Harkaitz Cano idazlea, Erdialdeko Sebastopol tabernan. (Argazkia: Nerea Lizarralde)
Imanoli buruz idaztearen alderdi ona da Donostian oso ezaguna zela. Hainbat jenderekin hitz egin dut, eta batek baino gehiagok aipatu dit kalean asko ibiltzen zela, eta taberna giroan ere bai. Hemen inguruan, zentroan, asko ibiltzen zen, hemen, besteak beste. Nire susmoa da lekuak aukeratzen zituela izenaren arabera. Eta nire teoria da Paristik etorri zenetik Parisen arrastoak bilatzen zituela Donostian. Donostiak beti izan du pretentsio paristar hori. Taberna asko daude hirien edo lekuen izena daukatenak. Sentsazioa da bidaiatu ezin duzunean, mikro bidaia bat egiteko modua dela izen berezia duen tabernara joatea. Ni ez naiz bereziki asko etortzen hona, baina bada leku klasiko bat. Kristaleratxo berezia dauka, kalea ikusten da, eta hori gustatzen zait. Hori ere oso paristarra da, denak jartzen baitira kalera begira, jendea paseoan ikusteko. Hori da beraien afizio nagusietako bat.
Gogoratzen duzu nola ezagutu zenuen Imanol?
Gure garaiko gehienok bezala, pobreak ginenak, zinta pirata batean. Nerabe garaian, poesia idazten nuen garaian, nik entzuten nuen, jakin gabe norenak ziren letrak. Eta urtetara jakin dut Koldo Izagirre, Mikel Arregi, Joseba Sarrionaindia… horiek guztiak atzean zeudela. Poesiara iristeko modurik politena da; hau da, iristea jakin gabe iritsi zarela.
Oso gutxi, baina Imanol bera ere ezagutu nuen. 1990eko hamarkadaren erdian, Casa Galician, antolatzen zuen Felix Marañak oso gauza berezi bat:?euskaraz eta gaztelaniaz idazten genuen idazleok adiskidetzeko bazkari bat. Berak sentitzen zuen ez zegoela harremanik gure artean, eta egia zen. Nik 18 edo 19 urte nituen. Ez dakit nola iritsi nintzen horra. Ziur asko Alberdaniako jendeak edo Felipe Juaristik gonbidatuta. Eta ni han egoten nintzen isil-isilik, eta entzuten nuen jendeak zer esaten zuen. Eta tartean zegoen Imanol. Geroztik kalean elkar agurtzen genuen.
Bere pausoak jarraitu zenituenean, ustekaberen bat hartu zenuen?
Berreraiki dut garai bateko Donostia, eta ezagutu dut hiri kanaila bat. Adibidez asko aipatzen zuten taberna zulo bat:?La Maruja, 1980ko hamarkadan Donostian parrandan ibili zen jendeak oso mitifikatua zuen leku bat. Antzoki Zaharraren atzealdean gaur egun badago taberna bat, bakar bakarrik dago. Hori zen. Oso leku kanaila zen. Berdin joaten ziren artistak edo zinegotziak, udaletxea ondoan dagoelako. Oso giro berezia egoten zen. Gaueko taberna horietako bat, belusezko butakekin. Hori da ezagutu ez izana pena ematen dizun leku horietako bat, kontatzen dizutenean.
Eleberria egin ondoren, Imanolek nolako eragina izan du zugan?
Beti gertatzen da benetako historia bat edo pertsona bat hartzen duzunean badagoela halako transferentzia bat. Liburuko protagonistak zugandik asko dauka, edo zerbait bai. Baina aldi berean berak ematen dizu zuri. Imanoli buruz nuen ideia ez didate desmuntatu, baina sorpresa asko eman dizkit. Pentsatzen nuena baino akratagoa zen, benetazko bohemiari lotuagoa. Espero nuena baino muturrerago eramaten zituen bere ideiak. Sentsazioa dut oso kantagintzara bizi zela. Egiten zuen guztia edo asko egiten zuela ba bere bokazioak eraginda. Gero, gauza asko irakurtzen ziren klabe politikoan, edo bere harrokeria ere aipatzen zen. Baina nire sentsazioa da bere motor nagusia zela bere bokazioa, kantugilearena.
Bere ingurukoekin izan dituzun elkarrizketak izan dira eleberriaren abiapuntua. Nolako esperientzia izan da?
