Errealismo modala edo errealismo kapitalista?
‘EVERTYTHING, EVERYWHERE, ALL THE TIME’
Zuzendaria: Dan Kwan, Daniel Scheinert.
Urtea: 2022.
Herrialdea: AEB.
‘Daniels bikotea’ ezizenaz ezagutzera eman diren bi zuzendarien azken komediak Everything, Every-where, All the Time («dena, leku guztietan, uneoro») du izena. Iaz Stuart Jeffries idazleak postmodernitateari buruz argitaratu zuen entseguaren izan berbera jarri diote: Everything, All the time, Every-where: How We Became Postmodern. Hasiera batean, behintzat, kasualitate hutsa dela pentsa genezake. Izan ere, Daniels bikotearen filmak gaitzat multibertsoaren hipotesi zientifikoa du, gureaz aparte beste horrenbeste unibertso existitzen delako hipotesia, alegia (mekanika kuantikoaren paradoxak argitzeko egin den saiakera teoriko bat). Bada, Michio Kaku zein Stephen Hawkingen mailako fisikariek defendatu dituzten ideia horiek zientzia-fikzioaren mundura ere pasatu dira azken urteotan. Besteak beste, unibertso paralelo guztiz ezberdinen imajinarioak Rick and Morty-ko ‘kable interdimentsionala’-ren surrealismo umoretsua eskaini digu, baita Marvelek berea egin duen multibertsoaren logika berria ere —logika falta, hobeto esanda, aitzakia horrekin justifikatzen baitituzte etengabeko deus ex machinak, aktore ezberdinek pertsonaia bera interpretatzearen kontraesanak, eta abar—.
Hein batean, Everything, Everywhere, All the Time-k aipatutako bi ezaugarriak elkartzen ditu: alde batetik, umore absurdo dosi nabarmena du, eta bestetik, superheroi istorio bat, Matrix eta Kill Bill-en arteko nahaste bitxia. Jada Kill Bill-en, Tarantinori horrenbeste gustatzen zaion genero-nahasketa eta erreferentzia-bonbardaketa harekin, estetika postmodernoa agerikoa bazen, Daniels zinemagileek planteamendu horiek muturreraino daramatzate. Beraz, horrelaxe begiztatu dezakegu Jeffriesen liburuaren eta filmaren izenburuen elkargunea. Izan ere, postmodernitatearen teorikoek dioten bezala, ezin daiteke gure garaiko industria kulturala ulertu kapitalismo globalaren logika kontuan izan gabe: sistemaren diskurtsoak dioenez, edozer gauza kontsumitu dezakezu, edozein momentutan, eta munduko edozein lekutan. Hala, neoliberalismoaren ahalguztiduntasun ideologikoa planteamendu estetiko postmodernoak gorpuzten du: Wong Kar Wai, komedia, familia-drama, Rattatouille, arte martzialak, Iñarritu, The Goonies… edozein produktu kultural, edozein garaikoa eta edonongoa, den-dena nahaste maximalista zoro berean aurkeztuta.
Finean, Daniels zinemagileek egungo egoera politiko-artistikoaren diagnostiko ezin hobea eskaini digute, eta erabat jakitun dira horretaz. Izan ere, multibertsoaren maila eskapada fantastiko bat izango balitz bezala aurkezten da filmeko protagonistaren istorioan, bere eguneroko bizi-baldintza penagarrietatik ihes egiteko fantasia ideologiko bat bezala —Zergatik izango lukete, bestela, unibertso paraleloek iragarki-estetika?—. Filosofian, posible den guztia erreala denaren ideiari (multibertsoaren hipotesiak funtsean duen filosofiari) errealismo modala deitu izan zaio. Daniels bikoteak kritika interesgarri bat planteatu dute: errealismo modala ez ote da errealismo kapitalistaren beste sintoma bat? Dena, une oro, eta leku guztietan egiteko ahalmena daukagula diote, eta, hala ere, ez gara gai sistemaren alternatiba posible bat ere imajinatzeko.
