Irutxuloko Hitza

Sanjoanak, auzoz auzo, iruditan

Irutxuloko Hitza — 2026-06-24 10:58:13

Piztu da sugarra Donostiako auzo eta herrietan; beroaldi izugarriaren aurrean, txinpartek eztanda egin dute bart gauean San Joan bezperarekin, eta irudi ederrak utzi dizkigu, hiriko txoko desberdinetan.

Hain zuzen ere, hemen dituzue Donostiako auzo eta herri gehienetako San Joan bezperako irudiak; Antiguakoak, Egiakoak, Loiolakoak, Sagueskoak, Parte Zaharrekoak, Zubietakoak, Aietekoak, Intxaurrondo Zaharrekoak, Herrerakoak, Intxaurrondokoak, Larratxokoak, Martutenekoak, Amarakoak eta Amara Berrikoak:

Antigua: Joseba Parron San Sebastian argazkilariaren eskutik.

Egia: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Loiola: Nagore Garmendia Artanoren eskutik.

Sagues: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Parte Zaharra: Aratz Garcia Zaldua argazkilariaren eskutik.

Zubieta: Jon Arroyoren eskutik.

Aiete: Aieteko euskara batzordearen eskutik.

Intxaurrondo Zaharra: Beñat Parra Rodriguezen eskutik.

Herrera: Herrerako jai batzordearen eskutik.

Intxaurrondo: Plazara Goaz euskara batzordearen eskutik.

Larratxo: Larratxoko jai batzordearen eskutik.

Martutene: Martuteneko auzo elkartearen eskutik.

Amara: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

Amara Berri: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

«Kalitatezko fruta eta barazkiak edukitzen saiatzen gara»

Irutxuloko Hitza — 2026-05-15 00:00:27

Non: Nafarroa Beherea plaza, Gros.
Telefonoa: 638-81 21 34
Webgunea: Munobaserria.eus

Nola egin duzue jauzia baserritik hiriko dendara?

Muno baserria nire familiakoa da, aitaren aldetik datorrena, Irizartarrena. XVI. mendekoa da, eta beti egon da baratzearekin lotuta: lehen, fruta arbolak ziren nagusi, gero animaliak sartu ziren, eta gaur egun biak uztartzen dira. Behi esnea ere ekoitzi izan dugu, aita jubilatu arte. Amak, gaur egun ere, Bretxara eramaten ditu barazkiak. Nik txikitatik bizi izan dut giro hori: amonarekin eta gero amarekin joaten nintzen merkatura. Beti izan dut denda propioa irekitzeko gogoa, eta 2020ko uztailean, pausoa eman nuen. Baserriaren izena jarri nion.

Zein da dendaren bereizgarria?

Batetik, etxeko produktuak ditugu, gure baratzetik datozenak. Bestetik, ekoizle txikiekin lan egiten dugu: guk geuk jasotzen dugun eztia, artisau batek egindako marmeladak… Gertutasuna bilatzen dugu beti, nahiz eta %100ean ezinezkoa izan. Beti kalitatezko fruta eta barazkiak edukitzen saiatzen gara.

Horixe da produktuak aukeratzeko irizpidea?

Bai, kalitatea, baina logikoki, izugarrizko preziorik ez duten heinean. Badira kalitate handiagoko produktuak, baina prezioak ez badu justifikatzen aldea, ez dugu beharrezkotzat jotzen.

Jendeak badaki garaian garaikoa kontsumitzen?

Ezjakintasun handia dago, oraindik. Denda honetan ahalegina egiten dugu azaltzeko: adibidez, neguan lekak eskatzen badituzte, esaten diegu ez dela garaia hemengoentzat. Bai, kanpotik iristen dira lekak, baina hemen ez da garaia. Badago ikasi nahi duen jendea, eta badago gaia batere interesatzen ez zaiona.

Bezeroek eskertzen dute orientazio hori?

Bai. Askok diote ez dakitela noiz den fruta edo barazki bakoitzaren garaia, eta gustura jasotzen dute azalpena. Konfiantza sortu da eta bezeroek galdetu egiten dute. Harreman hori oso polita da.

Zein leku du euskarak dendan?

Hiru langile gara, eta, horietatik, bi euskaldunak gara eta hirugarrenak ulertzen du, baina ez du hitz egiten. Bezero euskaldunek euskaraz egiten digute; jendea saiatzen da, behintzat.

Zer duzu gustukoen eta zer da zailena egunerokoan?

Zailena goizeko bostetan jaikitzea da [barrez]. Gustukoena, berriz, jendearekiko harremana da: kalean bezeroekin topo egitea, elkar agurtzea… Denda prestatzea ere asko gustatzen zait: goizean, itxita dagoenean, dena txukun-txukun jartzen dut bezeroak sartzerako prest egon dadin. Momentu hori asko disfrutatzen dut.

«Pieza bakoitzak bere istorioa du»

Irutxuloko Hitza — 2026-04-17 00:00:36

Nola sortu zen Parkean Arte?

Laida Usandizaga (L.U.): Txikitatik ezagutzen genuen elkar, baina bakoitzak bere bidea egin zuen: Idoiak zeramika ikasi zuen eta nik bitxigintza. Feria batean berriro elkartu ginen, bakoitza bere postuarekin, eta han konturatu ginen gure lanek ondo funtzionatzen zutela elkarrekin. Hortik aurrera, proiektuak partekatzen hasi ginen, eta azkenean denda irekitzera animatu ginen, 2017ko irailean.

Zer aurki daiteke dendan?

Idoia Grijalbo (I.G.): Gure lanak saltzen ditugu, batez ere zeramika eta bitxiak, baina baita beste artisau batzuen piezak ere: eskuz egindako koadernoak, eskulturak edo itsasoko egurrarekin sortutako objektuak.

L.U.: Ehungailuarekin egindako poltsak eta bufandak ere baditugu, baita collageak ere. Inguruko artisauak dira, eta askotan ferietan ezagutzen ditugu edo beraiek etortzen dira dendara. Garrantzitsua da gure estiloarekin bat egitea, bai estetikoki, bai prezioari dagokionez.

Parkean Arte saltokia.Garazi Etxaniz Idarreta

Nondik dator izena?

I.G.: Parke kalean gaude, eta proiektua prestatzen ari ginenean beti esaten genuen, «geratuko gara parkean?». Horrela sortu zen Parkean Arte izena.

Nolakoa izan da ibilbidea 2017tik hona?

L.U.: Hasieran, denda nobedadea izan zen, baina berehala etorri zen pandemia eta itxi behar izan genuen. Gero, auzoko jendeak asko babestu gintuen, eta, orain, pixkanaka zabaltzen ari garela sentitzen dugu.

Online salmentak egiten dituzue?

L.U.: Ez da gure lehentasuna. Garrantzitsua iruditzen zaigu jendea dendara etortzea, piezak ikusi, ukitu eta probatzeko aukera izan dezan. Bezeroekin hitz eginda, behar izanez gero, piezak moldatu ditzakegu; hori zaila da online eskaintzea. Azken finean, artisautzaren atzean dagoen lana ezagutzea aberasgarria da, pieza bakoitzak bere istorioa baitu.

