Astekaria

«Morlansko hildakoak humanizatu egin ditut; deabrutu izan dituzte, eta nik pertsonak erakutsi ditut»

Memoria

1991ko abuztuaren 17a. Morlans auzoko Tolaretxe etxea. ETAko komando bat eta Guardia Zibilaren sarekada bat. Bost orduko tiroketa etengabe bat. Hiru hildako: Iñaki Ormaetxea, Patxi Itziar eta Jokin Leunda. Xabier Mendiguren idazle eta Elkarreko editoreak (Beasain, 1964), sarraski hura ardatz, idatzi du liburua, gertakariez eta pertsonez: 'Morlans'.

Xalba Ramirez
Guardetxea
Hiria

Guardetxea birgaitu, eta Parte Zaharreko ekipamendua izango da

ONGI ETORRI AUZORA
Celeste Caruso

«Banaiz pixka bat bizi izan naizen toki guztietakoa; horrek sortu du nire esentzia. Ez dugu gauza bakarra izan beharrik»

atzera begira

Miss Vicky: badira amaierarik gabeko emanaldiak

Zozketak
Parte hartzeko epea:

'Woodwalkerrak' fantasiazko liburu bilduma
Parte hartzeko epea:

San Telmo museoa bisitatzeko sarrera bikoitza
Parte hartzeko epea:

Askatuak Gipuzkoaren eta Kantabriaren arteko partida ikusteko sarrera bikoitza
Parte hartzeko epea:

Xabier Amuriza eta Agus Barandiaran ikusteko sarrera bikoitza

Atzera begira

Hiribide batek nola marraztu zuen Donostia berria

Kontxatik Santa Katalina zubira doan bide zuzen bat baino askoz ere gehiago da Askatasunaren hiribidea: Donostia modernoaren ardatza eta azken mende eta erdiko gorabehera politikoen ispilua. Urteetan zehar, lau aldiz aldatu zuen izena.
San Sebastian: martiri homoerotikoa

Donostia bat bakarra munduan eta Sebastian bat zeruan. Hori dio kantuak, baina munduan badira santuaren interpretazio ugari. Horietako bat bogan dago, 'La bola negra' filmaren harira: martiri homoerotikoa.
Emakume erizainentzako eskola eta behartsuentzako kontsultategia

Emakume erizain talde bat egon zen Donostian, 1909 eta 1950 urteen artean. Mediku frantses batek trebatu ondoren, borondatezko lana egin zuten, dirurik ez zuten gaixoak artatuz, hainbat urtetan zehar.
Mamuak Donostian: Egan-sugea eta Txuriskua

Kondairak gerora dira kondairak. Momentuan, izua eta ezinegona sortzen dute. Halaxe jaso zituen izaki hainbat beldurgarriren istorio batzuk 'La Voz de Euskadi'-k, joan den mendearen amaieran.
Donostiako lemazainaren legatua: bost Kontxa eta ziaboga historikoa

Ehun urte bete dira Frantzisko Zubiaurre 'Kiriko' patroia zendu zenetik. Kontxako bost bandera irabazi zituen Donostiako traineruarekin, eta mende bat geroago, hiriko beste ontzi batek berdindu du lorpen hura: Donostia Arraun Lagunak-en 'Lugañenea'-k.
Atzera begira karetak hitchcock
Hitchcockek Donostia gurtu zuenekoa

Alfred Hitchcockek Donostiako Zinemaldian utzitako arrastoa berpiztu egin zen, argazki zahar bati esker. Euskal kulturarekiko jakin-mina eta zentsura uztartzen dituen bidaia horren lagin txiki bat da hau.
«Eguraldi ona», Donostia frankisten menpean erori zenean

90 urte beteko dira etzi, hilaren 13an, 1936ko gerran Espainiako tropa kolpistak Donostiara sartu eta hiria bereganatu zutenetik, bi hilabeteko erresistentzia antifaxistarekin bukatuz. Garaiko prentsak ere bere papera jokatu zuen duela 90 urte.
Restituto Teran Mendia, gerran hildako ANVko lehenengo militantea

