Karlos Zurutuza: "Gatazka guztietan, jendea da ahaztua"
Karlos Zurutuza-Kazetaria
Bidaia berri bati ekitekotan dela, 2011ko prentsa idatziko Argia Saria jaso du Libiako iraultzari buruz idatzitako kronikengatik.
Urteak daramatza Karlos Zurutuzak (Gros, 1971) lubakiek inguratutako herrialdeen berri ematen. Telebista kameretatik urrutik, maiz ezkutuan gelditzen den errealitatea jasotzen saiatzen da bere gerra-kroniketan.
Nola hartu duzu Argia Saria?
Batetik, oso aitormen polita da; eta bestetik, Argia nahiz Berriari eskerrak emateko beharra sentitzen dut; bide eman didatelako nire lana euskaraz egiteko. Oso garrantzitsua da, horrelakoak euskaraz argitaratu ahal izatea ez baita horren erraza.
Lehen erreportajeak aldizkarian argitaratu zenituen, gainera.
Ez dut Kazetaritza ikasi, baina hainbat bidaia egin ondoren, 2005ean zerbait idaztea bururatu zitzaidan; eta Argiari gai bat proposatu nion. Lehen lana izanik eta zer idatzi zehatz-mehatz jakin gabe, emaitza kaskarra izan zen. Anekdota gisa, erreportaje hura nire urtebetetze egunarekin batera argitaratu zuten, eta egindakoa paperean ikusteak sekulako poza eman zidan. Pixkana argitaratzen eta ikasten joan nintzen, eta 2006an beste medio batzuetara jo nuen, bertakoak eta kanpokoak. Aukera nuela ikusita, 2007an, kazetaritzatik bizitzea erabaki nuen.
Zer du berezi gerra-kazetaritzak?
Ez dakit erredakzio batean lan egiteko gai izango nintzatekeen. Gatazka baten berri ematea hainbatetan herri edo toki zehatz bat bisitatu ahal izateko aitzakia da. Bidaiatzea, hizkuntzak, historia, antropologia, kulturak… gustuko ditut.
Beste akuilu bat ere baduzu, beraz?
Saiatzen naiz nire lanak nik aukeratzen. Gustuko lekuetara joaten naiz, haiei buruz asko irakurritakoak. Kolonbiara joateko, ez nuke egingo; ezer ez baitakit Kolonbiari buruz, eta ez dut nire burua gai ikusten zerbait fidagarria idazteko.
Zeren arabera aukeratzen duzu?
Bizipen pertsonalak eta izan dezakedan jakin-minak eramaten nau toki bakoitzera. Ekialdea gustatuko dut: Mesopotamia, Afganistan… Urtetan, txikitatik, irakurritako tokiak dira. Hara joan ahal izatea eta neronek bertatik bertara ikustea, zoragarria da: historia handia duten zibilizazio zaharrak daude, zentzu guztietan oso aberatsak direnak. Borobila da.
Zer bilatzen duzu herrialde horietan?
Jendea. Askotan gatazka ahaztuak izaten dira; baina gatazka guztietan, jendea da ahaztua. Nonbaitetik kronika mordoa irakur dezakezu, baina ez daukazu jakiterik eskolak irekita dauden, jatekorik baduten, etxeetan urik baden… Kaleko kronika dut gustukoen, eta hori da funtsean egiten dudana. Batetik, jendearekin harremana izateko interesagatik; eta bestetik, komunikabide handiekin lehiatu ezin dudalako. Normalean iristen ez den atzeko historia lantzen dut, hori baita nik irakurri nahi dudana: jendeak zer dioen, nola janzten den, zer egiten duen aisi denboran… eta ez da aurkitzen erraza.
Arrisku egoerak bizi izan dituzu, ezta?
Uste baino gutxiago, ez bainaiz argazkilaria, eta historia askoz indartsuagoak topa ditzaket ospitale batean lubaki batean baino. Egokitu denean, egokitu da.
Arriskuaz harago, gogorra izan behar du hainbat egoera bizitzea.
Samina itzela da. Errealitate oso gogorrari aurre egiten diozu. Afganistanen, adibidez, eritegi batean 10-12 urteko ume-ilara ikusi nuen, artzainak, mina edo kohete batek beso edo hanka gabe utzitakoak. Emozio zama eta sentitzen duzun ezintasuna oso gogorra da. Ikusitakoa idatzi eta norbaitek irakurriko duela jakiteak laguntzen dit. Beti itzuli naiz egondako tokietara, jendearekiko lotura sortu delako, eta etsigarria da hiruzpalau urte geroago pertsona hori egoera berean ikustea. Batek ezin du mundua aldatu.
Azkenekoz Libian izan zara, eta 30 bat kronika idatzi dituzu Berriarentzat.
Lehenik, mendietatik eman nuen gerraren berri; ondoren, Tripolitik, matxinoek mendean hartu zutenean. Azken bidaiak, lehen bisita ezin zitezkeen [Muamar] Gadafiren kontrolpeko tokiak ikustea zuen helburu. Iraultzaren aurpegi iluna erakustea, gerra beste aldean nola bizi izan den azaltzea, beste «biktima» horiekin hitz egitea. Kazetari gehienak iraultzaileekin batera joan gara, baina erasoek lubakien beste aldean zuten eragina ez dugu ikusi.
Han ikusitakoak harritu al zintuen?
Gauzak ez dira ez beltzak ez zuriak; Gadafik alde onak eta txarrak zituen. Ezkerreko hainbat sektorek libiarren iraultza legezkoa zela ukatu nahi izan dute; txotxongiloak zirela esanez. Han egon naiz, eta ez zait hori iritsi. Oso bidezkoa, legezkoa eta espontaneoa iruditu zait, gero kanpoko eragileek parte hartu duten arren.
Gerra-kazetaritza ez al da askotan ikuskizuna bilakatzen?
Telebistan oso ohikoa da kazetaria albistean txertatuta ikustea, protagonista balitz bezala. Penagarria da, gerra-kazetaritza hein batean horrekin lotzen delako. Kazetariak baino, batzuetan, atorrarekin eta kaskoarekin mozorrotutako aktoreak iruditzen zaizkit. Erabat amorala dela uste dut, testuinguru oso gordina baliatzen baitute ospea lortu eta produktu bat saltzeko.
Gerra-kazetarien artean lehia bizia dela esan ohi da. Hala al da?
Euskal Herrian gaudenok – aipatzearren, Mikel Aiestaran, Urtzi Urrutikoetxea, Alberto Pradilla eta Unai Aranzadi– beti elkarri laguntzen diogu; zerbait beharrez gero, eskatu, eta berehala duzu, inolako lehiarik gabe.
Egun, nora joan nahiko zenuke?
Sirian zer gertatzen ari den bertatik bertara jakin nahiko nuke. Iristen zaigun informazioa oso kontrajarria da, eta deigarria zait. Egoera Libiakoaren antzekoa dela iruditzen zait. Kazetariak oso bideratuta daude, hotel zehatz batean egon behar dute, konboietan sartzen dituzte… Ez dut uste lan independentea egiteko aukerarik dagoenik.
Karlos Zurutuza kazetaria. (Argazkia: Maitane Aldanondo)
