Etxebizitza larrialdiari aurre egiteko proposamen zehatzak jarri ditu mahai gainean Bizilagunekin plataformak
Hiru lan ildo nagusitan banatu dituzte neurri proposamenak: hotel establezimenduen hedapena geldiaraztea, etxebizitza turistikoen ezabatzea eta bestelako erabilerak dituzten etxebizitzak bizitegi erabilerara bideratzea.
Donostiako etxebizitza ugari.Joseba Parron San Sebastian 
Etxeak bizitzeko dokumentua ondu du Donostiako desazkunde turistikoaren aldeko Bizilagunekin plataformak, “etxebizitza larrialdiari eta turistifikazioaren ondorioei aurre egiteko” proposamen sorta mahai gainean jarriz. Dokumentuak abiapuntu argia du, Bizilagunekinen hitzetan: “Etxebizitza ez da aktibo ekonomiko edo inbertsio tresna gisa ulertu behar, baizik eta eskubide sozial eraginkor gisa”. “Turismoaren hazkundea, etxebizitzen bizitegi funtziotik aparteko erabileren hedapena eta higiezinen errentagarritasunaren logika elkarri lotuta daude, eta harreman hori politika publikoen erdigunean jarri behar da”, gaineratu dute.
Dokumentua osatzeko, alde batetik, azken hamarkadan Donostian turistifikazioak izandako bilakaera aztertu dute: “2015etik 2025era turisten sarrerak gorakada handia izan du, hotel sarrerak %76tik gora hazi dira eta gama ertain-altuko establezimenduetan igoera %90 ingurukoa izan da. Aldi berean, atzerriko bisitarien sarrerak %120 baino gehiago hazi dira, eta turismo eredua gero eta elitizatuagoa da. Prozesu hori ez da udako sasoiari mugatu: desestazionalizazio estrategiek presio turistikoa urte osoan zehar zabaldu dute”.
Bestetik, turistifikazioak “etxebizitzaren merkatuarekin duen lotura” ere aztertu dute Bizilagunekineko kideek: “Donostian, alokairuaren batez besteko prezioak 18 euro/metro koadro hileko langa gainditu du azken urteetan, eta etxebizitzara iristeko familien ahalegin ekonomikoa diru sarreren %37,9 inguruan kokatzen da. Horrez gain, 2023ko datuen arabera, hirian 95.149 etxebizitza zeuden, eta horietatik 15.568 ez ziren etxebizitza nagusiak; hau da, parkearen %16,4 inguru. Datu horiek erakusten dute arazoa ez dela eskaintza eta eskariaren desoreka hutsa, baizik eta etxebizitzaren erabilera soziala ahultzen duen egiturazko eredu baten ondorioa”.
Hiru lan ildo nagusi
Datu horietan oinarrituta, “politika publiko ausartagoak” eskatu ditu Bizilagunekin plataformak, eta hiru lan ildo nagusitan banatu ditu proposamen zehatzak: hotel establezimenduen hedapena geldiaraztea, etxebizitza turistikoen ezabatzea eta bestelako erabilerak dituzten etxebizitzak bizitegi erabilerara bideratzea. Neurri guztiak, zehatz mehatz, hemen kontsultatu ditzakezue.
Hotel establezimenduei dagokienez, Donostia osoan hotel eta ostatu erabilera berrietarako lizentziak “berehala geldiaraztea” eskatu dute, “salbuespenik gabe, baita ondarearen babesaren izenean justifikatzen diren kasuetan ere”. Izan ere, salbuespen hori baliatuta eraikiko dute, besteak beste, Mariaren Bihotzako luxuzko hotela. Era berean, “hotelen ezarpena ahalbidetzen duen zonifikazio sistema bertan behera uztea proposatu du plataformak, eta hirian eskaintzen diren turismo ostatuen plaza kopurua modu planifikatuan murrizteko prozesua abiatzea”. Horrez gain, besteak beste, “bizitegi eraikinetan hotel berriak debekatzea, indarrean dauden lizentziak berrikustea eta eraikin horiek etxebizitza eskuragarrira edo gizarte premiei lotutako erabileretara bideratzeko bideak zabaltzea” proposatu du Bizilagunekinek.
Etxebizitza turistikoen harira, etxebizitza larrialdia “egiaztatuta” duen hiri batean etxebizitzak ostatu turistiko gisa erabiltzea “sozialki atzerakoia” dela iritzita, plataformak proposatu du “etxebizitza turistikoak ohiko ustiapen modalitate gisa desagerrarazteko norabidea hartzea: lizentzia berriak behin betiko debekatzea, gaur egun indarrean daudenak aldi baterako eta berritu ezinezko baimen bihurtzea, pertsona fisiko edo juridiko berak etxebizitza turistiko bat baino gehiago ustiatzea debekatzea eta kudeaketa profesionalizatu edo enpresarializatuei debekua jartzea”. Halaber, eskaintza ilegala atzemateko eta zigortzeko udal unitate berezi bat sortzeko proposamena egin dute, “kontrol digitala eta ikuskapen presentziala uztartuta”.
Hirugarrenik, ohiko bizileku ez diren etxebizitzei erreparatu diete plataformako kideek: etxebizitza hutsak, bigarren etxebizitzak, erabilera esporadikoko etxebizitzak eta aldi baterako alokairuak. Zehazki, erregistro nahitaezkoa sortzea proposatu dute, “aldi baterako alokairuen kasuan kontratua eta aldi baterakotasunaren arrazoia egiaztatzeko betebeharrarekin”. Horrez gain, “bizitegi erabilera eraginkorretik zenbat eta urrunago egon, orduan eta karga fiskal handiagoa ezartzea” planteatu dute, baita etxebizitza bat baino gehiago metatzen duten jabeei karga hori handitzea ere.
Era berean, hirugarren lan ildoaren barruan bigarren etxebizitzen “muga kuantitatiboak ezartzea” proposatu dute, “bai hiri osoan, bai auzoz auzo, presio turistiko eta inmobiliario handieneko eremuetan bereziki”. Aldi baterako alokairuari dagokionez, “beharrizan sozial erreal eta justifikatu batzuei erantzun diezaiekeela” diote, baina erabilera hori “kontrolpean” eduki behar dela: “Kontratuek arrazoi objektibo eta egiaztagarria jaso beharko lukete, 31 egunetik hamabi hilabetera arteko iraupena izan, eta prezioak ezin izango luke azken bost urteetan etxebizitza horrek izan duen ohiko alokairuaren errenta gainditu, legezko eguneratzeak aplikatuta”.
Eztabaida publikora ekarpena
Bizilagunekinen proposamenen helburua, nabarmendu dutenez, “ez da turismoaren edo etxebizitzaren inguruko arazo puntualak arintzea soilik, baizik eta hiria antolatzeko eredua birplanteatzea”. Defendatu dute “etxebizitzak bizitzeko izan behar duela lehentasunez, eta erabilera turistiko, espekulatibo edo azpierabiliak mugatu eta, behar denean, atzera bideratu egin behar direla”.
Horrela, “eztabaida publiko eta instituzionalerako oinarri bat” eskaini nahi du plataformak Etxeak bizitzeko dokumentuarekin: “Donostian etxebizitzaren eskubidea eraginkor bihurtzeko eta auzotarren egonkortasuna bermatzeko neurri zehatzak mahai gainean jartzea”.