Milaka izan ziren 36ko gerran hildako borrokalari antifaxistak, eta horietako bat izan zen Restituto Teran Mendia, EAE-ANVko lehenengoa. Fortuna klubeko mendizale ezaguna zen, eta zaletasun horrekin lotutako pasarteak dituzte bere bizitzak eta heriotzak.
Txurro eta txokolate zaporea du elkartasunaren memoriak

Herri koplatxo batek bizirik mantendu du Marcelino Celigüeta txurro denda. Txoko hura hiriko arrakastatsuena izan zen, baina inbidiak eta 36ko gerrak harekin akabatu zuten. Bere abizena, ordea, euskal sukalde guztietara iritsi da egun, patata frijitu marka ezagun bati esker.
Uraren bidezko bi herriren arteko anaitasun besarkada

Pio XII.a plazako iturria 1966ko San Sebastian egunean jarri zuten martxan. Ura eta argia dituen monumentua hiru hamarkada lehenago herrian beren etxea topatu zuten kataluniarrek esker onez egindako oparia izan zen.
12:00etan jotzen du gerra soinu baketsuak

XIX. mendetik, eguerdiro, sirena hots batek abisatzen du: 12:00ak dira. Gipuzkoa plazatik botatako kanoikada batek egiten zuen lehen, eta Garibai kaleko 24. zenbakiko sirena batek hartu zuen lekukoa, gero.
Zortzi hamarkadako iraganari, agur

Francoren Justizia ministro batek jarri zuen Martuteneko espetxearen lehen harria, eta ordudanik, hamaika istorio ilun gorde ditu bere barnean. Atzean utziko badute ere, bere aztarna mantentzea nahi dute.
Atotxa Munduko Kopatik at utzi zuten EAJk eta HBk

1982koa errepikatuko ote da 2030eko Munduko Futbol Txapelketan? Orduan, Donostian ez zen partida ofizialik jokatu arrazoi logistiko eta politikoengatik. Lau urte barru, Anoeta egoitzetako bat izan daiteke.
Historia gogoratzeko sortua; laster, ahaztua

Hiriaren berreraikitzetik ehun urte igaro zirenean, Alderdi Ederreko lorategian 'Mendeurreneko Monumentua' eraikitzea erabaki zuen herritar batzorde batek. Emaitza, ordea, ez zen donostiarren atseginekoa izan.
Donostiako podabinak: antiguatarrak, langileak eta borrokalariak

Amara Berrin bada kale txiki bat, Podabines izena duena. Egunero handik pasatzen diren herritarrek, segur aski, ez dute jakingo, baina, garai batean, Donostian garrantzi handia eduki zuen lanbide bat izan zen podabinena.
Muskerdun xaboi pastillaren mende luzeko bidaia, Donostia abiapuntu

Lagarto xaboiak jada Donostiarekin loturarik ez badu ere, Antiguan du bere sorburua. Juan Lizariturryk eta Jose Antonio Rezolak auzoan ezarritako La Providencia lantegian ekoitzi zuten hamarkadetan muskerraren irudia duen pastilla berdea.
«Puta bat naiz, bai, baina ez traidorea», Mata Hari (ustezko) espioia Donostian

XX. mende hasierako izar bat izan zen Mata Hari. Bizitza ankerra izan zuen: militar batekin ezkondu, semea galdu eta tratu txarrak jaso zituen. Bere independentzia lortzeko, goi klaseko gizonentzat dantza erotikoak egiten hasi zen; Frantziak espioi izateagatik hil zuen arte.
Historia errepikatu daitekeelako

Realeko gizonezkoen taldeak Atletico Madrilen kontra jokatuko du Espainiako Kopako finala, bihar, hilak 18. Bigarren aldia izango da, 1987an ere elkarren aurka aritu zirelako. Orduan, txuri-urdinek altxatu zuten kopa, penaltietan gailendu ostean. Eta bihar?
«Mundua, ze arraio! Aldatuko dugu eta kito», Agus Txistulari gogoan