Parkean Arte saltokia.Garazi Etxaniz Idarreta

Tailerrak ere eskaintzen dituzue. Nolakoak dira?

I.G.: Zeramikako ikastaroak ditugu, eta 30 bat ikasle etortzen dira astero. Egun bakarreko tailerretatik harago joan nahi dugu, teknikak eta prozesuak sakon irakasteko.

L.U.: Noizean behin, tailer bereziak ere antolatzen ditugu. Esaterako, apirilaren 23an, koadernoak sortzeko tailerra egingo dugu.

Nola bizi duzue euskararen erabilera?

L.U.: Udaleko euskararen programan gaude, eta beti saiatzen gara lehen hitza euskaraz egiten, horrek askotan errazten duelako bezeroak ere euskaraz aritzea. Pentsatzen dugunak baino jende gehiagok egiten du euskaraz.

I.G.: Tailerretan ere moldatzen gara, batzuk kanpotik etortzen baitira

«Eskulanak denbora asko eskatzen du, eta sarri ez da behar bezala baloratzen»

Irutxuloko Hitza — 2026-03-27 00:00:50

Non: San Lorenzo kalea, 17, Donostia
Telefonoa: 943-42 29 76 / 625-70 56 59
Webgunea: Cesteriairiondo.com

Zer aurkituko du erosleak Iriondo Saskigintzara sartzean?

Funtzio askotarako saskiak saltzen ditugu: etxea antolatzeko, arropa gordetzeko, loreontzi gisa erabiltzeko, aldizkariak gordetzeko… Azken bi urteetan motxilak ere saltzen ditugu, material iragazgaitza dute eta Donostiako eguraldi euritsurako aproposak dira.

Nola iritsi da denda gaur egunera arte?

Zumaiatik etorritako aitonak sortu zuen denda. Hasieran, janaria eta orotariko produktuak saltzen ziren, baina gero nire gurasoek hartu zuten saltokiaren ardura, eta pixkanaka saskigintzara bideratu zuten negozioa. Turismoa jada existitzen zen orduan: aitak kontatzen zuen garai hartan ere gida turistikoak etortzen zirela taldeekin eta haiei saltzeko ohitura zegoela. Gurasoek utzi zutenean, nire anaia eta biok hasi ginen dendan.

Bezeroen artean turista asko al dago? Eta halako denda batean, zer presentzia du euskarak egunerokoan?

Urtearen zati handi batean bezero lokalak izaten ditugu, baina maiatzetik irailera turista asko etortzen da. Esango nuke urte erdia hemengo bezeroekin egiten dugula eta bestea turistekin.

Turistekin, euskara gutxi. Badaude batzuk ohiko hitzekin saiatzen direnak: kaixo, eskerrik asko, agur… Bestela ere, denda honetara nahiko jende euskalduna etortzen da. Ez dakit dendak berak itxura euskalduna duen, baina hala da, eta, urteekin, ez dut aldaketa handirik nabaritu.

Merkataritza txikiak zailtasun handiak ditu, gaur egun. Zuek nola bizi duzue?

Ez da erraza. Internetek asko eragiten digu, jende askok plataforma handietan erosten duelako. Batzuetan, hala ere, dendara etortzen dira han erositako produktua kalitate onekoa ez delako edo apurtu egin delako. Administrazioarekin lotutako oztopoek ere zaildu egiten dute negozio txiki bat aurrera eramatea.

Plastikoak hartu duen indarrarekin, nola aldatu da produktuen eskaera, eta zer etorkizun du artisautzak?

Argazki zaharrek erakusten dute zenbat aldatu den guztia. Gurasoen garaian, altzariak edo tiraderak saltzen ziren; gaur egun, produktu txikiagoak eta etxerako osagarriak dira nagusi. Plastikoak produktu asko ordezkatu ditu. Bestalde, saltzen dugunaren gehiena inportatutakoa da, nahiz eta oraindik hemengo gaztainondozko saskiak izan. Arazoa da artisau gutxi geratzen direla eta ez dela erreleborik izan. Azkenean, eskulanak denbora asko eskatzen du, eta, sarri, ez da behar bezala baloratzen.

Neguko aisialdi proposamenak Donostian

Irutxuloko Hitza — 2025-12-19 00:00:08

Donostiako argiak dirdirka ari dira azken asteotan. Kaleetan barrena gabon kantak entzuten dira nonahi, eta gaztaina erreen usaina dario hiriari. Gazte, nerabe eta ez hain nerabeek ate joka dituzte opor egunak, eta hiriak nabari du. Jaiegunak gutxi ala asko, familia, lagun eta senideekin bestelako planak egiteko uneak izaten dira Gabonetan, eta Donostian, urtez urte, handituz doa aste hauetarako antolatzen diren egitasmoen eskaintza.

Jarduera eta espazio batzuk urtero errepikatzen dira, izaten duten arrakasta dela medio, baina, urtearen arabera, berrikuntzak ere izaten dira. Donostia Sustapena arduratzen da Gabonetako kanpainaren programazioa antolatzeaz, eta aurten ere azaroaren 28tik hasita urtarrilaren 6ra bitartean hamaika egitasmo prestatu dituzte hiri osoan zehar.

Esperientzia berriak: Miramarreko ikuskizuna eta izotz pista

Zalantzarik gabe, bada jarduera berri bat zeinak, ezinbestean, hiritar askoren atentzioa bereganatu duen: Miramar Magikoa. Lorategia goitik behera argitu eta intsektuen munduari buruzko ikuskizun berezia prestatu da bertan, eta egunero, arratsaldeko 18:00etatik 20:00etara bitartean, ordu erdi inguru irauten duten saioak antolatu dituzte. 700 metro inguru dituen ibilaldia da, erle, kakalardo, tximeleta eta bestelako animalia txikiz osatutako figurekin betetakoa eta publiko guztiarentzako aproposa. Urtarrilaren 5era arte egingo da ikuskizuna, baina aurrez sarrera hartzea ezinbestekoa da, izan online, Puntu Dendan edota Miramar Jauregian bertan (Mirakontxa pasealekuko leihatilan).

Intsektuen munduari buruzko ikuskizun berezia jarri dute Miramarren.Donostia Sustapena

Esperientzia berriak gustuko dituenak izango du Miramarrekoaz harago zer egin: izotz pista berria jarri dute Frantzia pasealekuan. Orain arte, gehienbat talde handien erreserbetarako erabili bada ere, egun zabalik ditu ateak bertan patinatu nahi duen edonorentzat, jaiegun eta asteburuetan barne. Donostia Sustapenako kideek jakinarazi dutenez, izotz pistan «jardunaldi berezi bat» ere antolatzen ari dira, oraindik informazio gehiago eman ez duten arren.

