«Euskaldunok geure buruaz barre egiteko gai garela erakutsi nahi dugu»
2018az geroztik dabil Barrexerka antzerki taldea euskarazko umorea egiten. Bai, umorea, euskaraz. Ahal eta egiten delako umorea euskaraz. Zortzi urteren eta zenbait emanaldi arrakastatsuren ostean, 'Patatekin' ikuskizuna estreinatuko dute gaur, Gazteszenan. Patatekin dena delako hobea, patatekin dena sartzen delako hobeto. Taldeko Mikel Irazustak (Gros, 1996) eta Maialen Sorzabalberek (Antigua, 1996) datorrenaren xehetasun guztiak eman dizkigute.
Barrexerka taldeko kideak.Joseba Parron San Sebastian 
Bakarrizketak, antzerkia eta esketxak uztartzen dituzue, Barrexerkan. Nahasketa goxoa da.
Mikel Irazusta (M.I.): Saturday Night Live telebista saiotik dator hori, han zuzenean egiten zituzten esketx horietatik. Hemen ez zegoen horrelakorik eta horretan oinarritutako zerbait dinamikoa egitea pentsatu genuen.
Maialen Sorzabalbere (M.S.): Denetarik egitea gustatzen zaigu, eta Barrexerka aukera perfektua da, horretarako. Eta ikuslearentzat ere oso dinamikoa geratzen da nahasketa hori; jende askok esaten digu emanaldia azkar pasatzen zaiola. Hasieran, pixka bat berotzeko egiten genituen bakarrizketak, baina, dagoeneko, ez dugu askorik egiten. Gero, bai; gero, esketxak eta antzerkiak uztartzen ditugu.
Urtero ikuskizun berri bat estreinatzen duzue.
M.I.: Hasi ginenean, duela zortzi urte, urtean bi ikuskizun egiten genituen. Gero bat urtean behin, eta orain urte eta erdi, bi urtean behin estreinatzen dugu bat.
M.S.: Izaten zen estreinatu eta esan: «Jo, zeinen ondo joan den!», eta hurrengoan pentsatzen hasten ginen. Jendeak esan zigun kristoren material ona genuela eta amortizatu genezakeela gehiago, toki gehiagotan erakutsiz. Eta horren harira hasi ginen birak egiten.
Asko zarete…
M.S.: Zortzi aktore eta hiru teknikari gara orain. Guztiok gauza igualak motibatzen gaitu, ikusten dugu antzokiak nola dauden, ze giro sortzen den, ze harrera jasotzen duen… eta horrek motibatzen gaitu. Horrela daramatzagu zortzi urte!
M.I.: Asteazken arratsaldeetan elkartzen gara denak entseatzeko, normalean, lanagatik edo dena delakoagatik beti baten bat falta den arren. Eta taldeaz asko esaten du, adibidez, entseatu eta gero, inor ez dela bere etxera joaten. Elkarrekin goaz zerbait hartzera.
M.S.: Sekta bat gara! [barrez].
Zuen guztien arteko harremana ere estutuko zen, beraz, Barrexerkari esker.
M.S.: Noski, eta garrantzitsua da. Pack bat gara, zortzi urte hauetan esperientziak batera bizi izan ditugu, denok. Onak eta txarrak. Eta hori orain zortzi garela, baina, hasieran, hamabi ginen. Horrek kristoren saretzea egiten du. Gure artean oso ondo pasatzen dugu, eta hori oso inportantea da. Ondo pasatzen ez dugun momentuan, ez da Barrexerkarik egongo.
M.I.: Guk ondo pasatzen ez badugu, publikoak ere ez duelako ondo pasatuko.
M.S.: Eta orain estreinatuko dugun emanaldi hau sortzen barre pila bat egin dugu!
Elkar ezagutzen zenuten? Nola batu zineten hamabi pertsona?
M.S.: Donostian antzerki munduan genbiltzan batzuk elkartu ginen. Batzuek betidanik ezagutzen genuen elkar, familiakoen bidez beste batzuk ezagutu ditugu, Zurriola antzerki eskolan zebiltzan batzuk, ahizparen entrenatzailea zen bestea… horrela batu genuen taldea.