Plaza Berrian, turista eta turista artean, badago plaka txiki-txiki bat, ezezaguna. Agus Ormazabalen omenezkoa da, Agus Txistulari edo Shagus gisa ere ezaguna. Bere buruaz beste egin zuen, polizia indarkeriak utzitako zauriak sendatu ezin izan ondoren. Edo auskalo, ze arraio.
Hogei urte Herrerak bere azken baserria galdu zuenetik

Baserri maitatua zen Herreran Peruene, historia luzekoa. Hainbat mendeko historia zuen, eta auzoan zutik iraun zuen azkena izan zen. Gaurko egunez eraitsi zuten, duela hogei urte.
San Telmoko plaza, Donostiako frankisten memoria gune nagusia

Ia lau hamarkadaz, Donostiako hainbat gune erabili zituzten frankistek euren hildakoak oroitzeko eta Francisco Franco buru zuen erregimen ankerra goraipatzeko. Horretarako eremu nagusia, hain zuzen ere, egungo Zuloaga plaza izan zen, eta oso bestelakoa zen orduan.
Bost urte Pepe Rei gabe

Bost urte beteko dira martxoaren 9an Pepe Rei hil zela. Galiziarra sortzez, Donostian egin zuen bere bizitza osoa, kazetaritza konprometituaren eredu erraldoiak. Joan Mari Irigoienen hitzekin oroitu dezakegu: «Ni ez naiz erregezalea, / ez, / baina biba Pepe Rei!».
Donostiako inauteriak: «Zoro festa», bertso eta debekuen historia bat

Tradizio guztien azpian dago ezagutu gabeko historia bat. Pertsona eta elkarte ugariren ekarpen sortzailea. 1813aren erreketak ekarri zuen Donostiako inauteriak ia zerotik hasi behar izatea. Eta errautsetatik sortu zen indar izugarriz oihu bat: «Festara, dantzara!».
Mendeurrenean eraitsiko ote dituzte Loiolako kuartelak?

Otsailaren 22an ehun urte beteko dira Loiolako kuartelak inauguratu zituztenetik. Lau urte behar izan zituzten eraikitzeko, eta 1926an izan zen inaugurazio ekitaldia. Alfonso XIII.a Espainiako erregeak eta haren ama Maria Kristina erreginak parte hartu zuten, besteak beste.
60 urte Jarrairen jaialdi historikotik: «Lehenen eta beti euskaldunak!»

Sei hamarkada bete ziren iragan urtarrilaren 23an Jarrai antzerki taldeak Viktoria Eugenia antzokian euskal musikaren jaialdi historikoa antolatu zuenetik. Frankismo betean, euskal kulturaren berpizkundeak indarra erakutsi zuen Donostian.
Elurrak eta hotzak 'inguru paregabea' eski pista bilakatu zutenekoa

Batzuek nahi baino gutxiagotan gertatu arren, hiria noizean behin elurrak estalita gelditzen da. Ez du luze irauten, gehienetan; baina badira salbuespenak. Gogoratuenetakoa 1985eko urtarrileko elurtea da, hura baliatuta, eski iraupen proba egin baitzuten Kontxa pasealekuan.
Sansebastianak, 2006: upel hotsek ateak zabaldu zituztenekoa

Hogei urte beteko dira aurten, emakumeek danborradako Plaza Berriko ekitaldi ofizialean parte hartu zuten lehen San Sebastian egunetik. Gaztelubide eta Union Artesana izan ziren aurrekariak, eta, gerora, beste batzuek hartu zuten berdintasunaren aldeko erabakia.
Atotxako frantziskotarrek ehun urte bete dituzte, Egia ehuntzen

1926ko maiatzaren 12an inauguratu zuten egun Mandasko Dukearen pasealekua denean San Frantzisko eta Santa Magdalena eliza-komentua. Egia auzoa sortzeko bidean zen eta parrokiaren historiaren eskutik egin zuen, hein handi batean.
Donostia F.C., koroarik gabeko garai txuri-urdina

Izen eta armarri desberdinak izan ditu Realak, 116 urteko historian. Aldaketak aldaketa, egungo izena eta ikurra da ezagunena. Ordea, klubaren izana bestelakoa da. Esaterako, Espainiako II. Errepublikan gertatu zena.
Svastika Donostian, euskal abertzaleen ikur?

