Irutxuloko Hitza

Sanjoanak, auzoz auzo, iruditan

Irutxuloko Hitza — 2026-06-24 10:58:13

Piztu da sugarra Donostiako auzo eta herrietan; beroaldi izugarriaren aurrean, txinpartek eztanda egin dute bart gauean San Joan bezperarekin, eta irudi ederrak utzi dizkigu, hiriko txoko desberdinetan.

Hain zuzen ere, hemen dituzue Donostiako auzo eta herri gehienetako San Joan bezperako irudiak; Antiguakoak, Egiakoak, Loiolakoak, Sagueskoak, Parte Zaharrekoak, Zubietakoak, Aietekoak, Intxaurrondo Zaharrekoak, Herrerakoak, Intxaurrondokoak, Larratxokoak, Martutenekoak, Amarakoak eta Amara Berrikoak:

Antigua: Joseba Parron San Sebastian argazkilariaren eskutik.

Egia: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Loiola: Nagore Garmendia Artanoren eskutik.

Sagues: Asier Gonzalez de San Pedro argazkilariaren eskutik.

Parte Zaharra: Aratz Garcia Zaldua argazkilariaren eskutik.

Zubieta: Jon Arroyoren eskutik.

Aiete: Aieteko euskara batzordearen eskutik.

Intxaurrondo Zaharra: Beñat Parra Rodriguezen eskutik.

Herrera: Herrerako jai batzordearen eskutik.

Intxaurrondo: Plazara Goaz euskara batzordearen eskutik.

Larratxo: Larratxoko jai batzordearen eskutik.

Martutene: Martuteneko auzo elkartearen eskutik.

Amara: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

Amara Berri: Aitor Erkizia argazkilariaren eskutik.

«Ez gara zientzialariak, ez gara mikologoak; mikofiloak eta mikofagoak gara»

Irutxuloko Hitza — 2026-06-19 00:00:48

Zergatik Urumea taberna?

Jorge auzoko jarduera guztietan inplikatzen den pertsona bat delako. Loiolara etorri zenetik, jendearekin inplikatu da, jai batzordearekin, eta eskatzen diogun edozein jarduera edo edozein kontutan, beti dago esku bat botatzeko prest. Badaude gauza bera egiten duten taberna asko, baina hau berezia da.

Euskal Gastronomia Akademiak sari bat eman dizue, duela gutxi, Loiolatarrako jardunaldi mikologikoengatik.

Ezusteko handia izan zen. Euskal gastronomiaren dibulgazioagatiko sari bat da, urte asko daramatzagulako mikologia eta gastronomia jardunaldiak egiten. Dagoeneko oso egitasmo garrantzitsua dira Euskadi mailan. Gu ez gara zientzialariak, ez gara mikologoak; mikofiloak eta mikofagoak gara. Perretxikoak aztertzea gustatzen zaigu, baina ez maila zientifikoan. Perretxikotara joatea gustatzen zaigu eta jatea gustatzen zaigu. Eta gastronomia atal bat duen elkarte gastronomiko edo kirol klub gisa, beti gastronomiari lotu izan dizkiogu onddoak. 27 urte daramatzagu hori egiten.

Nork esango zizuen horrelako sari bat irabaziko zenutela hainbeste urteren ondoren…

Honekin hasi ginen guztiok, oso harro gaude gurekin gogoratu direlako, gure lana aitortu dutelako. Guregatik, elkartearengatik eta auzoarengatik. Azkenean, sariak Loiola Euskadi mailako mapan kokatu du. Dagoeneko ikusi dute hemen gauzak egiten ditugula! Bada Loiola gehiago, kuartelez harago.

Eta perretxikotara joan izan zaretenean, zein da aurkitu duzuen perretxikorik arraroena?

Jardunaldietan beti egoten dira perretxiko arraroak, oso originalak. 27 urte erakusketak egiten eman ondoren, jada ezer ez zaigu arraroa egiten…

Egongo dira batzuk jendea harritzen dutenak, zuei jada ez bada ere…

Bai, tamaina handiko perretxikoak, sei edo hamar kilokoak. Hor zehar ikusi izan ditugun perretxikoak dira, erakutsi ohi ditugunak, eta jendea harritzen da mota horretako perretxikoak atera daitezkeelako. Langermannia gigantea, adibidez; biribilak dira, futboleko baloiak dirudite. Onddoen erreinuaren barruan —perretxikoak onddoen fruituak direlako— forma, kolore eta tamaina guztietako perretxikoak daude. Eta usainak! Baratxuri usainetik, itsaski edo txorizo usainera.

Eta, usainena, zergatik da?

Animaliak erakartzeko edo uxatzeko. Erakartzeko, jan dezaten edo intsektuen hanka txikiekin perretxiko horien esporak itsas daitezen, eta gero esporak basotik bana ditzaten. Natura oso jakintsua da; gu baino gehiago.

Eta baratxuri usaina duen perretxiko batek, baratxuri zaporea du?

Bai, baratxuri zaporea du. Guk, gainera, perretxiko horiek lehortu, errotatxotik pasa eta ongailu gisa erabiltzen ditugu. Normalean, usain horiek dituzten perretxikoak, itsaski usaina dutenak, adibidez, ez dira jangarriak. Clitocybe odora, anis usaina duena, postreak, marmeladak eta izozkiak egiteko erabiltzen dugu. Usainak, batzuetan, berdin-berdinak dira. Eta garrantzitsua da ere nola prestatzen dituzun, noski; lehortzen badituzu, agian, zaporeak areagotzen dira; izozten badituzu, agian, suntsitu egiten dituzu…

Inoiz izan al duzu arazotxorik… jan behar ez zenuen perretxikoren batekin?

Nik, pertsonalki, ez. Baina ezagutzen dut nahastuta perretxikoak hartu dituen jendea, beste batzuk zirela pentsatuz. Eta batzuek sindrome gastrointestinalak ematen dituzte…

Askotan galdetuko zizueten perretxiko haluzinogenoengatik.

Ezagutzen dut jende dezente probatu dituena. Eta interesa, batez ere, jende gaztearengandik dator. Erakusketa erretiratzen dugunean eskatu ere egin izan dizkigute… Haluzinogenoen barruan ere aniztasun handia dago. Hori zen tribuetan xamanek ipotxak eta orein hegalariak ikusteko erabiltzen zutena! Aita Noelen orein hegalariak perretxiko haluzinogeno batetik datoz, Amanita muscaria-tik. Ipotxen perretxikoa da, gorri hori, denok ezagutzen duguna.

Zer da perretxikoekin sukaldean prestatu duzuen gauzarik bitxiena?

Heriotzaren tronpeten esferifikazioetatik hasi, eta irasagarrak, bonboiak, izozkiak, irina… Ozpinak, olioak eta likoreak aromatizatu ditugu, baita ere.

Sari gastronomiko eta txapel asko jaso dituzue, zuk pertsonalki ere bai, Loiolatarraren izenean. Sari hau bereziagoa izango da, noski.

Marmitako, arkume, babarrun, pintxo txapelketak irabazi ditugu… hogei txapel baino gehiago daude, hor zehar. Baina hau sari bat baino gehiago da; lan baten aitorpena da, eta ez niri bakarrik, baizik eta klubeko mikologia batzorde osoari, eta hau aurrera atera dadin gurekin kolaboratzen dutenei ere bai.

Udazkenean itzuliko zarete.

Bai, jada jardunaldiak prestatzen ari gara. Egia da bateriak, 27 urteren ondoren, apur bat baxu ditugula. Zahartzen ari gara, nekatzen ari gara… Eta sariak bateriak kargatzeko balio izan digu. Oraingoz, jarraituko dugu, bai, noski.

Amarenak: moda, memoria eta euskal nortasuna uztartzen

Irutxuloko Hitza — 2026-06-19 00:00:13

Non: Arrandegi kalea, 4, Parte Zaharra.
Telefonoa: 644-46 30 71.
Webgunea: Amarenak.com.

Amarenak izen berezia da. Nondik dator?

Amarenak izenak nire familiako istorio batekin du lotura. Txikitan, amonaren kaiku zahar bat eman zidan amak. Urte luzez erabili nuen, baita atzerrian bizi nintzenean ere, eta etxearekin lotzen ninduen zerbait bihurtu zen. Txinan bizi nintzela, jada oso hondatuta zegoen, eta berria erostera etorri nintzenean konturatu nintzen merkatuan zeudenak mozorro modukoak zirela. Orduan erabaki nuen niretzat bat egitea eta handik sortu zen proiektua, ekintzaile gazteentzako programa baten laguntzaz. Amarenak izenak belaunaldiz belaunaldi jasotako ondare hori irudikatzen du: amonak amari eta amak niri emandakoa.

Zer aurkituko du bisitariak dendan sartzean?

Kaikua da gure ikur nagusia da, baina askoz gehiago dago. Euskal ehun ondarean eta historian oinarritutako bildumak sortzen ditugu: Bergarako ehungintzaren historia, emakumeek erabiltzen zituzten burukoen esanahia edo Elkanoren moduko pertsonaien ondarea. Helburua ez da arropa saltzea soilik; gure kultura eta historia ezagutaraztea ere bada.

Amarenak saltokiko arropa.Garazi Etxaniz Idarreta

Moda tresna egokia al da euskal nortasuna indartzeko?