Izotzetan irristan ibiltzea baino lurzorua nahiago duenak, izotz pista alboan bertan paseoa eman dezake. Izan ere, urteroko legez, Gabonetako azoka aurki daiteke Urumea pasealekuan eta Ramon Labaien plazan, orotariko koloredun etxolez beteta: bitxigintza, arropa, eskuz eginiko koadernoak, ilustrazioak… denetarik aurki daiteke. Berezitasun bat ere badu merkatuak: Ramon Labaien plazan azoka gastronomikoa antolatu dute, hau da, produktuak erosteaz gain, bestelako jakiak dastatzeko aukera eskaini dute oraingoan. Era berean, artisau azoka ere antolatu dutela nabarmendu dute, «Lur Kolektiboari esker».

Haur eta gazteak protagonista

Asteotan, haur eta gazteentzako espresuki antolatutako jardunaldiak aurki daitezke hirian. Esaterako, hirugarren urtez egingo dute DonoSTEAM egitasmoa, zeinak helburu duen zientzian eta teknologian oinarritutako jarduerak etxeko txikiengana gerturatzea. Abenduaren 26an hasi eta urtarrilaren 4ra bitartean egingo dira ekitaldiak Kursaalen, besteak beste, kontsolekin jolasak, diseinu eta animaziorako tresnen ikastaroak eta 3D inprimaketa tailerrak. Jardunaldietan parte hartzeko sarrera erosi behar da, horretarako prestatutako webgunearen bitartez.

Donostiako Orfeoiak ere parte hartuko du zikloan eta doako hiru kontzertu eskainiko ditu

Zientzia eta teknologiak alde batera utzita, artea eta musika oinarri duen Musika Gabonetan zikloa ere martxan da, zeinaren bitartez «talde eta musikari berriak aurkitu» eta gazte artistei «haien talentua erakusteko tokia» eman nahi izan zaien. Hala, musika eskolekin eta akademiekin kontaktuan jarrita lortu dute plazak musikariz betetzea, eta Zure lehen eszenatokia bihurtuko dira, bai Bulebarreko kioskoa, bai Ramon Labaien plaza. Horrez gain, Donostiako Orfeoiak ere parte hartuko du zikloan eta doako hiru kontzertu eskainiko ditu: abenduaren 20an Amaran, 26an Egian eta 27an Altzan. «Kontzertu politak dira eta azkar betetzen dira. Denborarekin joatea komeni da», gomendatu dute antolatzaileek.

Bestalde, kirol inklusiboa eta ingurumenarekiko sentsibilizazioa sustatzea helburu, Gabonak Hondartzan haurrentzako ekimena antolatuko dute beste behin ere, abenduaren 23an, Fortuna kirol elkartearekin lankidetzan. Egunean bertan, Kontxako erlojuen azpian egingo dira inskripzioak, doan, eta parte hartzaileek aukera izango dute goizean zehar kirol jarduerak egiteko, era ludiko batean. Iaz, esaterako, oztopo lasterketetan eta arkularitzan aritu ziren, hitzalditxoen bitartez informazioa jasotzen zuten bitartean hondartzak zaintzeari eta zaborrak jasotzeari buruz.

Azkenik, Zurriola pasealekuan Gabonetako bola dagoela gogorarazi dute antolatzaileek. Bertan, arratsaldeko 18:30ean hiru abestiz osatutako ikuskizun txikia izaten da, argindarra eta musika uztartuta.

Informazio gehiago

Donostia Sustapeneko kideek hainbat gomendio eman nahi izan dizkiete donostiarrei: batetik, sare sozialak jarraitu eta egunero begiratzea, bertan egunez eguneko informazioa partekatzen delako; bestetik, Donostiagabonetakoazoka.eus webgunea arakatzea, informazio osoa hor jasota baitago.

Donostia sustapenak babestutako edukia

Adimen artifizialaren errealitatea aztertu dute

Irutxuloko Hitza — 2025-11-21 00:00:56

Eguneroko bizitzan gero eta presenteago dagoen adimen artifizialari tarte berezia eskaini dio Donostia Sustapenak XII. Berrikuntzaren Astean. Pasa den asteartean, herritarrei zuzenduriko AA ulertzen dibulgazio saioa egin zuten, Kursaalean. Agerian geratu zen gaia interesgarria bezain erakargarria dela, Foyer guneko edukiera bete egin zelako.

Adimen artifiziala ulertzeko, kontzeptuak desmitifikatzeko eta dagoeneko gure gizartea eraldatzen ari diren aplikazio errealak erakusteko helburuarekin antolatu zuten jardunaldia, BAIC zentroarekin (Basque Artificial Intelligence Center) lankidetzan. Jaime Garcia Cantero El Pais Retina atariko edukien zuzendariak dinamizatu zuen saioa, hiru ataletan banatuta.

Lehenik eta behin, adimen artifiziala zer den eta ez den argitzeko hitzartze bat eskaini zuen Laura Diz BAIC-eko komunikazio arduradunak. «Adimen artifiziala aipatzean, gehienoi burura etortzen zaigun lehen gauza ChatGPT da, ziurrenik. Bigarren gauza, berriz, robotak dira. Ordea, hori baino askoz ere gehiago da», nabarmendu zuen Dizek. «Denok erabiltzen dugu adimen artifiziala, konturatu ez arren», ohartarazi zuen: «Netflix, Spotify, Google eta bestelako plataformak kontsumitzen ditugu, eta horiek adimen artifiziala erabiltzen dute».

Adimen artifizialak nola lan egiten duen azaltzen saiatu zen Diz hainbat eredurekin, eta adierazi zuen egunerokoan hainbat sektorerentzat «oso lagungarria» dela. Dena dela, aitortu zuen adimen artifiziala ez dela perfektua: «Akatsak egiten ditu, eta horiek bereizten zein zuzentzen jakin behar da». Ideia orokor batekin borobildu zuen hitzartzea: «Adimen artifiziala mailu bat da: eraikitzeko eta birrintzeko balio du. Lehenaren alde egitea dagokigu».

Lan tresna gisa

Adimen artifizialaren inguruan sakontzeko, bi solasaldi egin zituzten. Aurrenekoan, adimen artifizialak lanbideetan duen eragina aztertu zuten Maitane Valdecanto abokatuak eta Ivan Piris ingeniariak. Valdecantok adimen artifizialaren alderdi legala nabarmendu zuen, eta erregulazioaren garrantziaz aritu zen: «Europa adimen artifizialaren erregulazioan egiten ari den lana garrantzitsua da, baina erronkak daude oraindik». Pirisek, berriz, adimen artifizialaren garapen teknikoa eta horrek industria sektorean duen aplikazioa azaldu zuen: «Adimen artifizialak lanbideetan eta industrian duen eragina handia da, eta horrek erronka etiko eta juridikoak dakartza».

