«Garai interesgarriak datoz Donostiako politikagintzan»
Eneko Goia Lasoren lekukoa hartuta, 2025eko urriaren amaieratik da Donostiako alkate Jon Insausti Maisterrena (Parte Zaharra, 1989). 2027ko udal hauteskundeetara bitarte, «abiadura berezia» jarri nahi izan die etxebizitzaren eta segurtasunaren auziei eta «topera» eta «indartsu» dabil, dioenez. Gai horiez eta beste hainbatez mintzatu da IRUTXULOKO HITZArekin, 2026a hasteko.
Jon Insausti Maisterrena Donostiako alkatea, udaletxean.Joseba Parron San Sebastian 
Bi hilabete pasatxo daramatzazu Donostiako alkate karguan. Nolako esperientzia izaten ari da?
Esperientzia polita izaten ari da. Tamainako erronka da, baina, hasi nintzenetik, saiatu naiz minutu bat ere ez galtzen. Saiatu naiz erritmo berri bat jartzen udalari eta beharra zuten gai batzuei abiadura berezia jartzen, bereziki, etxebizitzari eta segurtasunari.
Duela hamar urte zara zinegotzi.
Kultura eta Euskara zinegotzi izan naiz urteotan, baita Turismo zinegotzia ere, azken bi urteotan. Horrek balio izan dit hiria barru-barrutik ezagutzeko, euskalgintzaren eta kulturgintzaren eremuak badirelako hiria errotzen duten bi eremu.
Eneko Goiaren agintaldi osoan zehar egon zara udal gobernuan.
Niri dagokidanez behintzat, lider eskuzabala izan da, belaunaldi berri bati loratzen utzi baitio.
Urteak dira Donostiako hurrengo alkatea zu izango zinela entzuten dela. EAJren estrategia bat izan da?
Ez. Lan guztietan, prest egon behar zara erronkei aurre egiteko. Nire lan egiteko modua, etxetik jaso dudana, beti onena ematea izan da, inplikatuta egotea. Ez zegoen ezer prestatuta, baina onartuko dizut erronkari ausardia eta ilusio handiz eman niola baiezkoa.
Jon Insausti Maisterrena Donostiako alkatea, udaletxean.Joseba Parron San Sebastian
Zeintzuk dira 2027ko udal hauteskundeetara bitarte ezarri dituzun lan ildo nagusiak?
Kargua hartu nuenean, saiatu nintzen kontzeptu batean laburtzen: Donostia donostiarrontzat edo donostiarron Donostia. Barrura eraldatzeko garaia da, eta horrek esan nahi du bizitza proiektu duinak garatzeko aukerak edukitzea hirian.
Zeintzuk dira zure apustu nagusiak etxebizitzari dagokionez?
Batetik, argi daukat udalak jarraitu behar duela eraikitzen. Baina hiria egitea etxebizitzak eraikitzea baino gehiago da, bada inguruak berroneratzea ere. Eta Infernuarekin, Lorategi Hiriarekin edo Añorgarekin helburu bikoitz hori erdiesten ari gara. 2026-2027 urteetan, guztira, 2.300 etxebizitza berri eraikita edukitzea aurreikusten dugu.
Eraikitako hiriari ere erreparatu behar diogu. Erdialdea, Gros eta Amara auzo zaharkituenak dira eta, hain justu, eremu horietan daude, proportzio handi batean, bakarrik bizi diren pertsona gehien. Hor jarri behar dugu begirada eta etxe horiek nola segregatu ditzakegun aztertu. Bestalde, eraikinetako goiko solairuetan ematen diren jarduera ekonomikoak kalera ekarri behar ditugu eta dendak irekiko ez direla badakigun auzoetan, lokal komertzialak etxebizitza bilakatu ditzakegu.
Kalkulatu duzue horrela zenbat etxebizitza lortu daitezkeen?
Azken urteotan, sortu diren etxebizitzen %25ak segregazioen edo tipologia aldaketen bitartez sortu dira.
Hiriko etxebizitza parkearen %5 inguru da babestua. Zergatik ez dira egin gehiago azken hamarkadotan?
Ingurura begiratzen baldin badugu, Donostia erreferente izan da beti etxebizitza babestuen eraikuntzan, baina ez da nahikoa, jakina. Horregatik, orain, garapen berriak egiteko jomugan ditugun lur eremu guztiek helburu publikoa dute. Konplexurik gabe egin behar diogu aurre eztabaidari: etxebizitza beharrezkoa bada Donostian, eraiki egin behar da, eta eraikitzen den hori publikoa izan behar da.
«Etxebizitza beharrezkoa bada Donostian, eraiki egin behar da, eta eraikitzen den hori publikoa izan behar da»
Auditz Akularren inguruan asko hitz egiten ari zara azkenaldian. Zergatik berpiztu orain bi hamarkada kaxoi batean daramatzan egitasmo hori?