Guztiz. Moda erabiltzen dugu kultura zabaltzeko tresna gisa. Dendan jasotzen ditugun datuen arabera, bisitarien %70ak euskal kulturari buruzko zerbait berria ikasten du dendatik pasatu ondoren.

Egia da turista ugari etortzen direla, baina gure asmoa izan da bertakoak ere erdigunera erakartzea. Hizkuntzari dagokionez, beti euskaraz egiten dugu lehen hitza. Euskara gure eguneroko jardunaren parte da: dendan, sare sozialetan, eta bildumen izenetan erabiltzen dugu.

Kilometro zero, ehun naturalak eta edizio mugatuak dira zuen ezaugarriak.

Ez du zentzurik euskal ondarea aldarrikatzeak eta ekoizpena munduko beste puntan egiteak. Horregatik, ahal den neurrian, ekoizpena Euskal Herriaren inguruan egiten dugu. Ehunetan ere material naturalak lehenesten ditugu, batez ere kotoia, lihoa eta artilea.

Edizio mugatuek gure filosofiari erantzuten diote: ez dugu marka erraldoi bat izan nahi. Nahiago dugu eskala txikian lan egin, gehiegizko ekoizpena saihestu eta benetan behar dena sortu. Horregatik erabiltzen ditugu aurresalmentak eta itxaron zerrendak.

Enpresekin ere egiten duzue lan. Zer eskaintzen diezue?

Hotel, jatetxe eta kultur erakundeekin egiten dugu lan, betiere gure balioekin bat egiten badute. Besteak beste, Villa Favorita hotelaren, Euskadiko Orkestraren edo hainbat jatetxeren jantziak diseinatu ditugu.

Azken urteotan, dibulgazio lana ere indartu dugu. Hitzaldiak eta tailerrak eskaintzen ditugu, moda eta diseinua herri baten kultura, historia eta nortasuna transmititzeko tresna eraginkorrak izan daitezkeela erakusteko.

«Donostia bi badiadun hiria da eta horietako bat industriala izan da beti»

Irutxuloko Hitza — 2026-06-12 00:15:07

Donostia bi badiadun hiria dela defendatzen duzu. Zergatik?

Oso jakina da Donostia perspektiba jakin batetik landu dela beti, historiografikoki: Kontxako badiaren ingurua eta zabalgunea kokatu da epizentro gisa. Nik egin dut saiakera demostratzeko Donostia bi badiadun hiria dela eta horietako bat industriala izan dela beti, historia garaikideari dagokionez. Epizentroan kokatu dut Pasaiako badia, Donostiako badia industrial gisa.

Hiria irakurtzeko beste modu bat da.

Hiria bera langile periferia industrial horretatik begiratzeko saiakera bat izan da ikerketa, erdigunean jarrita horrenbeste kontatu ez den Donostia hori. Nire saiakera izan da demostratzea Donostiak ere industrializazioa jasan zuela: nola jasan zuen, nork jasan zuen, zer modutan eta abar.

Euskal Herrian, Bilbo Handian zentratu izan dira industrializazioaren eta langile migrazioen inguruko ikerketa nagusiak, baina aztertzen badugu Euskal Herriko herrien eboluzioa XIX. mendearen bukaeratik 1970era arte, industrializazioarekin eta langile migrazioekin lotutako aldaketa gehien jasan zituzten hamabost herrien artean Bilbo Handikoak, Donostia, Errenteria eta Pasaia daude.

Nondik datorkizu tesi hau egiteko interesa?

Donostiarekiko nuen sentipena ez zen beti luxuzko hiri turistiko horren ingurukoa. Hori hiriaren parte bat da, hor egon dena eta dagoena, baina argi nuen Donostiak historikoki izan duela beste ardatz bat, ekialdekoa —Egiatik hasita, Intxaurrondora, Altzara, Bidebietara, Pasaiako hainbat distritutara eta Errenteriara heltzen dena—, industriala izan dena eta XX. mendean zehar izugarrizko garrantzia eduki duena.

Jon Aldabaldetreku Delgado, Historia Garaikidean doktorea.Joseba Parron San Sebastian

Egian kokatzen duzu Donostiako ekialdearen eta mendebaldearen arteko muga.

Bai. Hala ere, desberdintasunak daude Donostiako lehenengo zabalpen prozesuaren eta ondoren etorri zenaren artean. Lehenengoan, 1940ko hamarkadara arte gutxi gorabehera, Egiak, Antiguak eta Grosek osatzen zuten, nolabait, hiriko lehenengo periferia industriala, tailer txikiekin eta halakoekin. Horrek, ordea, eboluzio izugarria jasan zuen 1960ko hamarkadatik aurrera, eta periferia industriala Pasaiako badian kokatu zen: Donostiaren kasuan, Intxaurrondon, Bidebietan eta Altzan, baina auzo horiek Trintxerperekin, Pasai Antxorekin eta Errenteriarekin osatzen duten konglomerazioan kokatu behar dira, hinterland deitzen zaion portuen eragin ekonomikoko esparruan.

‘Hinterland’ kontzeptuari helduta, bere muga administratiboetatik at aztertu duzu Donostia.

Harreman sozial eta ekonomikoak hartzen baditugu ikerketa objektu moduan, ulertu behar dugu Pasaiako badiaren garapen industrial eta ekonomiko guztia hiriari lotuta dagoela eta hiriari ere interesatu zaiola industria guztia Pasaiako portuan eta inguruan garatzea, nahita egindako apustua izan zen. Horregatik, hinterland kontzeptua garrantzitsua da, ahalbidetzen digulako Donostiako hiria, gutxienez, eskualde eskala batean pentsatzen.

«Donostian ez ditugu fabrikak ikusten, baina horrek ez du esan nahi ez zenik industrializaziorik gertatu»

XX. mendeko zabaltze prozesuan eta industrializazioan zentratu duzu ikerketa, baina XIX. menderaino ere jo duzu.

Hiru prozesu nagusi daude. Lehenengoa 1864tik aurrera gertatu zena da: harresiak bota zituzten eta Donostiako familia boteretsuek —Brunet, Lasala y Collado eta abar— interesa erakutsi zuten, arrazoi ekonomikoengatik, Kortazar zabalgunea egitean eta hiria hegoalderantz haztean.

Zabalgunea bukatuta zegoen 1905erako, eta, orduan, beste fenomeno bat sortu zen, belle époque garaitik Donostiak zuen Kantauri itsasoko bainu turismoa krisi sakon batean sartu zenean. Hiriko burgesiak apustuak dibertsifikatu zituen garai horretan, eta inbertsio industriala izan zen apustu garrantzitsuenetako bat, fabrikak, tailerrak eta halakoak kokatuz ekialdeko ardatzean. Hau da, XX. mende hasieratik zegoen hiria industrializatzeko nahia. Donostian ez ditugu fabrikak ikusten, baina horrek ez du esan nahi Donostian ez zenik industrializaziorik gertatu, kontua da hiriaren muga administratiboetatik kanpo gertatu zela: Pasaian, portuaren ertzetan eta Errenteriako konglomeratuan. Hori bai, Donostiako kapitalarekin, nagusiki. Eta badago industrializazio horren inguruko beste ardatz bat ere hegoaldean, Hernanirantz eta Lasarte-Oriarantz doana.

Bestalde, 1950eko hamarkadatik aurrera, hirian zegoen industria guztia (tailerrak eta fabrika txikiak) deslokalizatzen joan ziren, ekialderantz. Fabrikak kanpora bidaltzeko joera argia egon zen.

Kapital berbera da luxuaren eta turismoaren hiria eta hiri industriala eraiki zuena?

Donostiako XX. mende hasierako turismo eredua krisian sartu zenean, hiriko kapitalak dibertsifikatu egin zuen bere negozioa. Turismoaren maila apur bat jaitsi zuten, eta hori konpentsatu nahi izan zuten jokoarekin eta dibertimenduarekin. Testuinguru horretan ulertu behar dira Igeldoko parkea, kasinoa, Martuteneko jolas parke hura, Uliako trena eta abar. Primo de Riverak jokoa debekatu zuenean, aldiz, horrek guztiak behea jo zuen eta burgesiak ikusi zuen bere inbertsioak ezin zirela ehuneko ehunean halako negozioetara joan, eta Pasaiako portuan jarri zuten begirada.

«Ez da berdina Altzan edo Bidebietan bizitzea eta Aieten edo Antiguan bizitzea. XX. mendean sortutako desberdintasun sozialak mantentzen dira»

Langileen migrazio fluxuak asko ikertu dituzu. Hainbat migrazio fase egon dira, ezta?

Asko hitz egiten da orain migrazioaz, baina ez da fenomeno berria hirian. Migrazio uholde gisa hartu ditzakegunak 1920ko hamarkada inguruan hasi ziren. Garai hartan, gehienak galiziarrak ziren, Trintxerpera etorritako arrantzaleak. Horrek bi gertakarirekin kointziditu zuen: Galiziako ontziolen sektorean egiturazko krisi sakona zegoen 1920ko hamarkadan eta, hain justu, Pasaiako portuan inbertsio izugarriak egin ziren. Testuinguru horretan ulertu behar dira errepublika garaiko Ategorrietako sarraskia eta bestelako langile gatazkak.