Bigarren solasaldian, adimen artifizialarekin lan egiten duten hiru enpresa donostiarren ordezkariek parte hartu zuten: Iraia Ibarzabal (Multiverse), Eider Sanchez (Naru Intelligence) eta Albert Algans (Nuuk). Ibarzabalek Multiverse garatzen ari den konputazio kuantikoaren eta adimen artifizialaren arteko lotura nabarmendu zuen. Sanchezek, berriz, osasungintzan eta onkologian adimen artifizialaren bidez soluzioak garantzeko lanean dihardutela esan zuen. Azkenik, Algansek streaming bidezko bideo plataformak segurtasunerako, larrialdietarako eta defentsarako garrantzitsuak direla adierazi zuen.

Hiruek ondorioztatu zuten enpresek eta profesionalek prestakuntza eta gaitasunak garatu behar dituztela «adimen artifizialaren aro berri honetan». Horrela, teknologia horren garapenean, «finantzaketa eta baliabideak» ezinbestekoak direla nabarmendu zuten.

Agerikoa eta erreala da adimen artifizialak etorkizunean izango duen eragina handia izango dela. Baita Donostian ere. Teknologia hori garatzeko eta aplikatzeko modua garrantzitsua izango da, baita ere gizakion bizi kalitatea hobetzeko, eta erronka etiko eta juridikoak konpontzeko.

Donostia sustapenak babestutako edukia

Hiria eraldatu zuen garaiko kontakizun beltz bat

Irutxuloko Hitza — 2025-11-07 00:00:01

Hiriak oinekin irakurtzen diren liburuak direla dio Quintin Cabrera abeslari uruguaitarrak, baina batzuetan, kalez kalez ibilita liburuak hobe uler daitezke. Literaktum jaialdiak literaturaz beteko du hiria, hilaren 10etik 23ra bitartean, eta jarduera berezien artean, azken egunean, Joxan Oizek bere Amazurtza eleberrian oinarritutako ibilbide literarioa gidatuko du. Hala, 1876an, Bigarren Karlistaldiaren garai nahasietan girotutako nobela beltzaren orri artean agertzen diren pertsonaia, leku, etxe eta toponimori segika kalez kale joango dira, arrasto horien bila.

Urtarrilean aurkeztu zuen Baztanen (Nafarroa), eta ordutik, liburuak bere bidea egin du. Hilabeteotan, Agapito Ponsol kapelagileak ikertutako krimenaren berri izan dutenetako hainbatek iradoki diote halako jarduera bat egitearen egokitasuna, baina Bagera Euskaltzaleen Elkarteko Aiora Enparantzak egin zion Literaktum jaialdian gauzatuko den ibilbidea egiteko proposamena.

Abiapuntua Plaza Berria izango da, 11:00etan. Ordu eta erdi inguruko joan-etorriaren ondoren, ia leku berean, San Jeronimo kaleko aretoan, Oizek Isabel Etxeberriarekin solasaldia egingo du kontakizunaren testuinguru historikoari eta literatur sorkuntzari buruz. (H)ilbeltza beka irabazi zuen Zorigaiztokoa laginak, Indalezio Bizkarrondo Bilintx-en irudiari oso lotua. Hasierako asmoa moldatzen joan zen bidean eta emaitza horretan narratzaile berezi, «deskolokatzaile» baten papera egokitu dio idazleak, nobelaren bigarren zatian azaltzen dena.

‘Amazurtza’ nobelan agertzen diren pertsonaia eta lekuetan sakontzeko aukera izango da Joxan Oizek gidatuko duen ibilaldi literarioan

Istorioa, aldiz, martxan jarriko da familia batek Ponsoli laguntza eskatzen dionean berak dauzkan kontaktu eta informazioarekin semea topatzeko. «Uniformedun asko» agertzen dira historian, eta Oizek ez zuen halako bat jarri nahi ikertzen. Garaiko janzkeran oinarrizkoak ziren kapelak, txapelak eta bestelako burukoak, hortaz, jende asko ezagutu eta kale bateko edo bestekoekin lotura estua edukiko zuen kapelagilea aukeratu zuen. Ez horregatik soilik. Zabalik mantentzen den dendak egungo garaiarekin lotzen du istorioa eta Ponsol hiriaren erreferentzia bat da. «Erregidore izan zen, Kontxako tamarizen ideia berea izan zen… Pertsonaia oso berezia zen». Abantaila txiki bat ere bazuen, ondorengo bizirik ez zuenez izan, ez dago gauzak aldatzeko eskatuko dion seniderik.

Txantxak txantxa, izenburuak ere aipamena egiten dio. Egileak azaldu duenez, amazurtza neologismoak adierazten du umea galdu duen ama; eta Ponsoli eta bere emazteari umea hil zitzaien jaio orduko. Horregatik, Oizek pertsonaia sortu zuenean, «joera edo azkartasun berezi bat» eman zion jendea bilatzeko eta horretan laguntzen dio jendeari.

Garaiaren zertzeladak

Nobela historikoa ez bada ere, dokumentazio lan sakona egin zuen Oizek, idazteko ikasi egin behar dela sinetsita. Zeharka bada ere, 1864an harresiak bota ondoren, hiriak jasandako eraldaketaren berri ematen du. «Zezen plazak, eraikin berriak, etxeak, Antigua auzo industrial bilakatzea… Hor badaude zenbait elementu gaur egun ezagutzen ditugunak eta irudikatzen dutenak, onerako edo txarrerako, zer garen». Hainbat leku eta familia ageri dira kontaketan, baita kultura, enpresa edota politika arloko pertsonaiak gurutzatu ere: Baroja, Soroa, Manterola… Bilintx bera ere, modu ezohikoan, miliziano boluntario gisa karlisten bonbapean, poeta edo bertsolari beharrean. «Ahaztu egiten zaigu donostiarroi, gure gizartearen aitzindari zirenak edo nabarmendu ziren hainbat eta hainbat pertsonaia liberalen alde zeudela».

Ibilbidea eta esan beharreko gehienak prest ditu. Ez daki spoiler asko egingo dituen, bai, ordea, kronometroa eskuan egin beharko duela dio, gehiegi ez luzatzeko. Espero du irakurri dutenak gustura egotea eta irakurri ez dutenak ez beldurtzea. «Zerbait idaztea, sortzea, eta hori publikatzeko zortea izatea, nahikoa saria da. Gainera, idatzitako hori beste testuinguru batean azaltzeko aukera baduzu… primeran. Uste dut hori dela Literaktumek egin behar duena, Literatura deitzen den artefaktu horri molde desberdinak eman eta bakoitzak nahiago duen moduan bizitzea».

Literaktumek babestutako edukia

«Euskarazko aisialdia online eskainiko dugu 8-14 urtekoentzat»

Irutxuloko Hitza — 2025-09-19 00:00:33

Zertan datza MintzaOn egitasmoa?

Online egingo den aisialdiko jarduera dibertigarri bat da. Eskolatik kanpo gauzatuko da beraz, eta euskara dauka ardatz, erabilera ohiturak eta ahozkotasuna indartzeko baita. Bospasei laguneko talde txikitan, solasean, gustuko gaiak partekatzen eta hizkuntza jokoan aritzen dira parte hartzaileak, dinamizatzaile gazte batekin. Bakoitza bere etxetik, edo bere arduradunek egoki irizten dioten lekutik konektatzen da, astean behin, 45-50 minutuz.