Gaur egun, batzuei begiko mina egiten digun arren –beste batzuei ez, bistan da–, XX. mendearen hasieran, naziek erabili zuten svastika mundu osoan zehar zabaldu zen, oparotasunaren ikurraren forman. Euskal Herriko abertzaleek ere erabili zuten, euskaldunon eguzkiaren ikurra zelakoan. Hori bai, nazismoaren aurretik.
Ez larritu, Arkonada gurekin dugu

50 urte bete dira Luis Miguel Arkonada atezain donostiarrak Realarekin debuta egin zuenetik. 1975eko urriaren 22an izan zen, Atotxa zaharrean, Liverpoolen kontra. Txuri-urdinek galdu egin zuten UEFA kopako final-hamaseirenetako joaneko partida hura.
Izarrak Alde, Oteizak Ametzagaina parkerako diseinatu zuen hilerria

1985ean, Polloeko hilerria txiki geratuko zela aurreikusita, Donostiako Udalak lehiaketa abiatu zuen, Ametzagainan hilerria eraikitzeko. Jorge Oteizak «hiria eraldatuko» zuen egitasmoa jarri nahi izan zuen martxan. Jakina denez, ez zen aurrera atera, eta oriotarra, nola ez, gozo jarri zen.
Mamuak, arimak eta itzalak: hiriaren historiako balizko elezaharrak

Historia onartuaz gain, hiri guztietan badira bestelako istorioak, egiaz gertatu diren ebazten zailak. Gau Beltzaren atarian, berresten zailak diren zenbait pasarte berreskuratu ditugu, Donostiako txokoren batean haren lekuko izan direla baieztatzen dutenek esanak.
Santa Katalina zubian lan istripua 1872an, Langileen I. Internazionalak salatua

Kapitalismoaren garapenarekin batera, XIX. mendean, langileen nazioarteko antolakuntza politikoa abiatu zen. Donostian izan zuen ere, noski, bere jarduna. 'El eco de los trabajadores' aldizkariari esker iritsi zaizkigu haren oihartzunak.
Joxemi Zumalabek zer esango luke egungo euskal prentsaz?

Urriaren 14an 75 urte bete ziren kazetari, marrazkilari eta enpresaburu euskaltzale donostiarra jaio zenetik. Euskalgintzako eragile nekaezina izan zen, 1993an 42 urterekin zendu zen arte.
Masoneria Donostian, 1809tik gaur arte iraun duen kate «diskretua»

Ez da hiriko parkerik bisitatuena Loiolako Erriberako Memoriaren Parkea. Espero denaren kontra, ez du oroigarri askorik, baina bada bat deigarria: masoien omenezko monumentu bat. Nor ziren, bada, masoiak eta zer paper izan zuten hirian?
Ehun urte pasatu dira Itsas Jauregiaren lehen harria jarri zutenetik

Gipuzkoako Ozeanografia Elkartea 1914an hasi zen itsas historia, ozeanografia eta akuarioa uztartuko zituen eraikin baten bila. Sei urte geroago, leku aproposena topatu zuten inauguratu berria zen Pasealeku Berriaren bukaerako moilan.
Iraganeko mamua suspertu nahian dabiltza

Memoria hurbila gero eta presenteago dute Realeko zaleek. Duela hemezortzi urte, talde txuri-urdina bigarren mailara jaitsi zen, 40 urte luzeren ondoren. 2006-2007ko denboraldi latz hartan, 15. jardunaldira arte ez zuten partidarik irabazi.
Bette Davis eta Donostia Sariarekin lotutako ustezko sorginkeria

Bette Davis aktore ezagunak Donostia Saria jaso zuen 1989an, 37. Zinemaldian. Aktoreak Donostiako egonaldia luzatu nahi izan bazuen ere, bere egoeragatik Parisera eraman behar izan zuten, eta bertan hil zen, saria jaso eta hamar egunera.
Latxaga, euskara eta baserria

Latxaga apaiza, antropologoa, idazlea eta baserritarra izan zen. Donostiarra, baina mundukoa, baita ere. Euskararen babesle handia izan zen eta, horregatik, hizkuntza ikasten pasatu zuen bizitza osoa. Urteak pasatu zituen besteei laguntzen.
Satrustegi dorrea, galtzeko arrisku egoeran