1940ko hamarkadarako, jatorri migratzaileko jende asko zegoen hemen, eta dagoeneko ez zen soilik Trintxerpen kokatzen, baita Altzan, Egian, Grosen eta Errenterian ere, besteak beste. Hala ere, hein handi batean gertutik etorritako langileak ziren: Nafarroatik, Burgostik, Errioxatik eta abar. Hori, ordea, izugarri aldatu zen 30 urtetan, eta 1970erako, argazkia oso bestelakoa zen. Alde batetik, galiziar asko ditugu Trintxerpen eta Pasai San Pedron. Bestetik, segregazio izugarria daukagu hirian: Altzan extremadurarrak eta Gaztela eta Leongoak ziren nagusi, esaterako.

Horrekin lotuta, garrantzitsua da nabarmentzea migrazio horien guztien jatorrian ez zegoela lurralde oso bat, baizik eta lurralde batzuetako lauzpabost herri. Horrela, Galiziaz hitz egin beharrean, Cormez eta Galiziako beste herri jakin batzuez hitz egin beharko genuke. Izan ere, ahoz ahokoaren bidez eman zen migrazio hori: familia burua etortzen lehenengo —senarra, kasu gehienetan—, familia osoa ondoren —bikotea, seme-alabak, aitona-amonak eta abar— eta, ahoz ahokoaren bidez, herriko beste familia batzuk.

Zer aurkitu zuten familia horiek guztiek hemen?

Lana bazegoen, baina 1940ko hamarkadaren bueltan, egiturazko krisi handia zegoen etxebizitzaren arloan, Donostia eta bere ingurua ez zeudelako prest migrazio uholde hori jasotzeko. Horri erantzuten dio, hain zuzen ere, frankismoan, 1950eko hamarkadatik aurrera, etxebizitza eta auzune berri ugari eraiki izanak.

Herrera eta Bidebieta Altzagainetik ikusita.Mertxe Fernandez Boga / Altzako Historia Mintegia

Testuinguru horretan kokatu behar da Altzako herriaren anexioa (1940)?

Bai, zalantzarik gabe. Donostiak bere inbertsio industrialak Pasaiako badian zentratzeak zenbait ondorio izan zituen, eta horietako bat dira Altzaren eta Astigarragaren anexioak. Altzaren kasuan, hori zen hiriari falta zitzaion azken pieza zuzenean Pasaiako portuarekin lotuta egoteko. Altza baserriz betetako landa eremu bat zen, eta, beraz, udalarentzat, garapen urbanistikorako sekulako aukerak ematen zituen.

Frankismoaren autarkiaren osteko garaia da inflexio puntu nagusia hirigintzari dagokionez, ezta?

Kontuan eduki behar dugu Donostiak ez zituela 100.000 biztanle ere 1940an, eta apenas 30 urtetan, 40.000 biztanle gehiago zituela; hazkunde izugarria da. Errenteriak, halaber, bere biztanleria hirukoiztu egin zuen denbora tarte horretan, eta, Pasaiak, bikoiztu.

Donostiako lehenengo hirigintza plana 1962koa da, eta plan horretan, legedia errealitatearen atzetik joan zen, une oro. Izan ere, onartu zutenerako, planak aurreikusten zituen garapen urbanistiko eta demografiko guztiak emanda zeuden: auzuneak eraikita zeuden, migrazioa bertan zegoen eta abar. Autore askok adierazten dute plan horrek ekarri zuela prozesu ilegalaren legalizazioa. Izan ere, sektore pribatuek bultzatuta, eta inolako hirigintza planik jarraitu gabe, auzune osoak eraiki zituzten. Horren eraginez, auzune horiek inolako zerbitzurik gabe eraiki ziren: kaleak asfaltatu gabe zeuden eta ez zegoen farolarik, anbulatoriorik, haurtzaindegirik ez ezer. Etxeak bazeuden, baina, askotan, material txarrekin egindakoak ziren.

Altzako Santa Barbara auzuneko kale bat, lokatzez beteta, 1960ko eta 1970eko hamarkaden artean. Langilee auzoetan ez zegoen zerbitzurik.Felix Iranzo / Altzako Historia Mintegia

Ekialdeko auzoetan ikusten dira frankismoan eraikitako etxe gehienak, baina baita beste auzo batzuetan ere.

1950eko hamarkadan, hainbat etxebizitza poligono sustatu zituen erregimenak estatu osoan, baita Donostian eta inguruan ere. Eta garai horretakoak dira, adibidez, Egiako Etxabe parkearen inguruko etxeak eta Trintxerpeko arrantzaleen herrixka. Baina, batez ere, 1960ko hamarkadan hasi zen eraikuntza booma, eta orduan eraiki zituzten Altzako auzuneak: Arriberri, Arrizar, Los Boscos eta abar. Errenteriako Galtzaraborda eta Pontika auzuneak ere garai horretakoak dira, esaterako.

Espazio gabe gelditu zirenean, 1970eko hamarkadaren bueltan, langileen presio demografikoak handia izaten jarraitzen zuenez, bertikalean eraikitzen hasi ziren; horren erakusgarri da Bidebieta, adibidez. Zentzu horretan, Bidebietako Gaiztarro eremua da salbuespena langilez betetako ekialde horretan, Pasaiako portuan dirua egin zutenek erosi baitzuten etxea bertan, hala nola arrantza patroiek.

Jon Aldabaldetreku Delgado, Historia Garaikidean doktorea.Joseba Parron San Sebastian

Hain zuzen ere, gai izan zara zehazki kokatzeko langileak zein eremutan eta kaletan bizi ziren, bai lanbidearen arabera, bai jatorriaren arabera.

Ulertu behar da espazioa, bere horretan, harreman sozial eta ekonomikoen isla dela eta, noski, ez dela dena beltza edo zuria. Horrela, Gaiztarroren antzeko salbuespenak aurkitu ditugu langile periferia guztian. Pasai Antxon, esaterako, administrazio lanak egiten zituzten langileak ziren nagusi. Eta, Donostian bertan, desberdintasun handiak daude auzoen barruan. Antiguan, ez zen berdina Matia kalearen atzealdean bizitzea edo Ondarreta inguruan. Egian, ez zen berdina Mandasko Dukearen kalearen inguruan bizitzea edo Karmengo Ama kalean.

Klase desberdintasun horiek hiri osoan ematen ziren, baina ekialdean agerikoagoa zen: 1970ean, Altzako biztanleria aktiboaren %80a kualifikatu gabeko langileek osatzen zuten, eta hiriko beste auzoetan askoz txikiagoa zen ehuneko hori. Ildo beretik, administrariak eta enpresa buruak non bizi ziren aztertuta, ikusten dugu bi Donostia zeudela: mendebaldekoa eta ekialdekoa. Eta ekialdearen eta mendebaldearen arteko desberdintasun sozial hori beti errepikatzen da, aztertzen duzun aldagaia aztertzen duzula: migrazioa, lanbideak eta abar.

Zentzu horretan, adierazgarria da neskameen kontua. 1940-1960 denbora tartean, neskameak zituzten etxeen ehuneko handienak auzo jakin batzuetan zeuden, hiriaren erdiguneko auzoetan. Aldiz, Altzan, neskame asko bizi ziren, baina ez zuten Altzan lan egiten, erdiguneko auzoetako etxeetan baizik.

«Ezin da Donostiaren historia kontatu Pasaiako badiak edukitako eragin ekonomiko eta soziala ahaztuta»

Nolakoa izan zen migratzaileen integrazioa?

Fase historikoaren arabera desberdina da. Errepublikaren garaian eta 1940aren bueltan, Trintxerpen galiziar asko zeudenez, nazionalismo galiziarraren eta euskaldunaren arteko nolabaiteko konexio bat egon zen, eta horrek erraztu egin zuen integrazioa. Gaur egun, oraindik, meza batzuk galegoz ematen dituzte Trintxerpen, hain zuzen ere. Gerora, Espainiako hegoaldetik etorritako langileei dagokionez, aztertu dudanaren arabera, hartu-emana nahiko ona izan zen orokorrean, ez dut ghetto estiloko marjinazio handirik ikusi, nahiz eta migrazioa esparru jakin batzuetan kokatu zen. Migrazioak eragina izan zuen, besteak beste, euskarari dagokionez, baina, era berean, migratzaile horietako asko euren seme-alabek euskaraz ikasi ahal izan zezaten borrokatu ziren.

Ekialdeko ardatzean kokatzen dituzu Egia, Intxaurrondo, Bidebieta eta Altza. Zeintzuk dira bakoitzaren eraldaketa historikoaren ezaugarri nagusiak?

Egia, Grosekin batera, XX. mendeko lehenengo hereneko periferiaren parte zen, baina, gerora, erdiguneko auzo gisa hartu izan da. Bestalde, XX. mendearen bigarren erdialdera arte, egungo Intxaurrondo Zaharra egon bazegoen, Ategorrietatik Pasaiako porturaino zihoan lerro gisa, baina Intxaurrondo Berria ia 1980ko hamarkadako auzunea da. Bidebieta ere ez zen existitzen, Gaiztarro eta La Paz eremuak 1970eko hamarkadakoak dira. Beraz, 1940tik 1970era, garapen handiena izan zuen auzoa, zalantzarik gabe, Altza izan zen; 30 urtetan, erabat aldatu zen. Baserritarren eremu bat izatetik, etxebizitzaz jositako auzo bat izatera pasatu zen. Eta eraikitako auzo berri guztiek ez zuten gutxieneko zerbitzurik eduki, urte luzez.