Jende askorekin izan dut sentsazio bat, badutela erreduntasun konplexu bat berarekiko. Gazterik hil zen, 57 urterekin, eta rekonziliazioaz ez zen oraindik hitz egiten 2004an. Badaukat sentsazio bat, bakarrik utzi zutela, krudelak izan zirela, edo ez zutela nahikoa babestu momentu batean. Bakoitzak bere erara kontatu eta justifikatzen du, baina uste dut badela zerbait konpartitua Imanolekiko. Tributik kanpo kokatzen zuen bere burua; ez da tribuak bere egin zuen kantari bat. Oso eszentrikoa zen bere garaian, egiten zuena ere berak egiten zuen bakarrik hemen. Espainolista izan zela esan izan da, baina bera afrantsesatu bat zen. Benetan markatu zuena bere ibilbide guztia Paris izan zen. Nik uste dut bere ispilua Parisen izan zela.
Urte askoan haren omenezko jaialdi bat antolatu izan dute, haren izena eta izana “dagokion tokian jartzeko”.
Irratietan uste dut inoiz ez diotela jartzeari, baina disko mordoxka bat egin zuen, eta batzuk iruditegi popularrean daudenak ere bai. Ia ia populartzat jotzen direnak: Mendian gora haritza adibidez Amurizarena da, baina Imanolek jarri zion musika, eta hori klasiko bat da berari esker. Orduan, ez dakit merezi duen neurrian dagoen presente. Kantari askorekin gertatzen da ziur asko. Berarekin ba arrazoi konkretu batzuengatik, bere izaera oldarkorrarengatik nolabait.
Esan ohi da tabernak sortzaile eta idazleentzat leku aproposak direla.
Bai, baina nik ezagutzen nuen Donostia txikitu egin dute. Ni asko ibili naiz tabernetan. Gogoan dut sasoi bat, Donostiara etorri nintzenean, Etxekalten idazten nuena. Orain ere bertan badago zerbitzari bat, eta gogoratzen da mutiko arraro horretaz, joaten zena kuaderno batekin idaztera Etxekaltera arratsaldeko bostetan.
Akerbeltz ere guretzat oso taberna kuttuna zen, kantariak eta idazleak joaten zirelako. Karmelo Iribarren zerbitzaria zen garai hartan. Barraren bestaldean poeta asko daude, baina Karmelo Iribarren bezalakoak gutxi. Urte politak izan ziren, literaturarekin lotura zuen taberna bat zelako. Eta Lubaki Banda izan genuen garaian, 1993ko neguan, grabatu genuen Altxerrin maketa bat, zuzenean. Beraz, bai, tabernekin garai batean lotura handi samarra izan nuen.
Egoteko lekuak izan diren tabernak desagertzen ari direla ohartarazten ari dira. Zein iritzi duzu?
Hori bizilegea da. Zuk sortzen lagundu duzun hiria da besteei uzten diezuna, baina aldi berean ez zaude eroso. Hori da Donostiarekiko dudan sentsazioa. Hau da, beste belaunaldikoen tabernak nostalgiaz oroitzen ditugu, baina guk edo gure lagunek sortzen lagundu duten horiek ez… Kontraesan bat da. Uste dut beti gertatzen dela. Gero Donostiako betiko turismoaren osagai estra hori dago. Baina badago nostalgia bat faltsua dena, baina ekidinezina dena. Zerikusi gehiago dauka zure oroitzapen faltsuekin, glorifikazio batekin, eta ez egiaz izan zenarekin.
Nostalgikoegiak gara?
Donostia herri dekadente bat da, eta dekadentzia ederra izan daiteke. Asteburuan Santiagon izan naiz, eta iruditu zait hiri bat bibrazio bat daukana. Eta Santiagon ez dago ezer, ez dago ez noriarik, ez feriarik ere… ez zegoen ezer! Eta niri hiriak horrela gustatzen zaizkit, beraien ezerezean, berezko bibrazioa daukaten hiriak. Sentsazioa daukat Donostian ez dugula sinisten Donostiaren egiazko bibrazio horretan eta saiatzen garela gauzak egiten… Berez dagoena aski ez balitz bezala. Eta nik gogo bizi hori ez dut oso ondo ulertzen. Kontrastez, Santiago iruditu zait ikaragarria. Harriaren bibrazioarekin nahikoa da, ez dute ezer behar. Orduan, nire buruari galdetzen diot, zergatik?
Irakurri dut liburu honetan Donostiarekin kontu-kitatze bat egin duzula egile gisa.
Oraingoan inoiz baino orrialde gehiago eskaini dizkiot Donostiari, eta baita ere nire harreman gatazkatatsu hori islatuz, ustezko donostiartasun horren inguruan. San Sebastiani ere eskaini dizkiot orrialde batzuk. Oso kuriosoa da martiri baten izena duen hiri batean zein garrantzia sinbolikoa duen horrek, eta zer gutxi erreparatu diogun. Ikusi dudanean gaur Urbieta kaletik noria, badakizu zer ikusi dudan? Diana bat. Argi eta garbi ikusi dut. Donostiarrari geziak gustatzen zaizkio, gustatzen zaio jendea gezikatzea. Baina ez diogu horri bueltarik ematen buruan.
