«Publikoa antzerkian sartuta egoten da eta, momenturen batean, hunkitu egiten da»
Fernando Bernues Gambarte (Donostia,1961) eta Miren Arrieta Altolagirre (Parte Zaharra, 1998) 'Desobedienteak 18/98' antzezlanaren parte dira. Bernues Mireia Gabilondorekin batera da zuzendari, eta Arrieta gaztelaniazko bertsioko protagonista da, Aiora Enparantza donostiarra baita euskarazko bertsioko protagonistaren rola egiten duena. Ostegunetik igandera eskainiko dute, Antzoki Zaharrean.
Fernando Bernues zuzendaria eta Miren Arrieta aktorea.Inaxio Esnaola / Tanttaka Zertan datza ‘Desobedienteak 18/98’ antzezlana?
Fernando Bernues (F.B.): Obra desobedientzia zibilari buruzkoa da. Zientzi Politikoetako ikasle baten doktoretza tesi baten defentsaren zati bat da. Desobedientzia zibila eskubide zibilen defentsarako tresna garaikide gisa birpentsatzen du tesi horretan. Alde teorikoa azalduko da, baina baita Gandhiren edo Rosa Parksen kasuak ere. Alde teknikoari dagokionez, desobedientzia zibileko irudiak proiektatzen ditugu.
Miren Arrieta (M.A.): Desobedientzia zibilaren inguruan hitz egiteko, beti, ildo nagusia izango da 18/98 makro-auzia. Hori izango da antzezlanean zehar gehien aztertuko den gaia, baina historian zehar egindako desobedientzia zibilen kasuak ere azaltzen dira.
Zergatik 18/98 auziaren inguruan?
F.B.: Espainiako Auzitegi Gorenak lehen aldiz legitimatu zuelako desobedientzia zibila estatuaren aurkako eta eskubide zibilen defentsarako tresna gisa. Gainera, urteak generamatzan honen inguruan hitz egiteko intentzioarekin, eta Maria Goirizelaiari eskatu genion idazteko Mireia Gabilondok eta nik.
Sentsazioa dut gaur egungo gizartea indibidualizatuagoa eta gutxiago antolatuta dagoela, baita kolektiboki erantzunak emateko zailtasunak dituela ere.
Euskal Herrian ari zarete bira egiten, baina kanpoan ere egin nahi duzue?
F.B.: Euskal Herrian proiektuak interes handia piztu du eta lan asko dugu. Guri gustatuko litzaiguke kanpoan emanaldiak egitea, garrantzitsua iruditzen zaigulako hemen bizi izan ditugunak zabaltzea eta partekatzea. Madrilen Euskaldunon Egunkaria-ren itxieraren inguruko antzezlana egin genuenean bezala. Hala ere, badakigu politikoki espazio askotan zaila izango dela emanaldia egitea, zentsura politikoa normaltasunezko zerbait delako.
M.A.: Momentuz, Euskal Herrian ari gara bira egiten, baina gustatuko litzaiguke Euskal Herritik kanpora joatea. Gainera, horrelako gai batekin… Euskal Herrian hobeto dakigu zer gertatu den, baina iruditzen zaigu Euskal Herritik kanpo auzia ez dela hain ezaguna. Katalunian ere oso ondo hartuko luketen gai bat da.
‘Desobedienteak 18/98’ antzezlaneko momentu bat.Tanttaka
Euskal Herritik kanpo ateratzean, zentsuraren beldur zarete?
F.B.: Ez da beldurra, badakigu eta gertatzen ari da ikuskizun batzuk toki batzuetan aurkeztu direnean; instantzia politiko batzuetatik esan dute hor ez direla sartuko. Ez da beldur garenik, errealitate bat da. Gero eta presenteago dago «bijilia politiko» hori antzokietan egon daitezkeen antzezlanen inguruan. Sorkuntza kulturala gainbegiratua dago, eta, gainera, gero eta gehiago.
M.A.: Ikusiko dugu zer gertatzen den. Adibidez, Altsasuko kasuari buruzko antzerkiak eta abar Madrilera joan ziren. Hasieran, antzoki parean jarri ziren ultraeskuindarrak antzerkia boikotatu nahian, eta zentsura behar zela esanez. Horrek antzokia gehiago motibatu zuen, eta publizitate gehiago egin zuen. Ondorioz, egunero egin zuten emanaldia eta sarrera guztiak saldu zituzten. Eta gure antzerkiaren gaia antzekoa da. Beraz, beldurrik ez.
Nolako harrera izan du antzezlanak?
F.B.: Bilbon publiko asko izan genuen, eta esker modukoa izan da jendearentzat gertakari honen inguruan hitz egiteko aukera ematen duelako. Protagonista gaztea izateak ere jende gaztea erakarri du antzokira. Jendeak esan digu beharrezkoa dela momentu honetan gai honetaz hitz egitea.
M.A.: Arriaga antzokian [Bilbo] estreinatu genuen, eta oso pozik atera ginen antzokia beteta zegoelako. Informazio pila bat ematen duen antzezlana da, eta publikoa guztiz sartuta egotea zaila da. Baina nabaritzen dugu publikoa antzerkian sartuta egoten dela eta, momenturen batean, hunkitu egiten dela. Jendeak oso hunkituta bukatzen du.
«Jendeak esan digu beharrezkoa dela momentu honetan gai honetaz hitz egitea»
Fernando, jende gazteak parte hartzen du antzezlanean. Nola izan da gazteentzat 18/98 auziaren inguruan lan egitea?
F.B.: Nire alaba zuzendaritzako laguntzailea da, eta inspirazio bat izan zen bera horrelako lan bat defendatzen imajinatzea. Egia da ez zutela 18/98 auzia bizi, baina gertuko erreferentziak egon daitezke. Sumario horretako auzipetuen seme-alabak Mirenen [Arrieta], Aioraren [Enparantza] edo Laiaren [Bernues] garaikideak dira, eta ez dira hainbeste urte pasatu.
Baina pertsona gazte baten presentzia, perspektiba eta begirada gogoko genuen zerbait zen. Gazteak bizi diren iruzur politiko eta sozial honek nolabaitera eztanda egin beharko du.
Miren, nola da zuretzat zu jaio zinen urtean hasi zen epaiketa bat inguruan antzeztea? Ezagutzen zenuen historia?
M.A.: Nire kasuan, etxean gertutik jarraitu genuen kasua. Aktore gisa, asko motibatzen naute horrelako proiektuek. Azken finean, nire lanbidea historiak kontatzea da, eta kasu honetan, duen kutsu sozialak motibatzen nau. Antzerkiari esker zerbait ezagutarazi dezakegu, eta gure herriko historiaren zati bat ezagutaraztera eman dezakegu. Horrelako gauzak Euskal Herrian gertatzen dira oraindik ere, eta tristeena da hemendik kanpo jendeak ez dituela kasuak ezagutzen.