Jende andana, Bidebietako dorreen inaugurazioan, 1967an. Franco bera ere etorri zen.Arturo Delgado / Kutxateka

Altzatar askok esan ohi dute etxe eta kale asko beraiek bukatu zituztela, euren kabuz.

Ez zegoen hiri sistema bat eratuta, korrika eta presaka eta modu kaotikoan eraikitako etxebizitza multzoak baizik. Gutxieneko zerbitzuak, batez ere, trantsizioaren garaian lortzen joan ziren herritarrak, migratutako langile horien guztien ahaleginari esker.

Langile auzo horiek sortzeak langile borroka eta auzo borroka eragin zituen?

1960ko hamarkadan migratu zuen jendearen behar gorena lan egonkor bat aurkitzea zen, eta behin lana lortuta, etxebizitza bat erostea. Lana lortzea ez zen zaila, eta lan egonkor bat bazenuen, etxebizitza bat erosteak ez zuen zailtasun bereziki handirik. Horrela, egonkortasun ekonomiko eta familiar hori lortuta, bestelako fenomenoak sortzen joan ziren, 1970eko hamarkadan, bereziki. Pentsa, milaka migratzaile fabriketan, asanbladak, borroka antifrankista, protestak… Eta, horren harira, jendeak ikusi zuen fabriketako borroka auzoetara ere eraman behar zela, auzoetan ez zegoelako bizi proiektu duin bat garatzeko baldintza nahikorik. Horren erakusgarri dira, besteak beste, Altzako anbulatorioaren eta haurtzaindegiaren alde borrokak. Donostia ez zen hiri itzali bat, inondik inora.

«Ikusi zuten fabriketako borroka auzoetara eraman behar zela, bizitza duina garatzeko baldintzen alde»

Beraz, zure ikerketaren ondorio nagusi gisa, esan daiteke Oarsoaldearen parte bat ezin dela ulertu Donostia gabe?

Polemikoa izan daiteke, baina hori defendatzen dut tesi honekin. Historiografiaren errepasoa eginda, konturatuko gara Donostia ikertu dutenek soilik Donostia hartu dutela kontuan eta gauza bera pasatu dela Errenterian eta Pasaian, ikuspegi zabalago bat faltatu izan zaigu. Gauza bat dira muga administratiboak, baina gizartean harreman sozialen garapena ematen da, espazioa horren isla da eta ekoizpen ekonomikoak markatzen du harreman sozialen garapena. Hori horrela izanik, ezin da Donostiaren historia kontatu Pasaiako badiak edukitako eragin ekonomiko eta soziala ahaztuta, hori izan delako Donostiako zentro industriala. Eta Errenteriak ez balu Donostia hor bertan eduki izan, segur aski, ez zuen XX. mendean jasan zuen industrializazioa jasango. Altzarekin gauza bera: portua hor bertan eduki izan ez balu, ez zen garatu den moduan garatuko. Zeren Aiete, esaterako, ez da industrialki garatu.

Ekialdea-mendebaldea logikarekin irakurri daiteke gaur egun ere Donostia?

Argi dago Donostian egun antzematen ditugun klase desberdintasunak eta desberdintasun sozial eta urbanistikoak XX. mendean sortu eta garatu zirela, frankismoak sakondu zuela horietan eta garaiko harreman sozial eta ekonomikoek berdinak izaten jarraitzen dutela. Sistema kapitalistan, bizitzeko auzo aberats, lasai eta erosoak egon daitezen, auzo pobre, estu eta kaotikoak egon behar dira. Eta hori oso agerikoa da gaur egun ere: ez da berdina Altzan edo Bidebietan bizitzea eta Aieten edo Antiguan bizitzea. XX. mendean sortutako desberdintasun sozialak mantentzen dira eta mantenduko dira, hirigintzarekin desberdintasunak lausotu daitezkeelako, baina sistema aldatu gabe ezin delako espazioa bera aldatu.

«Guardaplata jubilatu askorentzat bigarren etxea da»

Irutxuloko Hitza — 2026-06-12 00:00:07

Nola hasi zen Guardaplata elkartearen ibilbidea?

Elkartea 1976ko uztailaren 2an sortu zen. Inaugurazioa Carlos Garaikoetxea lehendakariak egin zuen, Donostiako alkatea Jesus Maria Alkain zenean. Hemen, eraikin honetan, ez dira 50 urte izan, 40 baizik. Izan ere, lehen, eskola publiko batzuk zeuden, barrakoi batzuk, eta eskolak kendu zituztenean, eraikin hau egin zuten. Gaur egun, komunitatearen egoitza gisa geratu da.

Nolakoa zen Bidebieta duela 50 urte?

Auzoa izugarri aldatu da. Duela 50 urte, etxe orratzak zeuden soilik, frankismo garaian eraiki zituztenak. Pixkanaka, dena eraikitzen joan da, ingurua, ia guztia, mendia baitzen. Tiro eremua ere bazegoen, baina hori guztia desagertu da. Auzoa erabat aldatu da, onerako.

Nork bultzatu zuen elkartea?

Adineko pertsona talde batek hasi zuen. Hau da, jende gutxirekin hasi ziren, eta pixkanaka hazten joan da. Gaur egun ia 800 bazkide gara.

Zein esanahi du elkarte honek erretiratuentzat?

Elkarte hau pertsona askorentzat bigarren etxea da. Haientzat, etxean ez geratzeko, kalera ateratzeko eta harremantzeko duten modua da: hemen, jendearekin elkartzen dira, kartetan aritzen dira, jateko zerbait hartzen dute eta abar. Beraz, erretiratuak oso gustura etortzen dira. Gainera, bi terraza eder izateko zortea dugu, eta horregatik ere atseginagoa da kanpoan egotea.

Bidebietako Guardaplata jubilatuen elkarteak 50 urte bete ditu aurten.Inge Arzensek Sanchez

Zein jarduera eskaintzen dituzue?

Hainbat jarduera eskaintzen ditugu: memoria lantzeko jarduerak, yoga, joskintza, dantza, astean hiru bingo egun ditugu, eta gimnasia ere badugu. Bestalde, sukaldaritza eta gozogintza, marrazketa eta pintura ere egiten ditugu. Udalak irakasle guztiak ordaintzen ditu, baina, adibidez, joskintza tailerra, bazkide batek ematen du; zuzendaritzako kidea ere bada, irakasle ohia.

Zein da jendeari gehien gustatzen zaion jarduera?

Bingoa, argi eta garbi. Astean hiru egunetan elkartzen dira hiru orduz jolasteko, eta primeran pasatzen dute. Gainera, intelektualki oso onuragarria da haientzat. Bestalde, gimnasiak eta dantzak ere arrakasta handia dute.

Zein txango eta ekitaldi egingo dituzue?

Normalean, hilabete eta erdiro edo, egun osoko txangoa egiten dugu. Eta orain, adibidez, zazpi egunez joango gara Maresmeko kostaldera (Bartzelona). Eta ondoren, urrian, beste bidaia bat prestatuta dugu Calpera (Alacant) joateko. Urtean bi egiten ditugu, normalean, zazpi egunekoak.

Ekitaldiei dagokienez, hitzaldiak antolatzen ditugu. Adibidez, Ertzaintzarekin hitzaldiak egin izan ditugu, lapurreten inguruan. Mugikorren eta ordenagailuen ikastaroak ere egiten ditugu.

Nola funtzionatzen du zuzendaritza batzordeak?

Erretiratuen elkarteetan garrantzitsuena zuzendaritza batzorde on batez inguratuta egotea da. Ni, pertsonalki, oso harro nago bost pertsona horiez, eta primeran moldatzen gara elkarrekin. Nire ustez, honek ondo funtzionatzen du, hain zuzen ere, zuzendaritzan ere ondo moldatzen garelako.

«Harroen sentiarazten nauena, adineko jendearen maitasuna eta aitortza da»

Aurten 50 urte bete dituzue. Nola ospatu dituzue?

Aurkezpen ofiziala, maiatzaren 30ean egin genuen. Udalaren ordezkari gisa, Gizarte Ekintzako zinegotzia etorri zen, Mariaje Idoeta. Bertan, Sevillako Feria eguna ospatu genuen hirian dagoen talde baten eskutik. Primeran pasatu genuen. Lehenengo aurreskua dantzatu zuten, eta, gero, sevillanen erakustaldi bat prestatu zuten kantariekin eta gitarrekin. Ondoren, bazkaria izan genuen: ia ehun lagunen arteko bazkaria. Azkenik, berriro dantza egin genuen, flamenkoarekin, gaueko bederatziak arte.

Ekainean, urdaiazpiko eta ardo dastaketa egiteko asmoa dugu, baina bai ala bai egingo duguna bazkideentzako bazkaria izango da.

Elkarte honek beste 50 urte iraun ditzake?

Hemen arazo bat dugu, elkarte guztiek dutena: presidente edo zuzendaritza batzorderako hauteskundeak daudenean, inork ez du bere burua aurkezten.