Oso ondo pasatzen dugu; guk ondo pasatzen
ez dugun momentuan,
ez da Barrexerkarik egongoMaialen Sorzabalbere, Barrexerkako kidea
Diote, gaur egun ez dela euskarazko umorerik egiten. Zuek, ordea, bazabiltzate horretan. Zertaz egiten duzue zuek barre?
M.I.: Hasteko, geure buruaz.
M.S.: Askotan esaten da euskaraz ez dela umorerik egiten, eta gezurra da. Euskaldunok ez garela gai geure buruaz barre egiteko, eta gezurra da. Eta justu hori nahi izan dugu erakutsi Barrexerkaren bitartez; asko sartuko gara euskal komunitatearekin, euskal kulturarekin, euskal zinemarekin, euskal musikariekin… ikusteko baita ere, nahi gabe bada ere, denok egiten dugula umorea. Etengabe, guri buruz, euskal komunitateari buruz.
Egingo dugu umorea horri guztiari buruz, baina badaude esketxak mezurik gabekoak, zentzurik gabekoak… horrelakoak beti sartzen ditugu, ikuskizunetan. Eta oraingoan, eguneroko tontakeriak, denok egin ditugunak erakutsiko ditugu. Umetan egin ditugunak, guraso hasiberriek egiten dituztenak, gure gurasoek parrandan egiten dituztenak…
M.I.: Bueno, Maialen, dena kontatu duzu… Irakurleek ez dezatela sarrerarik erosi! [barrez].
Nondik sortzen dira euskara eta «gazteen paranoia modernoak» uztartzeko ideiak?
M.I.: Guk bizi ditugunetatik. 1990eko hamarkadako gazteongan oinarrituta dago ikuskizun berria. Ez dugu oraingo hizkera sartu, baizik eta guk genuena garai horretan, geneukan itxurarekin lagunduta. Hortik abiatu gara.
M.S.: Hizkuntzarekin bai jolastu dugu; dena izango da euskaraz, baina bai aukeratu ditugula hitz jakin batzuk, antzezten ari garen adinaren araberakoak. Adibidez, señora batean rolean, «piti» esan ordez, «zigarrotxo» esaten dugu. Horrelakoetan bai hartu dugula ardura, pixka bat zaintzeko bakoitzak zer esan. Horrek ere laguntzen duelako, eta janzten duelako. Euskaraz egitea, alde horretatik, ondo dago, ematen duelako aukera horretarako guztirako.
Barregarriagoa da zigarrotxo, ‘piti’ baino… hori egia da!
M.I.: Batez ere, señora batentzat!
Barrexerkaren emanaldi bat.Barrexerka
Gaur estreinatuko duzue ‘Patatekin’. Izenburua goseak zeundetelako jarri zenuten ala metafora sakonago bat dago hor atzean?
M.S.: Aspalditik geneukan ikuskizun bati izen hori jartzeko ideia. Izena erabakitzerako garaian ideiak bota izan ditugunetan, beti atera den izen bat izan da Barrexerra patatekin. Baina gehiegi iruditu zitzaigun… Orain iritsi da Patatekin momentua!
M.I.: Gero, zentzua du ikuskizunarekin; bat dator, guztiz.
Sukaldaritza esketxak dira?
M.I.: Ez dago sukalderik, ez.
M.S.: Hori EITBn badago nahikoa…
Euskal film bat ere izan zitekeen, baina ez da.
M.S.: Horrekin, zirikatzera joan gara. Orain kristoren eztabaida dago, polemika handia: zer da euskal zinema? Hemen sortua dena, euskaraz egiten dena… Euskal zinemaren inguruko esketxa izango da esketx bat, mundu guztiak oso ondo ulertuko duena.
Kritika bat da?
M.S.: Ez, zirika bat!
M.I.: Umorea egiten dugu, geure buruaz barre. Batzuetan beldurra ematen du gai batzuk ukitzeak…
Zirikatu dituzuen euskal kulturako «pertsonaia» horiei esan diezue beraien azalean sartuko zaretela?