Zer helbururekin antolatu duzue egitasmoa? Zer emaitza espero dituzue?

Lehenik eta behin, parte hartzaileek euskararekin ongi pasatzeko antolatu dugu MintzaOn. Errefortzu modura ere antolatzen dugu, bai euskararen ahozkotasuna indartzeko eta baita erabilera ohiturak sendotzeko ere. Eta, jarduerak orain arte egin duen ibilbidea ikusirik, arrakasta berarekin jarraitzea espero dugu.

Joan den ikasturtean egin zen epe motzeko probaldi batean, gaztetxoak gustura aritu ziren, eta, balorazio onak jaso genituenez, aurten lehenengo aldiz, ikasturtean probatzera goaz. Urritik maiatzera eskainiko dugu, neska-mutilek orain arte jaso dituzten bizipen positibo horiek denbora gehiagoz gozatzeko.

Nola hartu dezakete parte haur eta gazteek? Eskoletan zabaldu duzue?

Bai, ikastetxeekin elkarlanean aritzen gara. Eskertzekoa da, eta, hedapenari dagokionez, beti parte hartzen dute era honetako jardueretan.

Izen ematea irailaren 23ra arte izango da, eta 8-14 urte arteko neska-mutilek parte har dezakete, baina adinaren araberako bi aldaera desberdin aurkituko dituzte: Batetik, LH 3, 4, 5 eta 6 mailetakoentzat MintzaOn dugu. Taldeak adinaren eta ordutegiaren arabera antolatuko dira. Bestetik, MintzaOn+ dago, DBH 1 eta 2 mailetan dabiltzan gazteentzat.

«Talde txikitan, gustuko gaiak partekatzen eta hizkuntza jokoan aritzen dira parte hartzaileak»

Adin tarte horretan dagoen Donostiako edozein gaztetxok parte har dezake, doan. Euskaraz jakitea da baldintza bakarra, izan ere, solasaldiak, gustuko gaiak, hizkuntza jokoak eta abar partekatuko dituzte eta, horretarako, euskaraz hitz egiteko gaitasuna behar da.

Izena emateko errazena Donostiako Udaleko Euskara Zerbitzuaren webgunera jotzea da, Donostiaeuskaraz.eus helbidera. Bertan dago jarduerari buruzko informazioa eta izena emateko gunea ere. Esan bezala, doako jarduera da, eta kontuan hartu behar da eskaerak eskaintza gainditzen badu, lekuen zozketa egin beharko dela.

Pandemia garaian egin zenuten estreinakoz MintzaOn. Nondik atera zen ideia? Zer emaitza izan zenituzten orduan, garai horren berezia izanda?

Beharrak mugiarazi gintuen. Garai zaila izan zen eta era askotako premiak azaleratu ziren, hezkuntza zein hizkuntzaren alorrean ere bai. Ordura arte, euskararen transmisiorako eta erabilerarako egitasmo gehienak aurrez aurre egiten ziren. Hori ezinezkoa zela ikusita, jolas lekuetan antolatzen genituen egitasmoak (hizkuntza jokoak, jolasak eta abar) egokitu eta online egitera ausartu ginen.

Pandemia eta gero, aurrez aurrekora itzuli ginen, mota horretako jarduerak online egiteko errezeloak zeudela ikusita. Denborarekin ikusi dugu bi aldaerak, online eta aurrez aurre direnak, osagarriak eta egingarriak direla. Gasteizen, esaterako, 200 bat gaztetxo ari dira antzeko egitasmo batean eta guk iaz egindako probak ere emaitza onak eman zizkigun.

Parte hartzaile kopuru bereziki handia edo txikia izan da auzo jakinen batean? Hiriko zona guztietako haur eta gazteek hartu izan dute parte?

Guk oraindik ezin dugu horri buruzko daturik eman, hain zuzen, izen emate betean gaudelako; eta joan den urteko probaldia txikia izan zelako. Ia 400 plaza eskainiko ditugu aurtengo ikasturtean, eta, izen emate irekia egiten denez, auzo guztietako parte hartzaileak jasotzea espero dugu; hala nahi genuke behintzat.

«Euskara erabiltzen ez den etxeetan, hizkuntza sartzeko modu bat bilakatzen da MintzaOn»

Zein egoeratan dago haur eta gazteen euskararen erabilera Donostian?

Euskararen ezagutza igo egin da azkeneko 30 urteotan. 2021eko Eustateko datuen arabera, 2 eta 14 urte bitarteko Donostiako biztanleen %91k bazekien euskaraz, eta hori datu ona da. Egia da igoeraren abiadura hori zerbait motelduko dela datozen urteetan, baina gorakadaz ari gara, beraz, hori ona da beti.

Hori esanda, Soziolinguistika Klusterrak 2021ean egindako kale erabileraren neurketak zioen 2-14 urte artekoen erabilera %30 ingurukoa zela. Horregatik, garrantzitsua da aipatutako euskararen ezagutza horren nolakotasunari ere begiratzea, izan ere, hiztun oso, elebidun edo eleaniztun orekatu izateko, edo euskaraz eroso aritzeko lagunartean, eskolaz aparte, bestelako eremuetan ere euskara erabiltzeko aukera izan behar dute.

Zer ekarpen egiten dio erabilera horri MintzaOn egitasmoak?

Askotariko ekarpenak egiten ditu, baina nabarmenduko nuke harreman hizkuntza hasieratik euskara izatea oso garrantzitsua dela. Hau da, badakite zertarako apuntatu diren, eta, izena eman ondoren, taldeak sortzen dira. Talde horietan, Donostiako beste eskola batzuetako neska-mutilak ezagutzen dituzte, eta elkarrekin euskaraz hizketan hasten dira; horrela abiatzen da haien arteko erlazioa, eta euskaraz finkatzen da horietako askoren harremana.

Bestalde, nabarmenduko nuke euskara erabiltzen ez den etxeetan, hizkuntza etxean sartzeko edo entzuteko modu bat ere bilakatzen dela MintzaOn. Etxe batzuetan, dena delako arrazoiengatik, ez da euskara entzuten, eta egitasmo honi esker euskarak sarbidea izango du etxe askotan.

Haur eta gazteentzako beste egitasmorik antolatzen duzue edo antolatuko duzue Donostian euskararen arloan?

Bai. Ezagunenak udako jarduerak dira, Oporretan Euskaraz udaleku irekiak, eta bestelako jarduera espezifiko batzuk, baina ikasturtean ere badauzkagu. Gainera, udaleko beste zerbitzuekin eta hiriko kirol elkarteekin elkarlanean aritzen gara, eskolaz kanpoko eremua euskaldunagoa izan dadin.