Donostiarrekin hitz egiterakoan, denek esaten dizutelako hiri honek duen arazo nagusia etxebizitza dela. Hala dela uste dut nik ere, eta lehentasun gisa ezarri badut, eremu berriak identifikatzea ere badagokit. Eta Auditz Akularrek aukera ematen digu horri erantzun zuzen eta zehatz bat emateko. Gainera, Auditz Akular ez da soilik etxebizitzak eraikitzea, Altzarekin dagoen zor historiko bat kitatzea ere bada. Amaitu gabeko auzoa delako eremu horretan eta behar dituelako kalitatezko gune urbanoak.
Eusko Jaurlaritzaren dokumentu batek gomendatzen du han ez eraikitzea, aldiz. Hori mahai gainean edukiko duzue, ezta?
Hirigintza asko aldatu da urteotan, eta 2010ean marraztu zenak ez du zertan izan orain egingo duguna. Niri gustatuko litzaidake patxadaz hartzea, auzoarekin batera aztertzea, kezkak entzutea, beharrei erantzutea eta auzo berri bat eraikitzea. Bestalde, urteotan, herritar gisa ere ikasi dugu: orain askoz gehiago estimatzen ditugu gune berdeak, oinezkoentzako eremuak, irisgarriak, kalitatezkoak, ekipamenduak eskatzen ditugu, ez dugu edozein etxebizitza mota onartzen… exijente bihurtu gara, zentzu onean. Horregatik, Auditz Akularren emaitza txukun bat eduki dezakegu.
«Auditz Akular ez da soilik etxebizitzak eraikitzea, Altzarekin dagoen zor historiko bat kitatzea ere bada»
Aurrera begirako beste proiektu handiena da Loiolako kuartelena. Zer eta noizko aurreikusten duzu han?
Lehendabizi, lortu behar dugu militarrek ahal bezain pronto eremua uztea. Bitarte honetan, guk etxerako lan guztiak aurreratu behar ditugu eta denbora aprobetxatu, kuartelen etorkizuna marrazteko. Historiaren aztarnak gelditu behar duela uste dut, baina, aldi berean, gune berri bat irudikatzen dut bertan, Ametzagainari erabat irekita eta Intxaurrondorekin lotuta. Begirada zabaldu behar dugu, Urumea ardatz hartuta, Loiolako Erriberatik Martutenera. Ekarpen ona izango da, ibaiari begiratuko diogulako hiritik eta hiriari ibaitik.
Donostian 14.000 bigarren etxebizitza inguru daude. Horri helduko diozue?
Gipuzkoako bigarren etxebizitzen ehunekoa %12 ingurukoa da da eta Donostian %14 ingurukoa, baina Zarautz, Getaria eta Debaren moduko herrietan %20aren inguruan daude. Kostaldeko hiri izateak hori eragiten dizu, erakargarria zara, eta gipuzkoar askok erabaki dute etxebizitza bat eskuratzea hirian; errealitate bat da. Zer gustatuko litzaidake gertatzea etxebizitza horiekin? Lehenengo etxebizitza bihurtzea. Fiskalki ordaintzen dute, merkaturatzeko neurriak daude, baina jabetza pribatua da eta euren eskubidea daukate. Hala ere, hiriak nonbaitera begiratu behar badu, bigarren etxebizitza horietara da; 10.000 baino gehiago dira eta asko da hori.
«Hiriak nonbaitera begiratu behar badu, bigarren etxebizitza horietara da; 10.000 baino gehiago dira eta asko da hori»
Azkenaldian, asko jarri duzu fokua delitugile berrerorleengan. Zein da benetan horren pisua hiriko segurtasunean?
Beti esan dut Donostia hiri segurua dela eta hala izaten jarraitu behar duela. Baina kezka eta eztabaida dago kalean eta errealitatea kudeatzea eta datuak hobetzea dagokigu, eta hori gure baliabideak hobetuz egin dezakegu. Zentzu horretan, Ertzaintzaren eta Udaltzaingoaren Egiako komisaria bateratuak bere emaitzak eman ditzake. Bestalde, delitugile berrerorleen kasuistika zehatza daukagu. Existitzen da? Bai. Kolektibo zehatz batek egiten du? Bai. Bada, goazen kasuistika zehatz horri erantzun zehatz bat ematera. Arazoei bere izenez deitu behar zaie, bestela, handitu egiten zaizkigulako. Eta handitzen badira, beste indar batzuk datoz, arazoei erantzun populistak eta sinplistak emateko helburuz eta arazoak gehiago handituz. Horregatik, Donostia izan da SIRAJ datu basean sartu den Euskal Herriko lehenengo hiria. Horrekin, Polizia eraginkorragoa edukiko dugu eta, gainera, gure azken helburua lortu dezakegula: hirian bizikidetza lortzea.