M.S.: Nik baten bati bai… eta erantzun ona jaso dut! Ez dugu inor minduko, ez goaz inor umiliatzera…
M.I.: Azken finean, ez dugu beraiek egin ez duten ezer egin… atera genuen esketx bat musikariak imitatzen eta oso ondo hartu zuten denek, partekatu ere egin zuten. Eta baten batek kameoa ere egin zuen!
Beti dago urduritasuna, baina beldurrik ez.
Badakigu zer egin dugun,
eta badakigu funtzionatuko duelaMikel Irazusta, Barrexerkako kidea
Urtez urte, hazten joan zarete. Eszenografia eta baliabide aldetik, nolakoa da ikuskizun berri hau?
M.S.: Nahastumbury-rekin, aurreko emanaldiarekin, kristoren atrezzoa genuen. Tabernako barra horietako bat erosi genuen, kaxa pila bat… eta, oraingoan, eszenografia hainbestetan aldatu nahi dugunez belaunaldi desberdinak irudikatu nahi ditugulako, espazio horiek minimalismotik aldatu ditugu. Detaile gutxirekin, dena aldatu dugu. Saiatu gara ahalik eta gutxienarekin, espazioak ahalik eta gehien aldatzen. Eta pozik gaude emaitzarekin.
Etxean estreinatzen duzue, gaur, Gazteszenan. Etxekoen aurrean aritzeak lasaitasuna ematen dizue ala presioak «patata pure» eginda uzten zaituzte?
M.I.: Niri gustatzen zait etxekoen aurrean estreinatzea. Hasteko, badakitelako nora doazen eta aldez aurretiko jarrera hori dute. Eta ondo dago, esango dizutelako zer pentsatzen duten, ona ala txarra izan. Eta hurrengo saiorako, saiatzen gara moldatzen, behar bada.
M.S.: Zerbait baldin badago zuzentzeko, estreinalditik horiek guztiak jakinda ateratzen gara.
M.I.: Kamerinora iritsi bezain pronto, badakizkigu. Eta batzuei kasu egiten diegu, eta beste batzuei, ez… Gauza batzuk zerbaitengatik daude hor, agian ez dituzte ulertu…
M.S.: Emanaldiak beti funtzionatu izan du oso ondo Gazteszenan, kristoren giro polita egoten da. Horrek ere langa oso altu uzten du. Badakizu emanaldiak harrera goxoa edukiko duela Gazteszenan, eta gero, beste leku batzuetan, lasaitu egin behar zara. Dena ez da Gazteszena.
Jendeak bere burua ikusiko du ikuskizunean.
M.S.: Bai! Bereziki, 90eko hamarkadako gazteek. Eta gure gurasoek ere, beren belaunaldiarekin ere sartuko garelako. Agian, ez dira identifikatuta sentituko Tiktokaren garaikoak. Eta, horregatik, beti esaten dugu gure emanaldiak 18 urtetik gorakoentzat direla.
M.I.: Gehienbat, erreferenteak beste batzuk direlako.
M.S.: Eta ohiturak! Guk umetan egiten genituenak erakutsiko ditugu emanaldian eta beraiek ez dute konektatzen, ez dakitelako zer izan den hori.
Publikoa «patatekin jateko» asmoz zatozte ala beldur zarete ez ote zaituzten zuek jango?
M.I.: Publikoa patatekin jateko gogoz goaz, bai! Beti dago urduritasuna, baina beldurrik ez. Badakigu zer egin dugun, eta badakigu funtzionatuko duela.
M.S.: Beldurra? Inoiz ere ez! Oso gogotsu gaude. Jarri gara nahiko anbiziotsu kalitate aldetik, bereziki esketxetan, eta pila bat sinesten dugu emanaldi honetan. Badakigu funtzionatuko duela… Baina, ai! Ez dut gafatu nahi!
M.I.: Gazteszenako publikoa oso ondo ezagutzen dugu, eta badakigu testua ahaztu eta beste zerbait botatzen badugu ere, barre egingo dutela.
Barrexerkaren emanaldi bat.Barrexerka
Badituzue rolak taldean?
