«Ezagutzen dudanaz bakarrik hitz egin dezakedala uste dut»
Arte Ederretan graduatua da Ainhoa Gutierrez (Loiola, 1994), eta, gaur egun, Buenos Airesko Zinema Dokumentaleko masterra ikasten ari da. Dokumentalgintzan egin du bere sortzaile bidea, eta bi film labur egin ditu orain arte: ‘Amets(ak) eta Amerikarra(k)’ eta ‘Medvdek’. Azkena iazko Kimuak katalogorako hautatu zuten.
Ainhoa Gutierrez zinemagilea. (Argazkia: Irati Salsamendi) 
Arte Ederrak ikas zenituen, eta zure ibilbidea dokumentalgintzara bideratu duzu. Zergatik interesatzen zaizu diziplina hori?
Arte Ederrak ikasi nituen Leioan. Arte Ederrak oso eremu zabala dira, lantzen dituzu pintura, eskultura, eta abar. Alor asko jorratzen dira eta horien barruan daude ikus-entzunezkoak. Karrerako laugarren mailan esparru horretara bideratzen hasi nuen nire jarduna. Gainera, une horretan hasi nintzen Antropologia Bisualeko eskoletara entzule gisa joaten, eta bide posible bat ikusi nuen hor, asko gustatu zitzaidana. Ikerketa egiteko aukera ikusi nuen, une berean obra egiteko aukera ematen zuena. Hau da, errealitatearekin lotura izateko aukera ematen du bide horrek, sormen prozesu baten bitartez.
Une batean sentitu nuen beste diziplina batzuk ez zirela gai momentuan gertatzen ari zena sorkuntzatik bideratzeko. Aldiz, bideoak eta dokumentalak bai ematen zidala aukera hori. Prozesu horrek aukera ematen dit eragiteko nahi dudan horretan, eta aldi berean, sortzekoa ere.
Zein ekarpen egiten dizu zuri antropologiak metodologia gisa?
Antropologia Bisualeko eskolan landu genuen pertsona batek norabait eta norbaitengana gerturatzeko garaian nola jardun behar duen. Beharrezkoa dela kokapen bat, sexu, arraza eta klasearekiko; jakin behar duzu nor zaren zu bestearengana hurbiltzeko, eta hori garrantzitsua da egindakoa erakusten duzunean. Egin duzuna ez da objektiboa, eta nonbait ateratzen da aurretik esandakoa. Esango nuke antropologian hori izan zela gehien hunkitu eta eragin ninduena. Prozesua begi-bistan utzi behar da, eta uste dut hori arteetara eraman daitekeela.
Amets(ak) eta Amerikarra(k) izan zen zure lehen film laburra. Mexikoko UNAMen izan zinen hilabete batzuk, eta orain Argentinan ari zara ikasten. Zein da Amerikarekin duzun lotura?
Mexikon urtebete egon ginen ni eta beste lagun euskaldun bat: Teresa. Mexikora iritsi eta ohartu nintzen zuria nintzela, eta horrek dakarren guztiaz. Mexikora iritsi arte ez geneukan horren argi hori. Han bizi bitartean gure harreman guztiak horren baitan garatzen zuren. Distantzia batzuk hautsi ditzakezu, baina norbaitekin erlazionatzerakoan oso presente dago hori. Estatu Batuetak muga zeharkatzera joan ginenean, pasaportea erakusterakoan galdetu ziguten ea ijitoak ginen. Harrigarria izan zen, urtebete baikeneraman lehen mailako zuri izaten, eta mugan gure arrazagatik galdetu ziguten, nahiz eta gure pasaporte espainolak ikusi zituzten.
Hortik aurrera beste batzuk ginela ohartu ginen. Onerako denean ez gara horretaz ohartzen, baina alderantziz denean, kontua aldatu egiten da. Uste dut hortik abiatu genuela lana, eta gure asmoa gizon zuri heterosexuala ez zen guzti horri izena ematea izan zen. Ondoren, ordea, Antropologia Bisualeko eskoletan, sentitutakoa sentitu arren, ulertu nuen gu ginela zuriak kasu horretan, elkarrizketak egiten ari ginenean gu geundela zuriaren posizioan.