Datu ofizialen arabera, hala ere, delitu beragatik atxilotutako pertsonen kopurua jaisten joan da urteotan Donostian.
Urteak dira fenomeno hori hirian ematen dela, eta, horregatik, Udaltzaingoak eta Ertzaintzak lan eraginkorragoa egin dute azken urteotan, baina hobetu dezakegu.
Jon Insausti Maisterrena Donostiako alkatea, elkarrizketan.Joseba Parron San Sebastian
Aferari aurre egiteko aterabide bakarra poliziala al da?
Ez, arazoa askoz zabalagoa dela uste dut. Gainera, delitugile berrerorleena gizarteko fenomeno oso-oso zehatz bat da, eta ezin dugu orokortasunera eraman. Hiri hau solidarioa da, donostiarrak solidarioak eta abegikorrak gara, eta beti defendatu dut gizarteratzean sinisten dugula, formakuntzatik, lan esparrutik eta arlo sozialetik. Hala ere, marjinetan gelditzen zaizkigun pertsonak daude eta batzuek ez dute komunitatearen parte izan nahi. Horri erantzun zuzen bat eman behar zaio.
Ustezko segurtasun falta eta kale egoeran dauden migratzaileak lotzen dituzten diskurtsoak gora doaz. Horiei aurre egiten ari zarete udaletik?
Gero eta handiagoa da demagogia eta populismoa segurtasunari lotuta. Espainian erabiltzen ari diren estrategia bat da, Europan eta AEBetan ere ematen ari dena. Nire beldurra da hori Donostiara iristea. Uste dut esan dezakegula, zorionez, oraindik hori ez dagoela geurean, eta nire ardura da, alkate gisa, balio demokratikoak defendatzea. Zalantzarik ez izan nik defendatu egingo ditudala Donostiak propio dituen balio horiek eta horrelako jarrerek aurrez aurre edukiko nautela.
500 pertsona baino gehiago daude kale egoeran Donostian. Zer egingo duzue horren aurrean?
Egin duguna izan da historiako aurrekontu sozialena onartu. 40 milioi euro baino gehiago bideratu ditugu gizarte politiketara, eta horren parte handi bat kale egoeran dauden pertsonak laguntzera dago bideratuta.
Jendea kalean bizitzea, gizarte gisa, porrot bat da, tristea da eta penagarria. Hiriak baliabideak jartzen ditu, dagozkionak baino gehiago, horrela sinisten dugulako. Gainera, hirian hainbat kolektibo dabiltza lan horretan; agian, maneretan izan dezakegu desadostasuna, baina amaierako helburua berbera da: inor ez kalean eta inor ez bide bazterrean. Indarrak bikoiztu beharko ditugu donostiarrok eta udalak, baina laguntza ere eskatzen diet aldundiari, Jaurlaritzari eta inguruko udalerriei, hau guztion ardura delako.
Bi pertsona hil ziren urte amaieran egoera horretan Donostian. Hotzaren protokoloa berrikusiko duzue?
Urtero berrikusten den protokolo bat da. Horrela ere, kalean hil ziren pertsonen heriotza naturala izan zen? Bai, baina horrela hiltzea ez da normala. Ezin dugu onartu pertsona batek bere bizitzako azken orduak kalean pasatzea, eta horrek esan nahi du gauza asko ditugula oraindik egiteke.
«Ezin dugu onartu pertsona batek bere bizitzako azken orduak kalean pasatzea, asko daukagu oraindik egiteke»
Metroa uda partean funtzionamenduan egotea aurreikusten duzue. Eragozpen, atzerapen eta gainkostu guztien ondoren, «merezi izan du» esan ahal izango dugu?
Bai. Lehenik eta behin, eskerrak eman behar zaizkie urteotan, egunerokoan, sekulako kaltea jasan duten donostiarrei. Eskuzabalak izan dira, eta, beraiei esker, onura kolektibo bat edukiko dugu guztiok. Beti adibide bera jartzen dut: Altzan bizi den EHUko ikasle batek, egun, 40-45 minutu behar ditu campusera iristeko. Aldiz, igarobidea martxan jartzean, hamabi minutu eskasean iritsiko da. Hori bizitza kalitatean eragitea da.
Zientziaren Hiriaz asko hitz egiten da erakundeetatik. Zenbaterainoko pisua dauka horrek Donostian?
Donostiak daukan B aldea da hori, bestelako Donostia hori. Azken urtean egindako apusturik handienak esparru horretan egin ditugu: protoiterapia makineria, ordenagailu kuantikoa, DIPCk 25 urte bete ditu, Nanoguneak nanokuantika lantzeko dorre berria eraiki du… Zerbait ari da gertatzen hor. Gaur egun, esan dezakegu Donostiak bermea eskaintzen duela bertan inbertitu nahi duten enpresentzat, eta hori ona da, betiere, garapen ekonomikoa eta kalitatezko enpleguak sortzeko baldin bada.