M.S.: Gidoia pila bat errespetatzen dugu. Gero, horren gainean, gauza berriak sortzen dira. Hasieran, mundu guztiak ikasten du bere gidoia eta alde horretatik, oso ondo moldatzen gara. Horrela ikusten duzu zerbait luzeegia den, zerbait ez den ulertzen… Ideia zaparradak denon artean egiten ditugu, hori bai, eta, gero, batzuek gidoiak idazten dituzte, beste norbait jantzitegiaz arduratzen da, beste norbait eszenografiaz… Barrexerkak lan pila bat dauka, atzetik.
M.I.: Asko gara eta ezin du dena pertsona berak egin. Eta, aldi berean, ezin du kaos bat ere izan; denok egiten dugu denetarik, baina arduradun batzuk daude.
Eta inprobisazioa? Zenbat dago lotuta eta zenbat da unean unekoa?
M.S.: Inprobisatu dugu asko entseguetan. Eta gero gustatzen zaigu biran gaudela, zenbait emanaldi daramatzagunean, tentsio puntu bat sortzeko, emanaldiak irauten duen bitartean, bakoitzak zerbait inprobisatzea. Bat-batean, esaldiren bat sartzea, zerikusirik ez duena. Gure arteko jolas bat da.
M.I.: Publikoa ez da konturatzen, baina gu bai…
Eta norbaitek testua ahazten duenean zer egiten duzue, lagundu ala «gehiago hondoratu»?
M.S.: Besotik heldu, eta topera berarekin!
M.I.: Badakigu nora iritsi behar dugun, beraz, elkarrekin egiten dugu bide hori. Horrelakoetan, gauza politak ateratzen dira, espero gabekoak. Eta entseatu dugu hainbeste aldiz, badakigula besteen testua ere bai… berak ez badu esaten, zuk esaten duzu berea.
Biran zoaztenean, nabaritzen al da umore «kode» ezberdinik Donostiaren eta herri txikiagoen artean?
M.S.: Beti da sorpresa bat aurkituko duzuna, ezin da jakin. Agian, hamahiru pertsona daude, baina hamahiru horiek daude topera, eta ematen du 70 daudela. Emanaldi guztietan, joan garen herri guztietan, lortu dugu gutxieneko konexio hori.
M.I.: Azkeneko urteetan, behintzat, bai. Eta anekdotak ere baditugu, noski, eta ikasi dugu horietatik… adibidez, badakigu frontoietan ez dugula emanaldi gehiagorik egin behar…!
M.S.: Anekdotak? Uf… jendea altxatu eta joan egin da, baita ere, bertsolariak zirikatu genituelako…
Badago interakziorik publikoarekin zuen emanaldietan? Lehen lerroan esertzea zortea ala madarikazioa izan daiteke ikuslearentzat…
M.I.: Ez dago interakziorik, ez. Jendea lasai joatea nahi dugu, ondo pasatzea eta erlaxatzera etortzea. Ez dugu tentsiorik sortu nahi.
Emanaldi bat eta gero, zer da nahiago duzuen kritika: «Oso ondo egon da» ala «ez zaudete burutik sano»?
M.S.: Biak jasotzen ditugu, batera. Eta emanaldi honengatik ere biak esango dizkigute.
M.I.: Esaten digute: «oso ondo dago, oso gaizki zaudete eta zeinen ondo pasatzen duzuen». Ba, bai, horrela daramatzagu zortzi urte eta horrela jarraituko dugu!
Barrexerka taldeko kideak.Barrexerka
Ea, saldu ezazue ondo: zergatik da ‘Patatekin’ gaur gauerako planik hoberena?
M.S.: Hori antzokian bertan ikusi beharko da!
M.I.: Esan diezaiokegu jendeari, modu erakargarrian, etortzeko, baina ez dago sarrerarik, ez gaurko, ezta biharko ere… orduan, esango diegu, ekainaren 5ean etortzeko, Astigarragara. Arratsalde osorako planazo bat da: ikusiko dutena aurretik komentatu, emanaldia ikusi eta, gero, afaltzera joan. Barne txisteak komentatu, barre pixka bat egin…
Aizue, eta garrantzitsuena… patata ‘bravak‘ edo alioliarekin?
M.I.: Nik oso argi… Alioli!
M.S.: Ni basika bat naiz… ketchuparekin!
M.I.: Hori ez da basika izatea, hori da ez jakitea…
M.S.: Bestela, alioli… Patatekin? Arrautza frijituak!
