Inoizko Korrikarik euskalnafarrena
2026ko Korrikari Pello Reparazek jarritako kanta eta musika lehen aldiz entzutean, ezin izan nuen saihestu halako zirrara bat gorputzean barrena igarotzea. “Xiberutikan mendebaldera”. Zenbat oroimen. Lehenengo Korrika hura, Oñatitik-Bilbora, Xiberuan barrena izan zen. Oraingoa, berriz, Xiberutikan mendebaldera, Bilbora, baina, aurrenekoaren infrentzua.
Lehenengo Korrikan, 1980ko azaroaren 29an, irteera ofiziala baino pare bat edo hiru ordu lehenago geunden bilduta Oñatiko udaletxean, AEKko Batzorde Nazionaleko kideok Eli Galdos anfitrioi zela eta Jose Maria Satrustegi aita ponteko lanetan. Orduan, sortu baino gehiago sendotzen hasitako AEK ezezaguna zen ekimen erraldoi baten aurrean jarri zen: Korrika.
Bizkaia zen ikasle-irakasle kopururik handiena eta ekonomia indartsuena zituena. Bilbotik etorri zen proposamena. Onartu, eta bertan jarri genuen egoitza nagusia. Garaiko Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea zazpi probintzietan zegoen antolatuta, Iparraldeko hirurak batera. Erronkak oinarrizkoak ziren: gaueskola-euskaltegi sareak aktibatzea, gehien-gehienak ziren borondatezko irakasleentzat irakasteko materiala sortzea eta banatzea, euskarazko jardunak lehenestea (gero, kopiatu genien Eibarkoei “euskaraz eta kitto” esaldia), ikasleentzat motibazio kanpainak denok batera egitea eta koordinakundea bultzatzea. Eta nola? Egurrezko lekuko bat ikurtzat hartu eta batak besteari pasatuz Euskal Herri osoa itzulinguratuz. Eta kitto!
Eta hantxe geunden gu, Xabier eta biok Oñatiko plazan. Ez genuen hasiera ikusi. Ordu erdi bat lehenago auto txiki bat hartu eta bidea egiteko ardura genuen, lekukoa hartu eta bere txanda egiteko ea jenderik ba ote zegoen ikustera. –Eta ez bazegoen? –Nahi duzuen bezala konpondu, izan zen erantzuna. Zubillagatik behera Elorregira. Dena ondo. Handik Musakolara. Arrasatera iristen ari ginela kristoren jende piloa, gaueko 12ak aldera izango zen eta elur maluta batzuk auto gainean erortzen zirela atera ginen handik. –”Hau da hau!”, esan genuen. Baina, Arrasatetik Elgetara? Beno…, hemen bai, hemen ez dakigu, hemengoak etorriko dira, bai, bai, lasai, etorriko dira…
Elgeta herriko sarrerara iristen ari ginela jendea pilotariz jantzita, aizkolariak, segalariak eta hara!, harri biribil batekin beroketak egiten gizon bat kamiseta txuri tiranteduna sorbaldan. Elurra mara-mara. –Zer da hau?, galdetu genien. –Lasai!, hemendik eramango dugu plazara eta han “exibiziyua” egingo diagu. –Ez, ez, ez “Korrika ezin da gelditu”. Bestela sekula ez ginen iritsiko. Bertan geratu behar izan genuen eta “tiraka” atera behar izan genuen lekukoa.
Bidean talde asko aurkitu genituen halako txokoan gertakari latzak izan zirelako oroimen “geldia” egin nahi zutenak edota herriko pertsona ospetsu baten etxe aurrean – “pixka bat gelditu”, eskatzen zutenak. Lekukoarekin zer egin behar zen eta Korrika ez dela gelditzen azaltzea oso maiz argitu behar izan genien.