1883 eta 1885 urteen artean eraiki zuten Satrustegi dorrea, Igeldo mendiaren magalean. Beste hainbat eraikin historiko bezala, galtzeko arriskuan dago hau ere, hotel bat eraiki nahi baitute bertan.
Donostiarren arteko kanporaketa iraganeko kontua da

Kontxako Banderaren araudiak hainbat aldaketa izan ditu bere historia luzean. Esaterako, 1983tik 2007ra bitartean, Donostiako arraun kluben arteko kanporaketa bat jokatzen zen, hirian gizonezkoen traineru bat baino gehiago zegoelako.
Mailu eta igitai ikusezinak, Jazzaldia ez ospatzeko

1975ean, Jazzaldiaren hamargarren edizioa bertan behera geratu zen ia, gobernadore zibilaren ustez, Trinitate plazako dekoratuak Alderdi Komunistaren sinboloak zituelako. Tomas Hernandez diseinatzaileak isun handi bat ordaindu behar izan zuen.
Jacques Marinelli hil da, Donostiako lehen maillot horia

Aurtengo Frantziako Tourra hasi baino bi egun lehenago zendu zen txirrindulari frantziarra, 99 urterekin. Bizirik zegoen maillot hori zaharrena zen, eta lotura historikoa du Donostiarekin.
Martutenek emandako ihesaldi dantzagarrienak 40 urte

Astelehenean, 40 urte beteko dira Joseba Sarrionandia eta Iñaki Pikabea presoek Martuteneko kartzelatik ihes egitea lortu zutenetik. Egiako pisu batean izan ziren ezkutaturik bi iheslariak, eta oraindik milaka eztarrik abesten dute «kristoren martxa dabil!».
Herriaren isildutako kantua pizteko ikurra

Mende erdi baino gehiago darama Remigio Mendibururen 'Erri txistu otza' eskulturak Askatasunaren hiribideko lekuko isil gisa. Artistak garaiko gizarteari kritika moduan sortu zuen, eta zeresana eman bazuen ere, jada paisaiaren parte da.
Iturrino anaiak: Polloeko mausoleoan ehortzitako falangista ezagunak

Ehundik gora dira Polloeko mausoleo frankistan lurperatuta dauden gorpuak. Horien artean, hamazazpi errepublikazale identifikatuta daude, baita frankista ugari ere. Tartean daude hainbat falangista ezagun, besteak beste, Iturrino anaiak.
'Jesusen Bihotza', itxita ez dagoen eztabaida bat

'Jesusen Bihotza' monumentua hiriko ia edozein puntutatik ikusten da. Batzuentzako hiriaren irudi ederra da, beste askorentzat, berriz, frankismoaren ondarea. Eztabaida abiatu berri da Memoria Historikoaren Aholku Batzordean aurkeztutako dokumentuekin.
Ingurumenari oztopoak kentzeko ahalegina

Donostiako Udalak Artikutzako presa partzialki eraistea erabaki du, bertan bizi diren espezieen joan-etorria errazteko. 43 metroko garaierarekin eta 180 metroko luzerarekin, Europan esku hartze bat egingo dioten presa handiena da.
SADE enpresak 100 urte

Ehun urte beteko ditu abenduan Sociedad Anonima Deportes y Espectaculos enpresak. SADE siglen bidez ezagunagoa denak, Donostiako zinema eta antzerki eskaintzarekin lotura historikoa du. Azken urteotan, ordea, hotelen negozioan murgilduta dabiltza.
Patxi Lazkano, Otxoki baserriari kantatu zion bertsolari eta bolaria

Intxaurrondoko Otxoki baserrian jaioa, bolari iaioa eta bertsolari fina zen Patxi Lazkano. Penaz ikusi zuen nola bota zuten bere jaiotetxea, eta bere bertso ezagunenak eskaini zizkion.
Pasealeku Berriko ermita: frankistek eraikia eta Oteizaren obrak ordezkatua