Euskara zerbitzuetan askotan adierazi izan dugun moduan, beharrezkoa da aisialdian euskararekin ongi pasatzeko guneak eskaintzea, une gozagarrietan sortzen baitira hizkuntzarekiko atxikimenduaren zati handi bat eta baita erabilera ohitura asko ere. Ahalik eta esparru gehienetan eskaini nahi dugu aukera hori, eta, orain, esparru digitalean hasiko gara.

Zer esango zenieke haur eta gazteei eta euren gurasoei MintzaOn egitasmoan parte hartzera animatzeko?

Ez dutela ezer galtzeko, aukera aparta dela euskaraz egiteko eta ziur naiz esperientzia positiboa izango dela. Ez ahaztu, gainera, doan dela.

NIU ongizate zentroa: arnastu, sentitu, askatu

Irutxuloko Hitza — 2025-07-11 00:00:01

Iñigo Garmendia 1996tik dago murgilduta osasungintzaren munduan, eta K-Strecht luzaketa teknikan aditua da. Hain zuzen ere, aitzindaria izan zen teknika hori Donostiara ekartzen, 2012an: Grosen egin zuen lan hiru urtez, Gipuzkoa plazako parafarmazian batean ondoren bederatzi urtez, San Martzial kalean urte eta erdiz eta Grosera itzuli da orain.

Baina, zertan datza K-Strecht teknika? V formatuko hamakak dira tresna nagusia. Pertsona bertan etzaten da eta hamakaren bi aldeen inklinazioa pertsonaren arabera egokitzen da, era eroso batean eta minik gabe. Esku teknika eta arnasketa estrategia saioan uztartuz, Garmendiak masaje bidez landu beharreko puntuak lantzen irakasten dio etzanda dagoen pertsonari. «Liberazio kontu bat da. Luzaketa klasikotik harago doa hau, sakontze ariketa indartsu bat da; emozionalki ere mugimendua baitago saioetan, hain zuzen ere. Hein batean, arlo fisikotik, pertsonaren bizitzan sartzen gara, eta hortik ere liberazioak ematen dira», nabarmendu du Garmendiak.

Hori dela eta, El estiramiento inteligente —Luzaketa inteligentea— deitzen dio masajistak teknika horri, luzaketa klasikoa baino askoz gehiago delako. «Probatu nuenean, ulertu nuen zer esan nahi zuen holistiko hitzak. Adibidez, mina aldakan izan dezakezu, baina min horren iturburua orkatilan gaizki sendatutako bihurdura bat izan daiteke: gorputza konpentsatzen doa orkatilakoa, eta, bat-batean, beste puntu batean agertzen da mina. Orduan, zer landu behar da, orkatila edo aldaka? Kontzeptu hori ulertu nuenean mundu berri bat ireki zitzaidan», azaldu du irundarrak.

Ildo horretatik egiten du lan Garmendiak, eta argi dauka funtzionatzen duela: «Garrantzitsuena da gelditzea eta luzaketa ariketa kontziente bat egitea, barruan duzuna sentituz, pentsatzetik harago. Sentipen horiei denbora bat eskaintzea, meditazio moduko bat da. Kontua da batzuetan ez dela erraza gelditzea eta barruan duzun guztia sentitzea, orduan datozelako trumoiak. Askotan, 50 minutuko saioaren ostean, beste aurpegi batekin ateratzen da jendea, askoz zentratuago beraien benetako ni-an». Dioenez, «prebentzio moduan» doan jendea dago, adinarekin galtzen den mugimendu gaitasunari aurre egiteko, eta baita min jakin bat duen jendea ere, hori lantzera doana.

Teknika berriak

Horrez gain, lan egiteko modu berriak bilatzen jarraitzen du Garmendiak, eta, hain zuzen ere, hipno-arnasketa konektiboaren eta nerbio bagoaren berrorekatzearen teknikak erabiltzen hasi da, hipopresiboez eta masajeez gain: «Oso teknika indartsuak dira, eta nahi dut zentro hau Donostiako osasunaren erreferentziazko zentro bat izatea».

NIU ongizate zentroak babestutako edukia

«Lehen hitza euskaraz egitea jarrera natural bat izan beharko litzateke»

Irutxuloko Hitza — 2025-05-09 00:00:54

Donostiako Udalak eta Bagerak elkarlanean prestatu duzue laugarren Euskaraldia. Nolakoa izan da prozesu hori?

Edurne Otamendi (E.O.): Hau urrutitik dator. Euskaraldiko edizio guztiak elkarrekin antolatu ditugu, 2018an lehendabiziko aldiz antolatu zenetik. Kasu guztietan, bi entitateen artean talde motor bat eratu dugu, eta abuztu bukaeratik, astero elkartzen gara. Hitzarmen bat dago udalaren eta Bageraren artean hau bideratzeko, eta eguneroko lanean, Bagerak badu ardura edo liberazio bat. Baina lanak, azkenean, banatu egiten ditugu; dinamizazioa edo koordinazioa Mikel Irazustak egiten du, eta erabakiak elkarrekin hartzen ditugu talde horretan.

Mikel Irazusta (M.I.): Bai. Azken finean, Donostiako kontaktu gehienak udalak ditu, eta hori Bageratik asko eskertzen dugu; izan ere, guk ezin dugu kontaktu horietara guztietara iritsi. Alderantziz ere, guk auzoak dinamizatzen ditugunez, beste alde horretara Bageratik iristen gara. Horrela elkar osatzen dugu, eta hiri osora iristea lortzen dugu.

Zeintzuk dira Euskaraldiko aurtengo erronka nagusiak zuentzat?

M.I.: Aurtengo erronka nagusia da Euskaraldia hamaika egun horietan zehar kalean ikustea, eta jendeak Euskaraldi indartsu bat ikustea. Ikusi behar da jendea aktibo eta gogotsu ari dela parte hartzen.

Eta nola sustatuko duzue hori?

E.O.: Alde batetik, kalean egoteko garrantzitsua izan da, baita ere, data aldaketa. Orain arte, neguan egin izan da Euskaraldia, eta uste dugu udaberrian izateak emango diola kale presentzia handiagoa. Horrez gain, saiatu gara egitarau bat osatzen. Aurreko prestaketa lana handia da, jendea animatu behar delako, izen ematea antolatu behar delako, txapa banaketak ere bai, komunikazioa landu, etab. Baina, bueno, aurten arreta gehiago jarri dugu hamaika egun horietan egitarau osatu samar bat egiten, edo behintzat, egunero jarduera edo ekitaldiren bat antolatzen, presentzia bermatzeko.

M.I.: Hamaika egun horietan zehar, auzo guztietan egongo dira gauzak. Horrez gain, komunikazioa zainduko dugu, eta leku horietan bideoak egin eta sareetara igoko ditugu. Horrela, auzotarrez gain, donostiar guztiek ikusi ahal izango dute Euskaraldian gertatzen ari dena.

Zein onura ekartzen dizkio Euskaraldiak hiriari?