Jon Insausti Maisterrena Donostiako alkatea, elkarrizketan.Joseba Parron San Sebastian
Bestelako Donostia ere badira auzoak. Zeintzuk dira auzoei begira egingo dituzun apustuak?
Auzo bakoitzak bere errealitatea du. Ni Parte Zaharrean jaio eta bizitakoa naiz eta, bertan, eztabaidagai dira orain turismoaren gehiegizko kalteak, jende andana ibiltzen dela, merkataritza galdu dugula, zarata asko dagoela, zabor pilaketak… Aldiz, orain Altzan bizi naiz, eta eztabaidagaiak bestelakoak dira: langabeziaz hitz egiten da, auzoa berroneratu behar dela esaten da, ekipamendu publikoak falta zaizkigula, errenta maila baxuagoa dela… Errealitate bakoitzak erantzun propio bat behar du. Hiri txikia gara, baina txikitasun horrek aukera ematen digu arazoei modu zehatzean erantzuteko.
Euskararen Hiria ere esaten zaio Donostiari, baina aurrera begirako datuak ez dira oso baikorrak.
Noiz izan dira baikorrak euskararen inguruko datuak? Uste dut euskal hiztun aktiboak beti izan garela sortzaile, disruptibo eta berritzaile, erronka berriei aurre egiteko. Hiri honek jaso zuen migrazioa 1960ko hamarkadan, frankismo betean, eta lortu genuen erronkari aurre egitea. Erabaki genuen gizartea euskalduntzeko hezkuntza eta administrazioa izan behar zirela bide nagusiak, eta lortu genuen hori gorpuztea. Orain, munduko fluxu eta migrazioek beste erronka bat jartzen digute mahai gainean, baina, zorionez, identifikatuta daukagu, datuak ditugu eta badakigu non eragin behar dugun: ezagutzan asko daukagu egiteko oraindik, eta kanpotik datozen donostiar berriek harrera berezi bat dute.
Erreferenteak sortzea ere garrantzitsua da.
Zeinek esango zigun Muguruzak Anoeta beteko zuela, Reparazek hiru kontzertu emango zituela Illunben edo Atxagak Espainiako Literatura Nazionalaren Saria lortuko zuela. Diskurtso positiboak ere sortu behar ditugu. Loraldi bat egon da azken hamar urteotan esparru askotan, eta euskarak konkistatu egin ditu egunerokoko leku asko, modu natural batean. Hurrengo konkista ingurune digitala izan behar da.
Zu izango zara EAJren alkategaia 2027an?
Hori alderdiak esan beharko du. Ni topera nabil lanean eta indartsu sentitzen naiz, baina alderdiarena baino lehen, hilabeteotan lortu behar dudan konfiantza donostiarrena da.
Azken udal hauteskundeetan, 10.000 boto inguru galdu zenituzten. Nola ikusten duzu alderdia Donostian?
Alderdia indartsu dago eta denbora berri bat zabaldu da hirian. Belaunaldi berri bat gatoz, ardurak hartzeko prest gaude, aukera eman digute eta, orain, probatu egin behar dugu. Garai interesgarriak datoz Donostiako politikagintzan.
«Alkate bat hiriaren nortasunean txertatu behar da, baina jakin behar du, baita ere, behar denean alde egiten»
Goiak hamar urteko zikloa omen zuen buruan hasieratik. Zuk badaukazu buruan halakorik?
Uste dut politikak zikloak behar dituela izan, noski. Hemen denbora luzez gelditzen diren alkateek ez dute onurarik sortzen, azkenean, nahastu egiten dituzulako alkatea, hiria eta udala, eta hori ez da batere ona hiriarentzat. Alkate bat hiriaren nortasunean txertatu behar da eta nortasun hori garatzen lagundu behar du, baina jakin behar du, baita ere, behar denean alde egiten.
Ate joka dugu San Sebastian eguna eta, lehen aldiz, zuk igo eta jaitsiko duzu bandera. Prest zaude?
Prest nagoela esango nizuke, baina oilo ipurdia ere badaukat. Oso momentu hunkigarria izango da hori, oso garrantzitsua. Auzoan, beti gurasoekin eta anaiarekin bizi izan dut eta beraiek izango ditut buruan eta bihotzean. Beraiek erakutsi didate, hein handi batean, donostiar ona izaten eta komunitate honen parte izaten. Danborrada halaxe bizi dut nik: komunitatearen adierazpen handi baten moduan; festa giroan, ez dezagun ahaztu.