Tamalez, zuzendaritza batzorderik ez badago, egoitza itxi egiten da. Hau, jadanik, hiriko beste egoitzetan pasatu da. Hala ere, uste dut honek beste 50 urte iraungo dituela; gutxienez, saiatuko gara hala izan dadin. Guk egoitzaren zuzendaritza hartu genuenean, 200 bazkidek osatzen zuten elkartea; orain, berriz, 800ek. Beraz, jendeak Guardaplatak funtzionatzen jarraitzea nahi du.

Zerk sentiarazten zaitu harroen urte hauen ondoren?

Harroen sentiarazten nauena jendearen maitasuna eta aitortza da. Hemen adineko jendeak maitasunez tratatzen zaitu. Guk nahi dugulako gaude hemen, hori argi dago. Horregatik, ez digute inolako aitortzarik egin behar, ez dizkigute zertan eskerrak eman, baina, noski, ilusioa egiten dit.

Udalaren aldetik, babes osoa dugu, eta hori da argi utzi nahi dudan beste zerbait. Ez dugu inolako arazorik, alderantziz; eskatu dugun guztia eman digute.

«Babestu beharreko ondarea dira arrandegiak»

Irutxuloko Hitza — 2026-06-05 00:00:49

Zergatik aukeratu duzu La Guinda?

Alde batetik, jabearekin harremana dudalako. Eta, bestetik, leku lasaia delako eta oso janari ona dutelako, lehengai bikainekin egiten dute lan.

Espe arrandegitik ezagutzen zaitugu.

Bai, nire amonak ireki zuen arrandegia. Nafarra zen, Arbizukoa, eta baserria anaia zaharrenaren esku gelditzen zenez, Donostiara etorri zen, bizimodua ateratzera. Taberna bat ireki zuen Parte Zaharrean, baina 36ko gerra iritsi zen, eta soldaduek bonuekin ordaintzen zioten; bonu horiek, ordea, ez zituen inoiz kobratu. Taberna itxi, eta Bretxako arrandegi postu txiki bat hartu zuen, arrainaren inguruan ideiarik ere eduki gabe. Pentsa, beti kontatzen zuen Arbizura arraina egurrezko gurdi batean iristen zela, eltxoz inguratuta. Arraina egoera txarrean iristen zen, oso mina egoten zen, baina Arbizun horretara ohituta zeudenez, hasieran, iruditzen zitzaion Donostiako arraina ez zegoela ona, ez zegoelako mina.

Arrandegiaren izenari dagokionez, amonaren izena Amalia zen, baina ezin izan zion izen hori jarri arrandegiari, bazegoelako beste bat izen antzeko batekin. Berastegi jarri nahi izan zion ondoren, baina gauza bera gertatu zen. Orduan, bere ahizparen izena jarri zion, Espe. Gero, amonak, bere alabetako bati, nire amari, Espe izena jarri zion, eta bera izan zen arrandegiarekin jarraitu nahi izan zuen seme-alaba bakarra, kasualitatea!

Arrandegiaren kontua etxetik datorkizu, baina Erizaintza ikasi zenuen.

Erizain gisa, 24 orduko guardiak egiten nituen, eta lehenengo alaba eduki nuenean, ez nuen horrenbeste denbora egon nahi bera ikusi gabe. Horregatik, eszedentzia bat hartu nuen eta amaren arrandegian hasi nintzen lan egiten, ordutegi malguagoa nuelako. Eta orain arte, 25 urtetik gora daramatzat dagoeneko.

Gipuzkoako Merkataritza Saria jaso berri duzue.

Bultzadatxo garrantzitsua da. Gaizki egiten dugun horrekin gelditzeko joera dugu denok, eta norbaitek esaten dizunean gauzak ondo egiten ari zarela pozgarria da.

Badirudi erizaintzak eta arrandegiak ez dutela zerikusirik, baina zuk zaintzaren ikuspegitik lotu izan dituzu.

Erizaintza zaintzaren arloko ofizio bat da, eta osasuna zaintzeko modu nagusienetako bat elikadura da. Arrainak zentzu horretan jokatzen duen paperaren inguruko kuriositate handia izan dut beti, eta nire kabuz hasi nintzen horren inguruan irakurtzen eta ikasten. Biltzen joan nintzen ezagutza horietatik guztietatik atera zen Come sano, cocina pescado liburua idazteko ideia.

Arrain gutxiago jaten omen da orain.

Azken hamarkadotan, modu kezkagarrian jaitsi da arrainaren kontsumoa mundu osoan, %50 inguru. Modu kezkagarrian murriztu da, baita ere, arrantzontzien kopurua. Eta ez da arrain gutxiago daudelako, baizik eta jateko errazagoak diren gauza asko daudelako eta horretara ohitu garelako. Supermerkatuan erosi dezakezun hanburgerrak, adibidez, ez du usainik uzten, plantxatik azkar-azkar pasatzearekin nahikoa da… Presaren gizartean eta erosotasunaren garaian bizi gara. Esaten dugu asko zaintzen dugula elikadura eta horregatik jaten dugula kinoa, baina, aldiz, arrainak dituen osagai batzuk oso baliotsuak dira: balio biologiko handiko proteinak, omega 3a, D bitamina eta abar.

«Arrainaren kontsumoa ez da jaitsi arrain gutxiago daudelako, baizik eta jateko errazagoak diren gauzak daudelako eta ohitu garelako»

Elikadura zaintzearekin lotuta, asko aipatzen dira elikagai «naturalak». Xabier Gutierrez sukaldariak esan izan du, ordea, askoz antza handiagoa duela egungo erreboilo batek duela mila urteko batekin, egungo orburu batek duela mila urteko batekin baino.

Erabat ados nago. Arrantzatu arte, arrainak ez du giza esku hartzerik eduki, ez du inork genetikoki eraldatu, ongarritu, eta abar. Hori bai, itsasoa zaindu behar dugu. Eta euskal kostaldean, egiten dugu, nazioarteko aitortzak ditugu zentzu horretan. Horren erakusgarri da duela urte batzuk debekatu izana antxoa arrantzatzea, antxoak gure kostaldean duen garrantziarekin.

Egungo bizitza estiloekin, ordea, askorentzat zaila da arrandegira joatea.

Arrandegi askok goizean irekitzen dugunez soilik, jende askok ezin du etorri, lanean dagoelako. Horregatik, duela urte batzuk hasi ginen goizero bideo bat grabatzen, arrandegian daukagun eskaintza erakutsiz eta bezeroei aukera emanez eskaerak Whatsapp bidez egiteko. Eta, eskaerak egiteaz gain, askotan, arrain jakin bat nola prestatu daitekeen ere galdetzen digute bezeroek, eta errezetak bidaltzen dizkiegu, merkataritza txikiko ohiko harreman hori mantenduz.

Zuk ezagutuko zenuen Donostiako kaia arrantzontziz beteta, ezta?

Orain ez da arrainik deskargatzen Donostian, baina ni joan izan naiz kaiko enkantean arraina erostera, goizez eta arratsaldez. Gaur egun, dena Pasaiako portutik sartzen da.

Edozein merkatarirentzako galdera: badago erreleborik? Bai langileei dagokienez eta bai bezeroei dagokienez.

Eskaintzen ditugun erraztasun horiei esker, askotariko bezeroak ditugu, baita gero eta gazte kontzientziatu gehiago ere. Baina profesionalik ez aurkitzea arazo handi bat da, azkenean, ixtera behartuta ikusten duzulako zeure burua, nahiz eta negozioak bizitzeko ematen duen. Auzo eta herri batzuk hasi dira arrandegirik gabe gelditzen. Gaur egun, atzerritik datozen herritarrei esker jarraitzen dute aurrera denda askok, euren lehentasuna lan egitea eta aurrera egitea delako.

Ezinbestekoa da erakundeek gehiago laguntzea merkataritza txikia. Formakuntza zehatz eta serioagoak eskaintzea, benetan babestea eta lan hau, gure kasuan arrainketari lana, ahalduntzea; babestu beharreko ondarea direlako arrandegiak.

Gaurkotasuna pixka bat ukitzearren, zer iritzi duzu Bretxan egitekoak diren birmoldaketaren inguruan?

Urte asko daramatzagu zain, eta merkatu berria edukitzeko gogoz nago. Uste dut oso polita geldituko dela. Garai berrietara egokituta, postu gutxiago edukiko ditugu, baina denak beteta egongo dira eta argi naturala edukiko dugu. Ilusio handiz ikusten dut, Donostiak behar duelako Bretxako merkatu on bat.

«Zer egin begira ez banabil, normalean argazkiak egiten nabil»

Irutxuloko Hitza — 2026-06-05 00:00:28

Zein da zure gordelekua?

Aiako Harria eta Ernio. Mendi horietara joaten naiz normalean, eta denbora asko pasatu izan dut bietan. Dena dela, bietatik bat aukeratu beharko banu, Ernio izango litzateke. Bestalde, niretzako gordeleku bat da jendearengandik bakartzeko leku bat. Hiriaren zaratatik eta erritmo azkarretik ihes egitea gustatzen zait. Horregatik, mendira joan ohi naiz, han beti lasai nagoelako. Argazki kamerarekin joaten naiz gehienetan, baina baita ibiltzera eta lekuak ezagutzera ere.

Eta zer da mendia zuretzako?