Bat-batean garrantzia handiagoa hartu zuten gure galderek, eta pentsatu genuen gailu horrek balio handia zuela. Elkarrizketa bat egiterakoan, galdera kentzen duzu normalean, erantzunak duelako garrantzia, baina une horretan ez, gu ari ginelako galdera horren bidez erantzun bat ala beste bat eragiten. Antropologia Bisualeko eskolak jaso eta bi urtera berrartu nuen material hori guztia, dokumentala egiteko.
Medvedek aldiz, Euskal Herrian kokatu duzu. Zein izan da dokumentalaren prozesua?
2015ean grabatu genuen Mexikoko materiala, baina 2017an berrartu nuen, bi urte beranduago. Ni Euskal Herrian nengoen, eta hemendik hasi nintzen lan hori pentsatzen. Urte horretan bukatu nituen ikasketak, eta 2018an hasi nintzen Medvedek prestatzen.
Une honetan ezagutzen dudan horretaz bakarrik hitz egin dezakedala uste dut; hor sentitzen naiz eroso eta zilegi. Agian, horregatik eraman nuen fokua guregana Estatu Batuetako film laburrean. Bigarren hau, nola edo hala, gertu sentitzen dudan leku bati buruzkoa da.
Lehengo kontaktua izan zen duela hamabost urte, nik hamar nituenean. Iritsi ginen mendiz Isabara, eta une horretan ari ziren errodatzen Montxo Armendarizen Obaba. Ikusi genituen kartel batzuk esaten zutenak umeak bilatzen ari zirela filmerako, eta nire amari esan nion parte hartu nahi nuela; baina ezin nuen, donostiarra nintzelako. Hor zerbait geratu zen. Ordutik, Obabakoak hartu dutdan bakoitzean sentitu dut lotuta zeudela nolabait hango paisaiak eta liburuko kontakizunak.
Era berean, hango gertuko lagun bat daukat, eta gu ere landan bizi gara. Gertutik eta interes bereziarekin jarraitzen nuen hartzekin gertatzen ari zena, nola gero eta zailagoa den artzainentzat euren lana egitea, nola ari diren bailara asko despopulatzen, eta abar. Horrek guztiak asko ukitu ninduen, eta eraman ninduen hasierako oroitzapen horretara.
Sorkuntza prozesua zuk hasi zenuen, baina ez zara bakarrik aritu.
Ideia izan nuenean autoa hartu eta hara joaten hasi nintzen, ni bakarrik. Orduan, hasi nintzen pentsatzen nondik enfokatu nezakeen gaia. Lagun bat nuen Uztarrozeko irakasle zena, eta hasi nintzen bi hilabetetik behin hara joaten, mendira, jendearekin biltzera, museoak ikustera, harremanak egitera, eta abar. Eta herria prest agertu zen laguntzeko. Artzainengana iritsi nintzenean eta onartu zutenean nik transhumantzia grabatzea, erabaki nuen bakarrik joatea. Garrantzitsua zen niretzat. Hiru egun pasa nituen haiekin, eta nik hartzen nuen soinua eta irudia; baita makila ere, behar zenean laguntzeko [barrez]. Baina inongo unetan ez zegoen eszena gidaturik, gertatzen zena jasotzen nuen, ahalik eta inpaktu txikiena eragiteko.
Horren ondoren asteburu oso bateko errodajea egin behar nuela pentsatu nuen, eta ikusi nuen hori ezin nuela bakarrik egin. Orduan, lagunak ditudan talde bati laguntza eskatu nien. Peru Galbetek musika egin du, Paxkalek soinuarekin lagundu nau, eta Marta antropologoa denez, arlo horretan eman dit laguntza. Lau egun egon ginen, eta falta zen guztia orduan grabatu genuen.
2019ko KIMUAK programaren barruan dago dokumentala, eta azken asteetan proiekzioak egin dituzue. Garrantzitsua da zuretzat horrelako egitasmoetan parte hartzea?
Erdi bukatua zegoenean, lagun batzuei bidali nien eta jaso nituen iritziak onak izan ziren. Isabara lehen aldiz joan nintzenean, ez nekien autotik atera eta eskuinera edo ezkerrera jo, eta niretzat proiektu garrantzitsua zen, baina neure gauza bat zen. Hau da, beste kasu batzuetan, esaterako, diru-laguntzak daudenean tartean, konpromiso bat da, baina kasu honetan ez zen horrela. Ni bakarrik nengoen, nire ideiarekin, eta ikustea gauzatu egin dudala, eta Kimuak katalogorako hartu dutela, polita da. Izan ere, erakusten du beste pertsona batek ere sinetsi duela egin dudan horretan.