Masoka samarrak gara?
Komertzio batean, dela taberna edo zapata denda, sinpatia despliege handi bat egiten badute, donostiar petoak ulertzen du saltzen duten produktua ez dela oso ona, eta beraz derrigortuak daudela sinpatiko izatera bezeroak mantentzeko. Eta horregatik, joaten garenean taberna batera eta direnean lehorrak eta antipatikoak, fidatzen gara, pentsatzen dugulako: permititu diezaiokete bere buruari lehorrak izatea, hau eta beste, ateratzen dutena edo saltzen dutena ona delako.
Duela gutxi esan zenuen ez dugula San Sebastianen historia ez dugula ondo ezagutzen.
Bi heriotza izan zituen San Sebastianek. Artistentzako irudikagarriagoa da gezikatuarena, eta hori da baita ere lekzio bat, nola arteak bizitzari aurre hartzen dion. Jendeak uste du San Sebastian gezikatua hil zela zergatik? Artea arduratu delako guri hori sineztarazteaz. Eta niri horrek animo asko ematen dizkit egile moduan.
Gogoa zenuen Donostiari buruz idazteko erronka honi heltzeko?
Oraingoan nuen abantaila zen Imanol oso pertsonaia donostiarra zela. Ez nuen beste erremediorik. Gogoa nuen horretarako, baina saihetsezina zen. Poema batean tamarindoak aipatzen ditu. Azal pare bat behintzat badaude Donostian kokatuak: Kursaaleko zubian bat. Deigarria gaurko optikatik, modelo batekin agertzen delako, ez datorrena kontura ezertatik. Martuteneko ihesa aipatzen den bezala –Martutene Donostia da, momentuz–. Paisaia horiek denak oso presente egon behar zuten.
«Voyeurismo zeiharra da donostiarrena, disimulatua eta bertutetsua, sofistikazio handiz fiskalizatzea bertute bada», diozu liburuan.
Beti esaten da gipuzkoarraren izaera sobrioa dela. Gogoratzen dut duela urte asko Carl Lewis atleta etorri zela, eta esaten zuen harrituta zegoela, hiri bakarra zela non jendeak ez zion autografo bat eskatzen kalean. Harrituta zegoen errespetu edo distantzia horrekin. Bertute gisa esaten zuen. Baina hori dagoen bezala, badago baita ere barne kritika bat, ez dena kanporatzen aurrez aurre. Jendea ez da enfrentatzen, ez dago iritzi trukerik. Baina badago gero, askotan gertatzen dena, barne fiskalizazio bat. Falta denean fiskalizatua izan dena, ba gero faktura pasatzen zaio.
Eta hori leku guztietan gertatuko da, baina Donostian modu jakin batera gertatzen den sentsazioa dut. Bestalde, gehien kiskaltzen nauena da hiriaren izaera kontserbadorea. Eta hiriaren izaera kontserbadorea baino, hiriak adierazten duen progresismo edo irekiera hori ez datorrela beti bat jendeak pentsatzen duenarekin edo eguneroko praxiarekin.
«Hiri handien abantaila guztiak eta desabantaila bat bera ere ez. Berdin esan liteke kontrakoa».
Hori da Donostiari begiratzeko beste modu bat. Ni Donostiarekin rekonziliatzen nauena itsasoa da. Pagaezina iruditzen zait. Badauka puntu klaustrofobiko hori, auzoz osatutako herri handi bat da, eta auzo bakoitzak badu bere idiosinkrasia. Bilboren aldean ikusten diodan pega hori da:?eskalan oinez ibiltzeko modukoa da onerako eta txarrerako ere bai. Lehen aipatzen nuen fiskalizazio hori herri bateko fiskalizazioa da.
Donostian zaila da ibiltzea inkognito moduan. Donostian bizita, behar dut birika urbano bat. Hiri handietan bizi den jendea, ahal duena, joaten da bere mendiko etxera edo asteburu pasa Txindokira, ba nire Txindoki da hiri bat. Donostian itomena sentitzen dudanean behar dut joan benetako hiri batera arnasa hartzera.
HAMABIETAN BERMUTA. Gilda eta ardo beltza.
Sebastopol taberna.
Non. San Martin, 39 (Erdialdea).
Prezioa. 4,20 euro.
HAMABIETAN BERMUTA. Gilda eta ardo beltza.
Sebastopol taberna.
Non. San Martin, 39 (Erdialdea).
Prezioa. 4,20 euro. 