Ihesbide errazena. Behar dudan hori eskaintzen dit mendiak: kirola, natura, lasaitasuna, bakardadea… Asko gustatzen zait mendira bakarrik joatea. Mendia etxea da niretzako. Ordu asko pasatzen ditut ibiltzen, eserita, animaliak itxoiten, ilunabarrak ikusten…

Beraz, bakarrik joatea nahiago duzu?

Gehienetan, bai. Beste norbaitekin joanez gero, nire asmoak aldatu ditzake. Argazki konkretu bat ateratzeko asmoarekin joaten banaiz, konpainiak nabarmen baldintzatu dezake. Horrek ez du esan nahi konpainiarekin ere ondo moldatzen ez naizenik.

Mendian konturatzen omen zara zein txikiak garen. Zer dela eta?

Orain, animaliei argazki gehiago ateratzen hasi naiz. Naturari gehiago erreparatzen diot. Iruditzen zait animalien bizitzarekiko ez dugula gertutasunik, eta zer gutxi dakigun haietaz. Mendira bakarrik noanean, ez nago sekula bakarrik. Beti dago animaliaren bat inguruan libre. Bestalde, hirian munduko erregeak garela sentitu ohi dugu, baina mendi tontor baten gainean nagoenean inurri baten pare sentitzen naiz.

Mendiko argazkilaritza lantzen duzu. Zehazki zer dela esango zenuke edo izan beharko lukeena?

Niretzat, paisaiak erretratatzea da, plano orokorrak, batez ere. Ez naiz detaile txikitan geratzen. Paisaia oso bat erretratatu ohi dut. Horrez gain, naturarekiko eta mendiarekiko sentsibilitate handia behar duzu argazkiak ateratzerako orduan. Argazki bat lortzeko ezin duzu ingurua manipulatu. Ezin duzu atun lata bat jarri, animaliaren bat erakarri eta haren argazkia ateratzeko. Paisaiarekin antzera, argazkilaria da momentu bakoitzera egokitu behar dena.

Argazki bilduma esanguratsua Club Vasco de Camping elkartearen egoitzan ikus daiteke.Inaxio Esnaola Aranzadi

‘Gordeleku’ proiektuak bi formatu ditu. Zeintzuk dira?

Batetik, erakusketa, gaurtik ikus daitekeena. Bestetik, dokumental bat borobiltzen ari naiz, eta urtea bukatu baino lehen estreinatzea gustatuko litzaidake. Proiektua bibak edo gaua mendian pasatzearen esperientziarekin lotuta abiatu nuen. Euskal Herriko mendi altuenetan bibak esperientzia neguan bizitzea erabaki nuen, ilunabarretako eta egunsentietako koloreekin argazkiak atereaz.

Duela gutxi konturatu nintzen, neguko bibak saiakera batean, prozesua bera dela garrantzitsua. Helikoptero bat etorri zen gure bila Hiru Erregeen Mahaia mendira, lagun batek peronea hautsi zuelako, tontorretik bi kilometrotara geundela. Baldintzak oso onak ziren argazkiak egiteko, baina… buelta eman behar izan genuen. Etxera bidean konturatu nintzen Gordeleku saiakera guztien emaitza dela, eta ez buruan duzun argazki hori ateratzea.

Erakusketako argazki guztiak Euskal Herrikoak dira?

Gehienak, bai, baina badira Pirinioetako eta Finlandiako paisaien argazkia batzuk ere. Izan ere, lau hilabetez Finlandian bizi izan nintzen. Etxetik ordu erdira laku izoztu bat zegoen, eta lanetik aterata, hara joaten nintzen arnasa hartzera.

«Begirada gelditzeko» gonbita egin nahi duzu. Zergatik?

Azken urteotan, sare sozialei begira mugikorrarekin ateratzen ditugun argazkiekin, sentsibilitatea galdu dugu argazki horiekiko. Horren aurrean, jendeari erakutsi nahi diot zer dagoen argazki bakoitzaren atzean. Lehen begi kolpean, mendi sinple bat ikus daiteke, eta jendeak pentsa dezake hara joan naizela, kamera atera dudala, argazkia atera eta etxera bueltatu naizela. Ordea, argazki horren atzean saiakera asko daude, gaua han pasatzea eta beste.

Urteko 365 egunetatik zenbat pasatzen dituzu argazkiak ateratzen?

Gehienak, egia esan. Azken batean, Gordeleku da egunero bizitzeko nire modua. Egunero begiratzen dut asteburuko eguraldiaren iragarpena, ona ala txarra egingo duen, nora joan naitekeen… Nire arratsalde libre gehienetan, zer egin begira ez banabil, normalean argazkiak egiten nabil.

«Gu parkeetara joaten ginen entrenatzera, kalistenia egitera»

Irutxuloko Hitza — 2026-05-22 00:00:42

Nola hasi zinen OCR lasterketak egiten?

Duela bederatzi urte hasi nintzen OCR lasterketak egiten, nire aitarekin. Duela hamabi urte ikusi genuen Hondarribian lasterketa bat egiten zutela menditik arantzadun alanbrearekin. Ikusi genuen, baina ez genion garrantzi gehiagorik eman. Nire aitak horrelako lasterketa bat egin zuen, baina nik ezin nuen egin, gazteegia nintzelako. Lasterketa horretan, ordea, flipatu egin nuen. Lasterketa bat bilatzen hasi ginen nik parte hartzeko, eta Nafarroan egin zen Farinator Race lasterketan parte hartu izan ahal nuen. Hori izan zen nire lehengo lasterketa, 14-15 urte nituela.

Berandu da horrelako kirol batean hasteko?

Berez, ez. 15ekin hasten bazara, ondo; baina 13rekin hasten bazara, hobeto.

Arango haranera joan zinen bizitzera. Profesionalki bizi zara kirolaz?

Izatez, entrenatzaile pertsonala naiz, baina bi edo hiru ordu egiten ditut lan eta gainerakoan entrenatu egiten dut.

Erraza da OCRko atleta izatetik bizitzea?

Bueno… Nik lasterketengatik ez dut dirurik irabazten. Nire diru iturri nagusia ireki genuen gimnasioetako bazkidetzengatik da, Mou-te I Supera`t gimnasiotik. Gimnasioko bazkideek laguntzen didate honetan eta horregatik diot profesionala naizela.

Nire lana mendian egotea eta entrenatzea da. Ez dut diru asko irabazten lasterketetatik.

Marko Usabiaga, OCR lasterketa batean.Mediarace

Babesleetatik ere dirua atera daiteke. Nola funtzionatzen du horrek?

Bai, dirua atera daiteke, baina ni horretan berezia naiz. Ez ditut betiko babesleak bilatzen. Nik ez ditut hauts magikoak hartzen, eta gauza horiek alde batera uzten ditut. Harategiak eta horrelakoak ditut babesle eta haragia ekartzen didate. Ez ditut babesleak, baina bilatzen ari naiz, honetatik bizitzeko laguntza behar delako.

Lasterketei dagokienez, non izan ohi dira?

Galizian pare bat daude, Madrilen, Valentzian, Euskal Herrian… baina Arango haranean ez dago lasterketarik eta beti autoaren menpe nago.

Zein herrialdeetan lehiatu zara?

Duela pare bat urte Europako txapelketan egon nintzen eta nire taldearekin lehiatu nuen. Orain, ez naiz lehiatuko, Europako Txapelketan Espainiako kamisetarekin lehiatu behar delako eta ni ideia horrekin ez natorrelako bat. Orduan, oraingoz, lasterketa horiek ez ditut egingo.

Lasterketa gehiago daude zure kamisetarekin ateratzen zarena. Esaterako, Norvegian, nire kamiseta berdearekin ateratzen naiz, lasai-lasai.

Marko Usabiaga, OCR lasterketa batean.Mediarace

Nola lehiatzen da lasterketetan?

Ohiko lasterketetan indibidualki lehiatzen da. Hamar kilometro inguru dira, 40-50 oztoporekin: karga hartzea, suspentsioa eta abar.

Jendea animatu nahi duzu kirol hau egitera, baina nola entrenatzen da kirol hau?

Euskal Herrian entrenatzeko pare bat gimnasio daude. Hernanin, esaterako, Denontzat gimnasioa dugu, baita Irunen ere. Hernanikoko arduraduna Ismael Mateo da —El Conquistador telebista saioan parte hartu zuena— eta Irungoak Asier Landart —Espainiako OCR txapeldun izandakoa— eta Javier Arandia.

Hemen, entrenatzeko nahiko erraz dago. Duela urte batzuk, gu parkeetara joaten ginen entrenatzera, kalistenia egitera, baina, orain, aipatutakoak edukitzea zoragarria da.

«Jendearen babesa behar dugu, eta denak batera joatea gure helburua lortzeko: euskal selekzioa sortzea»

Aipatu duzu ez zoazela Europako Txapelketara Espainiako selekzioarekin. Bestalde, hainbat kiroletan euskal selekzioa lehiatzen hasi da. Posible ikusten duzu lasterketetan euskal selekzioaren izenean lehiatzea?

Orain arte, posible ikusten nuen, ez zelako federazio ofizial bat, elkarte bat baizik; baina, orain, pentatloi modernoko federazioa sartuko da, Olinpiar Jokoetara joateko. Orduan, orain, Espainiako Batzorde Olinpikora joan beharko da, eta, beraz, zaila ikusten dut.