Beste alde batetik, sekulako lana egiten dute, gure lanak zabaltzeko. Jaialdietara bidaltzen dituzte gure lanak, eta hori lan handia da. Pribilegio bat da haiek lan hori egitea.
Nola bizi duzu sorkuntza mundua neska gazte gisa?
Askotan iruditzen zait gertu ditudan mutil sortzaileek askoz erraztasun handiagoa dutela esateko: zerbaitetan ari naiz lanean, eta beste guztia utziko dut hori aurrera eramateko. Niri gehien kostatu zaidana izan da beste gauza batzuk alde batera uztea, horren abstraktua zen proiektu batengatik. Bilera bat, edo konpromiso zehatz bat daukazunean, errazagoa da. Zaila da beste gauza batzuei muga jartzea, nirea eta pertsonala den zerbaitekin hasteko. Baina nire proiektuak ez dira niretzat soilik egiten dudan zerbait, errealitate batekin aritu naiz lanean, eta izan ditzake ondorioak errealitate horretan.
Orduan, alderatuta, ikusten dut nire inguruko mutilek ez dutela horrenbesteko zailtasuna izaten euren proiektuetan sinesteko. Arte Ederretako gure taldean mutil gutxi zeuden, baina neska gehienek egin dute irakaskuntzako masterra. Hori esanguratsua da.
Gainera, inguruan neska sortzaileak ikustea garrantzitsua da, indarra ematen duelako, eta erreferenteak ikusten dituzulako haiengan. Adibidez, nik uste dut horregatik egin dudala elkarrizketa hau.
Euskal Herrian eta Argentinan, esaterako, sortzaileen artean badituzue zuen arteko sareak eraikita?
Argentinan eraikitakoa oso polita izan da, izan ere, leku askotako jendea elkartu gara, Frantziakoak, Brasilgoak, Argentinakoak, eta Euskal Herrikoak adibidez. Gure jardunean aritzeko denbora asko daukagu, eta horrek aukera asko zabaltzen ditu: irakasleez ikasteaz gain, gure artean ikasteko ere aukera eman digu.
Euskal Herrian badaude sareak, eta nik uste dut gero eta aurrerago joan norberaren lanekin, zure egoeran dauden pertsona gehiagorekin egiten duzula topo, eta horrek egiten du posible aurrera jarraitzea.
Iruditzen zait oso interesgarria Euskal Herrian garatzen ari den zinema eta dokumentalarekiko ikuspegi berria. Jende gazte asko ari da oso lan interesgarriak egiten, Nafarroan eta Gipuzkoan, adibidez. Interesatzen zait horren parte izatea, horri ekarpenak egitea, eta horretatik ikastea.
Zein proiektu dituzu esku artean orain?
Nire sorkuntzari eskaintzeko denbora dudanez, dokumentalgintzan zintzilik ditudan hainbat lan ixten ari naiz. Etorkizuna nahiko ez ziurra da lanbide honetan, eta nik uste dut irekita egon behar dudala sortzen joaten diren aukeretara. Batzuetan alde batera jo beharko dut, eta beste batzuetan bestera. Akademiatik eta ikerketatik jarraitzea interesatzen zait, eta bide hori izan daiteke dena elkartzeko modu bat.
Pandemiak bete-betean harrapatu zaitu Donostian, eta ezin izan duzu Argentinara itzuli.
Mugak itxi zituzten eta ezin izan nuen Argentinara itzuli. Munduko gainerako txokoetan bezala, eskolak online jarraitzen ari naiz, baina Argentinako ordutegian, noski. Horrek esan nahi du 22:00etan hasten direla, eta goizeko 3:00etan bukatu. Horrela nabil: gorputza hemen eta burua han. Munduan dena gelditu du pandemia honek, baita gure arloan ere: jaialdi asko online egiten ari dira, adibidez. Beharbada, horrek erakusten du gure industria zein globalizatua dagoen, eta horri buruz pentsatu dut egunotan. Pentsatzen dut abuztua edo irailetik aurrera irekiko dituztela mugak, hango nazionalitatea edo baimen bereziren bat dugunontzat, eta espero dut hara joan ahal izatea udan.