E.O.: Batez ere, euskararen erabilera sustatzea eta lehen hitza euskaraz egitea. Erdipurdi ulertzen duenari euskaraz egiteko beldur hori kentzea, eta kalean bertan txaparen bitartez identifikatzea norekin egin dezakezun euskaraz eta norekin ez. Bestalde, belarriprestari ematen zaion papera ere oso inportantea da. Izan ere, belarriprestak ateak irekitzen dizkio euskararen erabilerari. Gonbidatu egiten du berarekin edonork euskaraz egitera, eta oso garrantzitsua iruditzen zait. Horrez gain, motibazioa eta sentsibilizazioa ere lantzen da egiten diren jarduerekin.

Amets Ibero (A.I.): Kontzientzia ariketa bat da, eta Euskaraldiko hamaika egunetan askoz gehiago ikusaraziko da, baina gero, horren ondorioa zein izango den ikusi beharko dugu. Bakoitzak bere buruarekin eta ingurukoekin ariketa hori egin beharko luke hamaika egun horietatik aurrera ere.

«Euskaraldiko gauza gehienak kalean egingo ditugu; lehen, udazkenean, barruan egiten ziren»

Euskaraldian parte hartzeko kontzientzia nahiko zabalduta al dago Donostian?

M.I.: Nik uste dut dagoeneko errotu dela, lehen ediziotik zazpi urte pasatu diren honetan. Ahobizi eta belarriprest terminoak asko erabiltzen dira; ez soilik Euskaraldian zehar, bestela ere bai. Kontua da, jendeak uste duela lehen edizioan izena emanagatik edizio guztietarako izena eman duela.

E.O.: Inportantea da azpimarratzea edizio honetan ere izena eman behar dela, nahiz eta aurrekoetan emana izan. Bestalde, nik uste dut Euskaraldiko ariketa bakarrik egin behar duzun zerbait dela, baina askok egiten dugula, eta talde izaera horrek laguntzen duela Euskaraldia bultzatzen.

Zenbat norbanakok eta entitatek eman dute izena aurten?

M.I.: Milaka norbanakok eta ehunka entitatek.

Bilakaera nolakoa izan da aurreko edizioetan?

M.I.: Jaitsiera bat egon da edizioz edizio, eta izan daiteke, baita ere, jendeak uste duelako txapa izateagatik Euskaraldian izena emana duela. Hori oso barneratuta dago gizartean. Bestetik, joan den igandean Gune Ibiltarian egon ginen Bretxan, eta nabaritzen zen giroa Euskaraldirako berotuta zegoela.

E.O.: Bai. Gainera, 2018ko datuak onak izan ziren, baina gero, pandemian sartu ginen. Bigarren edizioa pandemia bete-betean izan zen, eta hortik ateratzea badakigu zenbat kosta zitzaigun. Orduan, hau izango da berriz ere goraka joateko edizioa.

Zein motatako jarduerak prestatu dituzue Euskaraldirako?

Amaia Zabala (A.Z.): Lehendabizi, hasierako ekitaldi nagusia egingo dugu Egian, Musika Eskolarekin batera. Eta gero, denetarik egingo dugu; hitzaldiak, kontzertuak, bakarrizketak, bertso poteoak, ginkana, ikastaroak, bisita gidatuak, kantujira…

M.I.: Berritasuna da gauza gehienak kalean egingo ditugula. Lehen, udazkenean eta oso eguraldi txarrarekin, barruan egiten ziren Euskaraldiko jarduerak, eta oraingoan, kalera ekarriko ditugu.

Hamaika enbaxadore izango ditu Donostiako Euskaraldiak. Nola osatu duzue hamaikako hori?

M.I.: Talde motorraz gain, talde eragile bat ere badago, Donostiako hainbat eragile barne hartzen dituena; tartean, Irutxuloko Hitza. Hor hainbat izen proposatu genituen, eta helburua izan da jende askorengana eta normalean euskara jasotzen ez duen jendearengana ere iristea. Adibidez, Borja Agoterekin edo Laura Chamorrorekin hori lortu nahi izan genuen.

E.O.: Batez ere, aniztasuna irudikatu nahi izan genuen. Eta ez soilik beti euskararekin lotzen ditugun pertsona ezagunak aukeratu, baizik eta pixka bat urrunago daudenak, baina bere enbaxadore lana egin dezaketenak.

Zer lortu beharko luke Euskaraldiak Donostian?

E.O.: Lehen hitza edonori euskaraz egitea jarrera natural bat izatea. Hori da modu bakarra besteari erakusteko zuk euskaraz badakizula eta egin dezakezula, zeren gaztelaniaz badakigula denok dakigu. Beraz, lehen hitza euskaraz egitearen jarrera hori aldatu beharko luke Euskaraldiak. Donostian lehen hitza euskaraz askok egingo bagenu, uste dut erabileraren panorama asko aldatu daitekeela.

Donostia Euskarazek babestutako edukia

«Etengabe jolastu naiz: ukitu makabroak, umore beltza, eta abar»

Irutxuloko Hitza — 2024-11-08 00:00:53

Alargun gelditu den emakume baten eta bizi duenaren inguruan hitz egiten du eleberriak. Zer kontatu nahi duzu liburuarekin?

Bidaia bat kontatu nahi dut, Mariaren bidaia, alargundu den emakume batena. Eta, nolabait, kontatu nahi dut ez dela edozein modutan alargundu; alarguntzeko hainbat modu daude, eta, kasu honetan, bikotekideak bere buruaz beste egin du, ondoan dagoenarentzako horrek suposatzen duen guztiarekin. Sentimendu gorabehera handia bizi du Mariak: damua, errua, haserrea…

Horrekin lotuta, Mariak bidaia bat egiten du, fisikoa eta psikologikoa, aldi berean. Oporretara doa, maleta batekin, baina maleta horretan aipaturiko sentimendu guztiak daramatza. Bere barrua eraldatzen du bidaia horretan, eta zorionaren ideia zalantzan jartzen du, bakoitzarentzat zerbait desberdina baita zoriona.

Tabu diren hainbat gai landu dituzu: dolua, heriotza, eta abar.

Mariaren papera da abiapuntua, bere buruaz beste egin duen pertsona laguntzen aritu denarena. Izan ere, gero eta gehiago hitz egiten da buru osasunaz, baina ez horrenbeste buru osasuneko gaixotasun bat duen pertsonaren ondoan dagoen pertsonaz. Azken finean, bi gaixotasun dira: bat psikologikoa da, arrazoimenetik oso urruti gelditzen dena; bestea, aldiz, alboan dagoenarena da.

«Interesgarria da irakurleen galderak eta ekarpenak jasotzea, zuk ikusi ez dituzun gauzak ikusten dituztelako»

Nolako harrera izaten ari da lana?

Ingurukoek zerbait esaten dizute gustatu zaienean, ez bazaie gustatu ez dizute ezer esaten [barrez]. Eta, oraingoan, inguruko asko ari dira esaten gustatu zaiela; batzuk bigarren irakurketarekin dabiltza dagoeneko. Eleberri formatuan nola moldatzen nintzen ikusteko gogotsu zeuden asko, eta, batez ere, ikusteko ea gai nintzen eleberri formatuan nire idazketa estiloari eusteko.