Ez genuen euskal federazioaren laguntza asko izan Europako Txapelketarako, denbora gutxi falta zelako. Orduan, oraingoz ezer ez.

Beraz, euskal selekzioa ezin da lehiatu?

Talde gisa bai, mendiko lasterketetan egiten duten moduan. Azken finean, klub bat da euskal selekzioaren izenarekin. Baina federazio gisa ez, nahiko zaila dago hori.

Jendea kirol gehiago egitera animatu nahi dut, eta gure balioak gehiago defendatzera gonbidatu nahi ditut. Jendearen babesa behar dugu, eta denak batera joatea gure helburua lortzeko: euskal selekzioa sortzea, Espainiako selekzioa oztopatu gabe. Bakoitzak bere selekzioa edukitzea.

«Euskara ikastea eta euskaraz janztea zor diogu euskarari»

Irutxuloko Hitza — 2026-03-13 00:05:12

Noiztik hartzen du parte Iralek Korrikan?

Idoia Ibero Urbieta (I.I.U.): Irale eraikin desberdinetan egon da, baina hasiera-hasieratik hartu izan dugu lekukoa Korrikan. Beti egon nahi izan dugu, AEK-ri zor zaiona emateko, besteak beste.

Nork eraman behar du lekukoa?

Ainhoa Agirrezaldegi Errekondo (A.A.E.): Oraindik ez dugu adostu. Kilometroa irakasle eta ikasleen artean erosi dugu, eta uste dugu irakasle eta ikasle banak eramatea polita izango dela. Ahalik eta parte hartzaileena eta sinbolikoena izatea nahi dugu.

Non duzue kilometroa?

I.I.U.: Herreran. Kilometroarekin jokatu dugu. Gure ikasleak urrutitik datozenez, goizeko zortzietan egoteko ez zuen denborarik ematen; orduan, ohorezko tokia lortu dugu. Izan ere, azken urteotan zaila izan da ikasleak gurera etortzea.

A.A.E.: Iraleren azken urtea izanik, talde osoak parte hartzea nahi genuen. Korrika euskararen biziberritzerako garrantzitsua da, eta irakasleak ere garrantzitsuak dira horretarako.

Orokorrean, zenbat ikasle eta irakasle bildu ohi zarete?

I.I.U.: Eskola aurrean hartu izan dugu, eta ez gara asko bildu izan. Baina egia da, irakasleen ingurukoak batu izan direla gurekin korrika egitera. Iralekoak, guztira, hogei inguru bildu ohi gara.

Aurten hori baino gehiago izatea nahi duzue, ezta?

A.A.E.: Bai, eta festa bat izatea nahi dugu. Guk Korrikaren festa eta aldarrikapena beti bizi izan ditugu, baina ez gure kilometroan. Aurten, zortea izango dugu, lanketa hori ikasleekin egingo dugulako gure kilometroan.

«Proiektu bat abiatu genuen, eta hori amaituko dela pentsatzeak negargura apur bat ematen du»

Idoia Ibero Urbieta, Iraleko irakaslea

Zer da zuentzat lekukoa hartzea?

I.I.U.: Emozioa. Beti da berezia, eta sinisten dugun zerbaiten parte izatea da. Oraindik, XXI. mendean, lan hori egiteko beharra dago, baita zabaltzeko beharra ere.

A.A.E.: Korrikak gauza asko sinbolizatzen ditu. Korrikaren ibilbidea ikusten duzu, eta askotan, zoritxarrez, ezagutzen ez ditugun herri txiki pila bat daude. Korrikaren Euskal Herriko mapak sinbolizatzen du gure lurra, ahalegin bat, euskara egoera desberdinetan egotea eta euskararen egoeraren biziberritze bat egin behar dela. Hori guztia helarazi nahi diegu ikasleei. Horregatik da garrantzitsua gure kilometroa haiekin bizitzea.

Zein harreman duzue euskararekin?

I.I.U.: Gure bizitza, harremanak egiteko gure arma… Dena da.

A.A.E.: Ni euskara naiz. Euskarak ardazten nau, eta txiki-txikitatik da nire jolas eremua eta eremu soziokulturala.

2024ko Korrika Martutenen, artxiboko irudi batean.AEK

Aipatu duzue Iraleren azken urtea dela. Zeintzuk dira Irale ixteko arrazoiak?

I.I.U.: Zoritxarrez, sinistuta gaude tituluaren jabe izateak ez duela nahikoa bermatzen euskararen jakitun izatea. Norberak bere prestaketan eta hizkuntza janzten egin behar duen lan hori ez da sekula amaitzen. Iralek oraindik hezkuntzari eskaintzen dion hori amaitu gabeko lan bat dela iruditzen zaigu. Garai berriak direla diote, baina beharrak dirau. Iruditzen zaigu euskara ikastea eta euskaraz janztea zor diogula euskarari.

A.A.E.: Kontua da baliabide guztien premia dagoela, eta momentu honetan badirudi ez dagoela aski baliabide bi eremuei erantzuteko: irakasleen formakuntzari eta ikasleekin egin nahi den hizkuntza kudeatzaileen bidezko lanketari. Guri, aldiz, biei eustea garrantzitsua iruditzen zaigu.

Norbanakoarenak ez diren gabeziei eta sistematikoak direnei dagokienez, sistemak berak eman beharko lizkieke irakasleei baliabideak horretan janzteko. Gainera, gero haiek dira euskara eta euskal kultura helaraziko dizkietenak ikasleei. Askotan, ordea, irakasle lanetara ez dira horiek guztiak landuta iristen. Oro har, gizartean asko gutxitu da euskara eta euskal kulturaren ezagutza, eta gizarte osoak duen gabezia bat da, ez soilik ikasleena, gutxitutako hizkuntza batean bizi garelako.

«Euskararen egoeraren biziberritze bat egin behar dela sinbolizatzen du Korrikaren Euskal Herriko mapak»

Ainhoa Agirrezaldegi Errekondo, Iraleko irakaslea

Zer ondorio ekar ditzake Irale ixteak?

I.I.U.: Oso hankamotz geldituko da hezkuntzan dabiltzan profesionalen formazioa. Galera handia iruditzen zaigu.

A.A.E.: Hemengo ikastaroak haien lanorduetan egiten ziren, irakasleen liberazio jakin batzuekin, iruditzen zitzaigulako bizi garen erritmoarekin eta noizbehinkako ikastaroekin ez dagoela euskaran murgiltzerik, ezta euskal kultura ezagutzerik ere. Horretarako, bere denbora eta bere espazioa eman behar zaio. Euskararen inguruko jardunaldi guztietan aldarrikatzen da jendeak denbora eta espazioa behar duela, eta guk ere irakasleek denbora eta espazioa izatea nahi dugu, formakuntza horretarako.

Altzan egonik, Iralek auzoari eragin diola uste duzue?

I.I.U.: Urteotan, auzo honi arnasgune bat eman diogu. Duela urtebete edo, auzoa ezagutze aldera, proiektu bat abiatu genuen, eta hori amaituko dela pentsatzeak negargura apur bat ematen du.

«Polita litzateke palestinarrek eramandako lekuko kolektiboa ikustea»

Irutxuloko Hitza — 2026-03-13 00:05:04

Zer da Donostia Palestina ekimena? Nortzuk osatzen duzue?

Donostia Palestina taldea 2024ko urtarrilean sortu zen, Palestinan gertatzen ari zen genozidioaren aurrean antolatzen hasi, eta gero eta kide gehiago batu ziren gurera; egiten genituen deialdi nahiz ekintzek irismen handiagoa lortu, eta jende gehiago elkartzea ekarri zuten. Horrela hasi ginen eta gaur arte gabiltza lanean.

Oso jende ezberdina biltzen gara taldean, jatorriak eta belaunaldiak ere askotarikoak dira. Esaterako, euskal herritarrak bagaude, baina baita ere irlandarrak, norvegiarrak… Espainiatik etorritako jendea ere bada.

Nolakoa da zuen egunerokoa?

Taldean bi astean behin elkartu ohi gara. Eltze jotzeak egiten hasi ginen, maiztasunez, hilabetean behin antolatzen dugu. Batez ere, protesta egin izan dugu, baina baita kultur arloko ekimen batzuk ere.

Bestetik, Donostian lanean dabiltzan beste taldeekin ere biltzen gara elkarlanean, BDZ mugimenduarekin, adibidez. Horrez gain, beste talde batzuekin batera, Gernika Palestina sareko kide ere bagara. Palestinarekin Elkartasuna kolektiboarekin ere hainbat jarduera egin ditugu.

Palestinaren egoerari buruzko zein irakurketa egiten duzue gaur-gaurkoz?

Zoritxarrez, su etenaz geroztik, egoera gutxi aldatu da. Aldaketak izan dira, baina egoera oso larria da egun. Genozidioak aurrera jarraitzen du eta Zisjordania lurraldea okupatzeak gatazka areagotu du. Israeldarrek Palestinako lurrak bereganatzeko dinamika orokortu egin da. Gainera, nazioarteko erantzuna ez da izaten ari beharko lukeena. Horregatik, gu gizarte zibiletik erantzuten saiatzen gara. Baina, tira, hor ardura dutenek ere egin beharko lituzkete bestelako ekintzak, ematen ari ez diren pausuak eman beharko lituzkete. Munduan ez dago nazioarteko legedia babesteko bermerik, sionistek eta israeldarrek nahi dutena egiten jarraitzen dute, inpunitate osoz.