«Izan dadila inoizko Korrikarik euskalnafarrena. Eta eskari zuzen bat: eraman ditzala lekukoak ibilbide osoan gaurko Euskal Herria irudikatzen duen ikurrina zein euskalnafar guztion katerik gabeko Nafarroakoarena»
Irunera ere heldu ginen, ez dakit zer ordu izango zen baina korrika etorri aurretik ordu bat lehenago hantxe ginen Policía Nacionalarekin eta gendarmeekin hitz egiten – Si porque ahora viene la Korrika y tenemos que pasar para continuar la carrera por Francia… (1980a zen). – Ah, sí. Algo hemos oído. No hay problema, cuando llegueis os identificamos y ya está. Hortxe zetozen “San Tiago” zubiaren lehenengo kaxetara 500 edo 600 lagun. – Alto! Póngase en fila con el carnet en la mano. – ¿Y usted, qué lleva en ese palo? Bien bitartean jendea gainean, alboetatik, hesiaren azpitik… – Eh, eh, paren, paren. – Tranquilo, tranquilo, pero “Korrika ezin da geldituuu”
Jada ez dut gogoratzen zer non gertatu zen; eta batzuetan, ezta noiz gertatu zen ere. Gogoratzen ditut Iparraldeko zeharkaldi luzeak, jende gutxirekin. Jende gutxi, nahiz eta inguruan bizi ziren hegoaldeko batzuk egoera baliatu zuten hilabeteetako zuloetako itxialditatik aterata bisita egiteko eta sekulako txutea hartuta berriro zulora itzultzeko. Autobusa bidali behar izan ziguten Bilbotik. Beste lagun batzuk Eibarren, Donostian eta Irunen hartu eta Zuberoara. Autobusa aurrera, eta jendea falta zen tokietan autobusetik bikoteka jaisten ginen, txanda egin eta itxaron autobusak berriro jasotzeko. Agian ez zen hori kontatu behar, baina tira!
Horrela iritsi ginen Garazira. Ondo, baina Ibañetako gaina itxita zegoela esaten ziguten. Bideko tarte askotan elurretan etorri ginen eta Arnegi-Luzaideraino ere iritsi ginen, zer aurkituko genuen oso ondo jakin gabe. Orduan ez ziren telefono mugikorrak existitzen. Aurrera egitea erabaki genuen, korrika ez bazen ere oinez jarraituko genuen, baina, Korrika ez zen geldituko. Hara non ikusten ditugun Luzaiden Sagrario eta Lurdes Nafarroako Diputazioaren elurtutako bideak irekitzeko makina baten atzetik. Makinak buelta eman eta bulldozerraren atzetik igo ginen denak, jendea eta autoak. Karlomagnok ikusi izan baginduen esango zukeen “Arraioa!, baskoi hauek ez dira geldirik egotekoak” eta Akisgraneko urrezko hilkutxan sartuko zatekeen berriro.
Nafarroa Garaia zeharkatu eta Errioxara iritsi ginen. Stop. Guardia zibilak. –Hau ez da ez “Navarra” ez “País Vasco”. –Hemendik ez zarete pasako. “Nafarroa Euskadi da” hasi ziren batzuk ahopeka. Nik orduan ez nekien Euskadi (EH) zela Nafarroa, hantxe Errioxako mugan. Itzuli handiago bat ez egiteagatik eta soroetan barrena ez sartzeagatik egin behar genuen kilometro pare bat bakarrik Errioxan. Guk, berriz baietz, bagenuela baimena. Haiek irrati bidez gobernadore zibilarekin kontsulta batzuk eginda, OK, aurrera. Lekukoa aurrean jarrita ondo eskoltatuta egin genuen bidea.
Bilbora iristea ikaragarria izan zen. Auzoak eta kaleak jendez beteta. Oraingoan eskualde askotatik antolatu ziren autobusak. Bilbo hiriko igarobideak Korrikaren aldeko jendez lepo zeuden eta jendearen aldarriak era guztietakoak ziren, garai hartakoak, “Euskal Herrian, euskaraz” bezalakoak eta talde bakoitzak bereak. Gaztelaniaz “Feria de Muestras de Bilbao” zena, gaur “Bilbao Exhibition Centre” dena, euskaltzalez lepo bete genuen. Badugu lana oraindik. Festa handia izan zen eta AEK euskalgintzaren mugimendu indartsu eta erreferentziazkoa bihurtu zen. Herri oso baten autogestioaren ondorio izan zen batez ere, eta hari esker gaur egun arte gelditu ez dena.
2026ko 24. Korrikak izan dezala erabateko arrakasta. Gainditu ditzala 46 urte geroago Irunen eta Errioxan lehenengoari jarri zitzaizkion hesiak, baita euskaldunon barnekoak ere. Mundua biribila da, eta Ipar eta Hego Poloak izan ezik, dena da zerbaiten iparraldea edo hegoaldea, mendebaldea edo ekialdea. Aurtengo kantak dioen moduan, izan dadila Xiberutikan (azkeneko ekialdeko muturretik) mendebaldera (azkeneko txokoraino) euskalgintzan ari garenon bateragile. Izan dadila inoizko Korrikarik euskalnafarrena. Eta eskari zuzen bat: eraman ditzala lekukoak ibilbide osoan gaurko Euskal Herria irudikatzen duen ikurrina zein euskalnafar guztion katerik gabeko Nafarroakoarena, EH ere barne duena eta batu behar gaituen historikoa. Biak ala biak gureak dira eta.