Jorge Oteizaren ‘Eraikuntza hutsa’ eskultura ezaguna dagoen tokian, Karmengo Ama Birjinaren ermita egon zen 80 bat urtez. Frankistek eraiki zuten, ‘Baleares’ ontziko euren hildakoen omenez.
Antonio Agirre, euskal kostaldean luzaroen aritu den portuko pilotua

Ehun urte bete ziren martxoaren 29an Antonio Agirre Uranga 'Xenpelar' (Donostia 1852-1925) portuko pilotua hil zenetik. Ia lau hamarkadaz egin zuen lan eta lagun asko salbatu zituen. Garaian ezaguna eta maitatua izan bazen ere, urteekin ahazten joan ziren.
Burgosen fusilatu eta lurperatutako anarkista donostiarrak

Esteparren (Burgos, Espainia) bada mendi bat, non frankistek errepublikano asko eta asko fusilatu eta hobi komunetan bota zituzten 36ko gerraren lehenengo hilabeteetan. Hainbat euskal herritarren gorpuzkiak daude han, tartean hiru anarkista donostiarrenak, eta euren istorioak ezezagunak ziren orain arte.

Azken astekariak

Xabier Mendiguren Elizegi

2.510 zkia.

Kalea arriskutsua denean; eraso arrazistak Donostian

2.509 zkia.

Harritxu Gete Ugarte

2.508 zkia.

Iker Arrizabalaga

2.507 zkia.

Añorga Arigune: auzotik auzoarentzat, euskaratik euskararentzat

2.506 zkia.

Santi Ugalde

2.505 zkia.

Kontxari bostekoa eman diote

2.504 zkia.

Frankismoa atzean utzi zuen Zinemaldia

2.503 zkia.

Osasun Sexualaren Munduko eguna: bada sexurik izaretatik harago

2.502 zkia.

Bera Bera jatorrira itzuli da, 40 urte beteta

2.501 zkia.

Erreportajeak

Mugikortasuna
Martutene_protesta

Martuteneko bizilagunak, lau urte Dbusen zerbitzua hobetzeko zain

Arrazakeria
arrazakeria

Migranteen kontrako erasoak, «hiri mendekatzailean»

Galarza bilduma
galarza1

Postontzira begira: Galarza postariak iruditan jasotako Donostia

Hiribide batek nola marraztu zuen Donostia berria

Mugikortasuna
bordele

Bizikleta mugikortasuna munduan zehar: Bordele

San Sebastian martiria

San Sebastian: martiri homoerotikoa

Mugikortasuna
antigua

Tasa ordainduta ere, aparkatu ezinik dabiltza Antiguan

Musika
Soka_taldea

Senaren sokari tiraka doaz aurrera

anorga

Añorga arigune: euskarari arnasa eman, zabaltzeko

Atzera Begira

Mamuak Donostian: Egan-sugea eta Txuriskua

Elkarrizketak

Donostiako Zinemaldia
KoroSantesteban

«Jendeak Zinemaldiari dion estimua ikusteak poztasuna ematen dizu hartan lan egiten jarraitzeko»

Arrazakeria
nagusia9

«Erasoa jasan nuenetik beldur handia dut: minak eta amesgaiztoak ditut»

Merkataritza
arcco30urte1

«Tratu pertsonalak elkartu gaitu auzoarekin»

Futbola
NahiaAparicio

«Argiago dugu zer joko erakutsi nahi dugun hurrengo partidetan»

Belar hockeya
AinhoaHuegun

«Uste dut iazko denboraldia hobetu dezakegula»

Harritxu Gete

«Itzulpen ereduak gero eta hobeak izatea nahi dut, ez soilik teknikoki, baita gizartearentzat ere»

Hamabietan bermuta
de-la-maza

«Hiri burges bat gara, eta zaila da berritzaileak izateko sua piztuta mantentzea»

Musika

«Jende askok ez daki opera gustatzen zaiola, ez dakielako zer den»

Irakurketa
iraqueerle1

«Gure bizipenak politizatzeko tresna bat da Iraqueerle taldea»

Atletismoa
ines

«Poztasuna besterik ez dit eman kirolak»

Lankidetzak

11BARRI
hitza