«Gizarte arloko adierazpen asko daude Korrikan, eta Palestinak ere hor egon behar zuela uste genuen»

Euskal Herritik urrun egonagatik ere, nola bizi duzue gatazka?

Urrun gaude, baina askotan diogu: lehen, telebistan edo sareetan ikusten genuen zerbait zen; orain, Palestina hemen ere badago, errefuxiatu asko iritsi dira. Guk, gure taldetik, bertan diren zenbait palestinarri lagundu diegu lehen urratsak egiten, zentzu horretan ere egin ditugu dinamikak. Donostian, jada bada komunitate nahiko garrantzitsu bat, badaude Gazatik etorri diren familia dezente. Larrialdi programen bitartez iritsi dira bonbardaketetan zauritutako haurrak; errefuxiatu estatusarekin hemen bizi direnak ere badira. Jada ez da urrun ikusten den errealitate bat, hemengo egunerokotasunean ere eragina du, eta nabari da.

Zuen lehenengo parte hartzea da Korrikan? Zerk animatuta hartu duzue kilometroa?

Donostia Palestinak Korrikan parte hartzen duen lehen aldia da, bai. Korrikaren moduko ekimen batean Palestinaren afera ikusgarri egin nahi genuen. Gizarte arloko adierazpen asko daude Korrikan, eta Palestinak ere hor egon behar zuela uste genuen. Aurreko aldian jende askok Palestinako banderak eraman zituen, Korrikako furgonetan ere jarri zuten bat. Guk Donostian ekarpena egiteko beharra ikusten genuen, alde batetik, euskarari eta Korrikari, noski; baina, baita ere, Palestina presente egotea nahi dugu hirian, ahanzturan erori ez dadin. Eta Korrika hiritik pasatuko den ekimena denez, bertan egon nahi genuen.

Donostia Palestinak hirian antolatutako eltze jotzeetako bat.Joseba Parron San Sebastian

Zein da zuen Korrikako ibilbidea?

San Juan kaletik Sarriegi plazara arte egingo dugu gure tartea. Korrikaldiaz gain, egunean bertan zerbait egin nahiko genuke eta egitaraua osatu.

Lekukoa nork hartuko du? Zein balio sinboliko du lekukoa eramateak?

Argi duguna da palestinarrek eramatea nahi dugula, beraiek izan dezaten protagonismoa. Donostian dauden hainbat familiarekin hitz egiten ari gara, ea nor edo nortzuk izango diren galdezka. Polita litzateke palestinarrek eramandako lekuko kolektiboa ikustea.

Azkenean, Palestinari presentzia ematean datza ekintza. Herri honentzat hain garrantzitsua den ekimenean beraiek ere presentzia izatea eta familia horiek presente egotea aitortza da. Korrikaren moduko ekimen garrantzitsu batean Palestinari ikusgarritasuna eman nahi diogu.

«Giza eskubideen alde dagoena hizkuntza eskubideen alde ere badago»

Palestinaren aldeko borrokak eta euskarak badute hartu-emanik?

Giza eskubideen alde dagoena hizkuntza eskubideen alde ere badago. Borroka guztiak lotuta daude, kasu honetan internazionalismoa, baina, baita ere, gizarte zein hizkuntza aldarriak. Eskubideen bermatzea borrokatzen denean, guztia biltzen da. Korrika hainbat eta hainbat aldarriren erakusleiho da, ez soilik euskararen aldekoarena; euskarak biltzen ditu beste borroka guztiak.

Zeintzuk dira zuen etorkizuneko asmoak?

Hilabeteko lapiko jotzeak egiten jarraituko dugu, hurrena gaur bertan izango da, Bulebarrean. Bestetik, elkartea sortu genuen, ofizialki forma juridikoa izateko. Horrekin, diru laguntzetarako erraztasunak izan eta beste zenbait ekimenetarako pausoak formalizatu nahi izan ditugu. Protestarekin jarraituko badugu ere, haratago doan zerbait landu nahi dugu. Egunotan dugu lan bilera, ekimena nondik bideratu hausnartzeko, eta zein jarduera egin daitezkeen ikusteko.

«Sinesten dut Primeran-ek ekarri duen eta ekar dezakeen horretan»

Irutxuloko Hitza — 2026-02-25 16:48:43

Hiru Damatxo ekoiztetxean urteak daramatza Lander Arretxeak (Donostia, 1992), askotariko lanak egiten. Linbo saioko zuzendaritza konpartituan Asier Kortabarria batu zaiola nabarmendu du. Eta funtsezkotzat jo du Beñat Iturbe eta Jone Bengoa gidoilarien lana. Lander Varona umorista ere batu zaie erredakzioko lanean.

Zer ikasi duzue Linbo-ren lehen denboralditik bigarrenera?

Dena genuen ikasteko; denentzat zen esperientzia berria. Modu asanblearioan egin izan dugu lan, bilera askorekin. Eta ikasi ditugun gauzetako bat izan da lanak ondo banatzea, ez hainbeste duplikatzeko. Bestalde, Aitziber Grados aurkezlea saio baten taldearen erdira iritsi zen, eta bigarren denboraldi honetan nahiko genuke Gradosi toki gehiago eman eta saioa harentzat prestatu, beretik egin dezan saioa ere. Era berean, EITBn ezohikoa den belaunaldi bat dago saioaren atzean eta talde artistikoan, eta hori da gure indargunea.

Formatuan aldaketarik egingo duzue?

Ez da aldaketa handirik izango. Iaz, atal bakoitzean hiru kolaboratzaile agertzen ziren, eta aurten bi agertuko dira. Elkarrizketei pisu handiagoa eman nahi diegu. Iaz konturatu ginen elkarrizketatu batzuei espazio gehiago ematea bagenuela, eta aurten horretan saiatuko gara. Oinarrian iazko lantaldea mantenduko dugu.

Grabaziotik emisiora tarte laburragoa pasatuko al da?

Bai, hain zuzen ere, bi astean behin asteazkenetan bi atal grabatuko ditugu, eta horietako bat igande horretan bertan emango dute Primeran-en. Beraz, aktualitatetik gertuago ibiliko gara iaz baino. Aldi berean, konturatu gara saioz saio eraiki behar dugula Linbo.

EITBtik zerbait berezia eskatu dizuete?

Zorionez, sintonia onean ari gara. Belaunaldi ikuspegiarena bada EITBk gurekin duen jarrera bat. Ausardia puntuarekin jarraitzeko eskatu digute. Aitziber Gradosi potentzialtasun handiagoa izateko bidea eskaini nahi diogu.

Elkarrizketa hau Berria-tik ekarri dugu, CC lizentziei esker. Osorik irakurri dezakezue Berria-n.

«Hontzan hasi ginenean ilusioa genuen, eta hori ez dugu inoiz galdu»

Irutxuloko Hitza — 2026-01-28 09:49:39

Bi andre daude Donostiako Hontza liburu dendaren erakusleihoari begira. «Laster itxiko omen dute», esan dio batak besteari. Lagunak badaki, periodikoan-edo irakurri du: «Ze pena!». Barnean ere bada jendea, liburuak eskuetan, kontrazaleko sinopsia irakurtzen. Ramon Tatiegi eta Esther Moiua liburu dendako arduradunek orain urtebete iragarri zuten denda ixteko asmotan zirela, eta dagoeneko jarri dute itxiera data: martxoaren 31. «Eskerrak eman nahi dizkiegu gurean izan diren bezero guztiei, haiengatik egon garelako gu hemen».

Zer moduz zaudete?

Esther Moiua (E.M.): Ondo eta txarto. Jubilatzeak pozten nau, baina pena ere badut, gure proiektu honi atea itxi behar diogulako. Martxoaren 31n amaituko da gure bizitzako garai garrantzitsu bat.

Ramon Tatiegi (R.T.): Nik urrutixeagotik bizi dut, orain hiru urte jubilatu nintzelako. Ez dut dendakoekin kontakturik galdu, baina ez naiz Esther bezainbeste egon. Duela pare bat urte hartu genuen denda ixteko erabakia, eta nik orduan pasatu nuen gaizki. Uste nuen dolua pasatua nuela, baina itxiera data jartzeak berriro ekarri dit min hori. Hemen lanean aritzen nintzenean, urduritu egiten nintzen jendearekin, eta hemendik ateratzen nintzenean, mendira joaten nintzen bakarrik. Orain faltan sumatzen dut jendea.

Izan ere, hemen pasatu duzue zuen bizitzako puska handi bat…

R.T.: 42 urte. Hontza ireki eta bi urtera sartu ginen biok, eta egoera ekonomikoa oso txarra zen orduan. Lan asko eginda lortu genuen egoera hari buelta ematea. Urte hauetan guztietan poz handiak eman dizkit Hontzak, asko eman didan jendea ezagutu dudalako hemen, baina liburu dendak kendu ere asko kendu dit.

E.M.: Erronka handia zen guretzat. Lanean hasi, eguerdian supermerkatura joan, ogitarteko bat erosi, eta lanera sartzen ginen berriz.

Elkarrizketa hau Berria egunkaritik ekarri dugu, CC lizentziei esker; Berria-ren webgunean irakur dezakezue osorik.