Fosilak eta tripakiak Zurriolan
1995. urtean, Zurriola hondartza eraberritu zuten, eta obra honek sorpresa ugari ekarri zituen lehendabiziko urteetan: fosilek eta morterozko granadek Cemoriya hiltegiko tripakien lekua hartu zuten.
Zurriola hondartza 1990eko hamarkadan.Edurne Koch 
1995eko maiatzaren 8an, Zurriolako hondartza eraberrituaren inaugurazioa ospatu zuten donostiarrek, nahiz eta inaugurazio ofiziala hiru egun beranduago egin zuten. Ia bi urte luzez ibili ziren Jaizkibelgo harea itsasotik garraiatzen, hondartza luzatu arte, espazio surflari eta gazte bihurtu arte.
Hala izatea nahi zuen Odon Elorzaren udal gobernuak eta hala izatea lortu zuen. Egun, Donostiak duen hondartza honetan, surf taulak eta gainean doazen ile kizkurdun klasikoak urteko edozein egunetan aurkitu daitezke. Udaran irekitzen den —Saguesko aldean— tabernak bere xarma ematen dio, baita ere.
Azkenean, Donostiako alde honek udalak nahi izan zuen itxura desiragarria eta erakargarria izatea lortu zuen. Hori bai, lan askorekin: milioi bat metro kubiko harea, 200.000 tona harri eta 2.500 milioi pezeta behar izan zituen Donostiako Udalak bilatzen zuen postal hura lortzeko.
Ondoren, fosilak
Jada ez ditugu Groseko bizilagunak fosilen bila ikusten. 1990eko hamarkadaren bukaeran nahikotxo eraman zituzten eta poltsikoetan etxera; izan ere, Jaizkibelgo harea Donostiara ekarri zutenean, bizilagunek fosil mordoa aurkitu zuten Kantauriko itsasertze zabal honetan.
Askok haien etxeko egongeletan gordeko zituzten, hamarnaka fosil txiki eta ertain, marroi kolorekoak batzuk, grisagoak beste batzuk. Bertako bizilagunak hala ibili ziren, itsasertzean motel paseatzen, behera begira, kontzentrazioz eta pentsamenduak automatikoan ipinita, fosilen bila.
Baina, fosilak ez ziren sorpresa bakarra izan: morterozko hogei bat granada aurkitu zituzten hondartzan. Hauek Jaizkibelgo tiro eremu zaharkitu batetik etorritakoak ziren, eta hurrengo urteetan 40 zentimetroko pieza gehiago agertu ziren sakabanatuta eta herdoilduta. 2013an gertatu zen moduan, 1995ean, baita ere, granadaz gain, obus bat agertu zen Zurriolako hondartzan.
El Pais edo El Diario Vasco komunikabideek gaiari heldu zioten urte horietan, eta hiriak bizi izan zituen momentuak idatzizkoan plazaratu zituzten.
Ceremoya hiltegia (Argazkia: Kutxateka)
Aurretik, tripakiak
Zurriola hondartza betidanik izan da arriskutsua, eta hala izaten jarraitzen du; izan ere, bizilagunak beti ibili dira olatuekin borrokan.
Halaber, xabiroiak —hondar azpiko arraina—, baita ere, ospetsuak ziren eta sokorristen postu finkoek pikadura hauek sendatzeko beharrezkoak izango ziren materialak izango zituzten.
Baina, korronteak, xabiroiak, fosilak, granadak eta obusak ez ziren Donostiako itsasoko bizilagun bakarrak; izan ere, Saguesen zegoen Cemoriya hiltegiko zaborra uretara iristen zen eta Groseko bizilagunek animalien tripakiak aurkitzen zituzten noizbehinka uretan. Karkizano kalean bizi izan zen bizilagun batek horrela gogoratzen du tripakien eszena: «Korronteekin borrokan ginela, bat-batean tripakiak ikusten genituen ondoan, ur gainean. Eskuarekin bultza egin eta igerian jarraitzen genuen, garrantzi handirik eman gabe».
Fosilak, morterozko hogei granada inguru eta obus bat aurkitu zituzten eraberritutako hondartzan
Enpresa honek Saguesko zona eta itsasoko ura zikinkeriaz betetzen zuen, eta Interneten gaiaren inguruan bilaketa eginez, urak batzuetan kolore gorria zuela eta Groseko eremu hura abandonatuta zegoela diote bizilagun batzuek, Facebooken eta bestelako foroetan.
Oraina ulertzea
Obra hauek guztiak Donostiari lagundu zion Ondarretako eta Kontxako jende kantitatea murrizten; izan ere, obraren ostean, Zurriolako hondartza turistez eta bizilagunez betetzen hasi zen.
Zurriola hondartza. (Argazkia: Donostiako Udala)
Horrela, bertako albisteekin eta Groseko bizilagunek kontatzen dituzten oroitzapenekin hiriarentzat obra handi honek suposatu zuen eraldaketa irudikatu daiteke.
Zurriola hondartzara animalia eta objektu ugari iritsi ziren, eta donostiarrek denetarik ikusi zuten ur horien artean, eta egun, ez da erraza irudikatzea hondartza hura, baina Atzera begira batek gure hiriaren ibilbidea eta orainaren zergatia eta esentzia ulertzen laguntzen du.
Eskerrak atzera begiratzeko aukera dugun aurrera egiten jakin ahal izateko.