Zu nola sentitu zara zure idazketa estiloa eleberrira eramaten?

Oso eroso. Ni oso ipuin zalea naiz, asko gustatzen zait ipuinek kontaketa guztian zehar duten intentsitatea. Eleberrian ere horixe nahi nuen, atal guztiek intentsitatea edukitzea, bereziak izatea.

Zentzu horretan, etengabe jolastu naiz: ukitu makabroak sartu ditut, umore beltza, eta abar. Zeren, gai hauei buruz hitz egiten duzunean, beti ez zaude berdin: batzuetan tristuratik hitz egiten duzu, beste batzuetan umoretik…

Lehenengo aldiz hartuko duzu parte Literaktum jaialdian, eta Aiora Jakarekin edukiko duzu elkarrizketa.

Liburuaren mamiaz arituko gara Aiora eta biok, elkarrizketa formatuan, eta liburuak ukitzen dituen gaiez harago joaten saiatuko gara.

Bestalde, ikusleek edukiko dute galderak egiteko eta parte hartzeko aukera. Oso ariketa interesgarria da irakurleen galderak eta ekarpenak jasotzea, zuk idazterakoan ikusi ez dituzun gauzak ikusten dituztelako sarritan, edo beste modu batean ikusten dituelako.

Beste ekitaldiren batera joango zara ikusle gisa?

Saiatuko naiz, baina kontziliazio kontuengatik ez da erraza izango! Baina bueno, edozein ekitaldik balio dit; uste dut kalitate handiko jaialdia dela eta edozer izango dela interesgarria.

Literaktumek babestutako edukia

"Etxeko gune publikoaren eta pribatuaren arteko konexioan egoten da koska"

Irutxuloko Hitza — 2021-06-04 00:00:37

Zer da Apal?
Jexux Romero (J.R.): Barne espazioei eskainitako enpresa bat, estudio bat, denda bat. Guk arreta jartzen dugu gehienbat barne espazioetan, eta egia da egiten dugun gehiengoa etxebizitza dela, baina adibidez, orain ileapaindegi baten proiektua egiten ari gara, eta ikastetxe bateko areto bat edo taberna bat ere egin ditzakegu. Etxeetan dauzkagun konfort kodeak aplikatzen dizkiegu beste toki horiei. Asko gustatzen zaigu etxebizitza ulertzea gotorleku edo babesleku baten moduan, zu izateko toki bat.

Pandemiaren ondorioz, barne espazioek garrantzi handia hartu dute. Nabaritu duzue?
Patricia Achon (P.A.): Asko.
J.R.: Baina balkoiarekin beti, eh!
P.A.: Hori esan behar nuen. Balkoia ez zeukanak orain nahi du, eta balkoia zeukanak, berriz, lorategia nahi du. Ikusten ari gara jendea etxez aldatzen ari dela oso azkar.

Balkoirik gabeko etxeetan, zer egin dezakete argitasuna eta aire freskoa jasotzeko?
P.A.: Hori ez badago, barne konforta lortu beharko lukete.
J.R.: Adibidez, itxialdia hasi zenean, 50 metro koadroko ganbara bat erreformatzen ari ginen, eta argitasuna zeukan, baina balkoirik ez. Kasu horretan, irekitasuna lortzea zen helburua, eta horretarako distribuzioa da garrantzitsua. Distribuzioa aldatu genuen, zegoen tokiak arnas pixka bat emateko. Etxeetan gune publikoa eta gune pribatua bereizten ditugu: gune pribatua logelak dira, eta gune publikoa egongela eta sukaldea. Normalean, bi gune horien arteko konexioan egoten da koska. Kasuan kasu aldatzen da, bezeroaren bizimoduaren eta espazioaren aukeren arabera. Batetik, irekitasuna nahi izaten du jendeak, eta adibidez, sukaldeak irla edo penintsula izatea. Beste sukalde batzuek ez dute behar, baina gune pribatuarekin konexio bisual bat izatearekin irekitasuna lortzen dute.
P.A.: Etxean bizi den pertsona kopuruak ere eragina du. Ez da berdina bikote bat bizitzea, edo bost pertsona. Zaletasunen kontua ere garrantzitsua da: jendea konturatu da deskonektatzeak daukan garrantziaz. Jendeak esaten du: «Itxialdia berriro gertatzen bada, etxea prest izan behar dut». Horregatik, zaletasunak burutzeko espazioak eta telelana egitekoak eduki nahi dituzte etxean bertan.
J.R.: Telelanerako txokoa eskatu digute dagoeneko. Normalean umeen geletan beti jarri izan da idazmahaia, baina gurasoenean galdu egin da. Bakarrik bizitzean, agian, jantokiko mahaiarekin moldatzen zara. Horregatik, jantokiko mahai handiak jartzea gustatzen zaigu, denetariko erabilerak izateko.

Une honetan, zein proiektu dituzue martxan?
P.A.: Bost ditugu martxan orain.
J.R.: Batetik, obrak ditugu, eta bestetik, proiektuak ari gara egiten, bezeroari aurkezteko. Normalean gehienak etxebizitzak dira, baina ileapaindegi bat dugu esku artean, eta atari bat ere egin genuen.
Bezero baten nahia gorpuzteko, zeri erreparatzen diozue?
J.R.: Zapatei [barrez]. Zapatek asko esaten dute. Ez, normalean jendea etortzen da etxe osoa eraberritzeko asmoarekin, eta gu etxean bertan elkartzen gara. Guretzat garrantzitsua da etxeak berak ematen digun informazioa, baita bezeroak ematen diguna ere. Bi gauza horien artean nahasketa bat egiten dugu, eta hori da aurkezten duguna. Hala ere, begirada zabalago bat eskaintzen ahalegintzen gara. Etxe batean bizi zarenean, zurrunbilo horretan zaude, eta gu kanpotik joaten garenez, gure begirada guztiz birjina da. Gure lana ate batzuk zabaltzea da, eta hortik ikusiko dugu norantz joan. Gainera, garrantzia du bezeroak esatea zein inbertsio egiteko asmoa duen, ez baita berdina aurrekontu batekin edo bestearekin egitea.

Etxebizitzen eraberritzeen boomak nola eragin dizue?
P.A.: Dekorazioaren munduari eragin dio, baina baita gainerako gremio guztiei ere. Gu bezain saturatuta daude, lan karga handiarekin. Ez dago nahikoa jende: mesedez, jendea joan dadila Lanbide Heziketara, igeltseroak, elektrizistak, margolariak… behar ditugu eta! Beti izango dute lana: gremio horietako langileak erretiroa hartzen ari dira, eta ez dago erreleborik. Gremioak ezinbestekoak dira, eta arazo larria da.

Borda bateko ganbararen diseinua, hiru dimentsiotan. (Diseinua: Apal)

Ganbara eraberritua, espazio irekiarekin. (Argazkia: Apal)