Bertsoaz, amaz... eta bizikletaz

Mikel Goñi

2012/06/22

Bertso irakasle jardun zuen atzo San Telmo Museoan Xabier Amuriza bertsolari bizkaitarrak. (Argazkia: Mikel Goñi)

Xabier Amuriza bizkaitarrak bertsolaritzaren oinarriak irakatsi dizkie Ilazki euskaltegiko euskara ikasleei. «Errazagoa da bertsoak egiten ikastea, EGA gainditzea baino». Esaldi horrekin harritu zituen, atzo, Xabier Amuriza bertsolariak Ilazki euskaltegiko ikasleak. Are liluratuago gelditu ziren egi borobila zela konturatu zirenean. Bertsolaritzaren oinarriak labur eta modu praktikoan ezagutu zuten euskara ikasleek. Ilazki euskaltegiak ikasturtearen bukaera ospatzeko-edo, jarduera bereziak antolatu zituzten atzo San Telmo Museoan; hain zuzen ere, goiz eta arratsaldeko bertso tailerrak. Kontua erraza dela erakusteko, bere burua jarri zuen adibide Amurizak, eta Xenpelarren bertsoak kantatzen hitz egiten baino lehen hasi zela esan zuen. «Orduan lasaitu zen ama, eta kantatzeko ahoa neukala ikusi zuenean, hitz egiteko ere izango nuela esan zuen».

Bertsotarako hiru gauza jakin behar direla azaldu zien Amurizak ikasleei: kantatzen, kontatzen eta errimak egiten. Hasieran zail xamar ikusi zuten, baina bost minuturen bueltan konturatu ziren gehienek doinu dezente zekizkitela. «Denborarik ez dugulako, baina zuetako edozeini ehundik gora doinu ezagutzen dituela egingo nioke apustu».

Amurizak aretoko arbela erabili zuen errimen segidak idazteko. (Argazkia: Mikel Goñi)

Errimak osatzeari ekin zioten horren ondoren. Beste segiden artean, mendia, hiria, Andaluzia eta ahalegin handia segida osatu zuten ikasleek.

Errimak egitearen oinarria menderatuta zeukaten. Hitz laukotea arbelean idatzita, bakoitzari ideia bana lotu zioten.

Doinuak emandako silaba kopurua jakinda, esaldiena kontatzeko ordua iritsi zen; eta ideia bat osatzeko hitzak luzera horretara makurtzekoa, noski.

Nire hitza zuen lerroan, ikasleek faltan zuten silaba bat, eta Amurizak bertako euskalkia gogorarazi zien ikasleei: «Nola esaten da hemen, Donostian, nire beste modu batera?… Neronen, horrela ere esaten da».

Ikasleek beraiek sortutako bertsoak txalo zaparrada eragin zuen. (Argazkia: Mikel Goñi)

Norberari emandako txaloak Kontaketaren auzia bukatuta, horrelako bertsoa entzun zen San Telmo Museoaren hitzaldi aretoan, Maritxu nora zoaz doinuan egokitua: Goizean ikusi dut leihotik mendia / Desagertuta zegoen neronen hiria /Hain urruti dago gure Andaluzia /egin dugu Ilazkin ahalegin handia. Horiek entzunda, txalotzen hasi ziren ikasleak; txalo zaparrada handia izan zen. Amurizak, baina, zera adierazi zien. «Zuen buruari egin diozue txalo, zuek egin baituzue bertsoa».
Bertsotan aritzeko jarraibide erraza eman zien Amurizak euskara ikasleei. Lehenik eta behin, bertsoa bukatzeko modua aukeratu behar da. Horren ondoren, berriz, oinak edo errima hitzak aukeratu, eta jarraian loturiko ideia-esaldia osatu behar da. Horien silabak kontatuta, betegarrirako balioko duten hitzak eta ordezkoak jarrita, bertsoa kantatzeko moduan egongo da edozein. «Hori ikas daiteke, eta gero bizikletan ibiltzea bezalakoa da; denok ikas dezakegu bizikletan ibiltzen, baina… Tourrean ibiltzea… hori beste kontu bat da».