea ekarriko.

Azken erabakia Hezkuntza Sailarena bada ere, udalari dagokio horretarako lursaila erabakitzea. Beharra agerikoa dela uste duten moduan, argi dute ere zein den hura asetzeko leku aproposena: Jesuitinak ikastetxearen egoitza zena. «Aukera horrek hezkuntza jarraitutasuna bermatuko luke, ikasleen eta familien arteko loturak sendotuz eta Donostiako eskola publikoaren sarea indartuz». Zaharberritutako eraikina da, egun, hutsik dago, eta hura aprobetxatzea nahi dute.

Nahia erdiesteko, funtsezkotzat jo dute herritarren inplikazioa, eta auzokideak, familiak eta hezkuntza komunitateko kideak mobilizatzera deitu dituzte, «erronkari elkarrekin aurre egiteko».