«Oxala jendeak margotzen disfrutatu ahal izatea, nik egiten dudan bezainbeste»
Ez da egunero irabazten Euskal Herriko sari prestigiotsuena literaturan. Maite Rosendek (Intxaurrondo, 1991) azaroaren 26an jaso zuen ‘Traba’ ilustrazio ipuinarengatik Euskadi saria, eta horri esker, proiektu berriak ditu esku artean aurrera begira. Osterantzean, betikoa, artistaren prekaritatea eta bizitzaren trabak.
Maite Rosende ilustratzailea, Euskadi Literatur Saria jaso berritan. Joseba Parron 
«Ilustratzailea naiz» diozunean, zer esan nahi duzu? Zein da ilustratzailearen lana?
Niretzako amets bat da. Ederra da goizero esnatzea eta jakitea estudiora etorri behar dudala marrazkiak egitera. Horren atzean zer dagoen? Antsietate handia, prekaritate handia, ezjakintasun asko… Ez da erraza izan, erabaki asko hartu behar izan ditut bidean.
Desberdina margolari izatearekin?
Oso interesgarria da hau: ilustratzailearen lana hitzekin jolastea da ere. Istorioak kontatzea, adibidez, liburu eta komikietan. Baina baita kartelak egitea ere. Eta, hor, niretzat margolariaren lana egiten dut.
Pintura murala ikasi nuen Katalunian, eta han beti esaten zidaten «hau oso ilustrazioa da», eta gero, ilustrazioa ikasi nuenean, esaten zidaten «hau oso pintura da».
Teknika da gakoa?
Niretzako desberdintasun handiena da hitzekin lan egiten denean.
Ilustrazioa beti dago produktu batera bideratuta?
Izan daiteke. Baina nik ez dut beti enkarguz lan egiten, collagea egiten dut. Kasu horretan, artea egiten ari naiz, eta besteetan, ez? Ez da erraza desberdintasun hori finkatzea.
Galdera hauek axola zaizkizu zeure burua artista gisa kontsideratzeko?
Inolaz ere ez; ez dizkiot neure buruari mota honetako galderak egiten. Azken batean artista kontsideratzen naiz, ez dut mugarik ikusten hor. Zeramika egiten dut ere. Nire unibertsoan hori guztia dago, teknikak desberdinak izan arren.
«Jolasaren bidez
egiten dut lan beti.
Gutxitan egiten ditut
zirriborroak»
Nola topatu zenuen bide hau?
Txikitatik margotzen dut, denok bezala; baina nik ez nuen utzi. Uste dut erabakia hartu nuela Elena Odriozolaren erakusketa bat ikusterakoan, Batxilergo Artistikoan nengoela. «Ipuinak egiten lan egiten zuen pertsona bat?». Ba nik ere hori egin nezakeela erabaki nuen.
Vic-en, Katalunian, pintura murala eta ilustrazioaren goi mailako zikloak ikasi nituen. Hain zuzen, oso argi nuenez ilustrazioaren bidea egin nahi nuela, ez nuen Arte Ederrak ikasi.
Nola definituko zenuke zure estiloa?
Jolasaren bitartez egiten dut lan, beti. Gutxitan egiten ditut zirriborroak, eta egiten baditut, super txikiak dira, oso eskematikoak. Baina, bestela, jolas moduan planteatzen dut beti, haurrek egiten duten moduan, gauzatxoak eraikitzen eta abar.
Traba [Denonartean, 2024] egiteko ez nuen zirriborro bakar bat ere egin. Oso freskoa da, oso naifa, eta zuzena. Iristen da. Inprobisatu ostean, gero bai, erabakiak hartu behar dira.
Kostatzen zaizu?
Batere ez. Iristen dena onartzen dut, erabat.
Enkarguetarako den kasuetan, berdina da edo kanpo begiradaren menpe dago?
Enkargua denean, muga batzuk daude, gaiari lotuta edo dena delakoa. Nik onartzen dut, baina nire jolasera eramaten dut. Gustatuko zaizu edo ez, baina hori da nire lana. Nire iruditeria, azken finean, hor dago: niregana etorri direnean, badakite norengana jo duten. Nik ez dut lan errealista bat egingo, adibidez. Aske sentitzen naiz nire proposamenak nire modura egiteko.
Zure nortasun bisualean erronkak jartzen dituzu?
Gustatzen zait, batzuetan, mugak jartzea ez izateko jolasa eta kito. «Soilik lineekin egingo dut lan hemendik aurrera», eta ea bide horrekin noraino heldu naitekeen. Bestela, bada konfort eremuan geratzea, eta hor jolasa galdu egiten da, beti berdina delako. Aldatzeak eta mugak jartzeak ahalbidetzen dit beste leku batera iristea.
Ba al duzu erreferente argirik?
Portugalen badago argitaletxe bat, Planeta Tangerina. Hor argitaratzen duten guztia maite dut. Korear ilustrazioa asko gustatzen zait, baita ere. Gauza soilen zalea naiz.
Zure ibilbidean inflexio punturik izan al da?
Beti izan dut buruan lana egiten badut, gauzak aterako direla. Ezinbestean. Eta horrela izan da. Hausnarketa hori egin nuenean aldatu zitzaidan ikuspuntua: lan egiten baduzu, gauzak iristen dira, eta bestela, ez. Sinplea ikusten dut. Baina ez dut momentu klaberik izan.
Zinemaldiko kartelak egiten hasi zinen gazte samar.
Lehiaketa bat irabazteak erakusten dizu ondo zabiltzala. Zentzua duela zure lanak.
Eta asko pentsatzen duzu lehiaketetan?
Ez eta bai. Horren prekarioa denez ogibide hau, eta askotan lanik ez dagoenez, beste bide batzuk bilatu behar dituzu. Lehiaketa eta diru laguntzak super beharrezkoak dira niretzat. Bestela ezin izango nuke hemen egon.
Prekaritate eta antsietatea aipatu dituzu. Nola lortzen duzu oreka?
Aipaturiko ideia jarraitzen saiatzen naiz: «Lana egiten baduzu aterako da». Ez agian orain, baina bi hilabete barru, urtebete barru… Askotan lanean ari zara, baina ez duzu ezer jasotzen. Baina lanean jarraituz gero, agian argitaletxe batek argitaratuko du.
Horrela sortu zenuen ‘Traba’?
Hori da. Ez nuen lanik eta ipuintxo bat egitea erabaki nuen. Eta ikusi noraino heldu den!
Nola sortu zen ideia?
Nik beti daramat koaderno bat soinean, ideiak apuntatzeko. Bazegoen ideia bat duela urte batzuk etengabe errepikatzen: traba, traba, traba… Egun batean ideia horri heldu nion. Bizitzaren trabei buruzko ipuina da.
Lan hau egiterako orduan, istorioa eta marrazkiak sortu behar dituzu.
Ez da lehenengo testua, gero zirriborroa eta gero behin betikoa. Irudi bat egiten nuen, hortik noraino iritsi nintekeen hausnartu, eta irudietara bueltatu. Koloreak erabaki behar izan nituen ostean; bost kolore baino ez. Jolas asko du horrek ere, ez delako lineala, denbora guztian aurrera eta atzera zabiltza.
Garrantzia du zuretzat beste ilustratzaileek egiten duten lanarekin elkarrizketak?
Ez, baina beti gaude Instagramen, eta bertan ilustratzaile pila bat jarraitzen ditut. Eta ikusten dut zer egiten duen jendeak. Baina ez da bereziki bilatu dudan edo kezkatzen nauen zerbait.
Eta Euskal Herrian?
Unai Pascualek darama Denonartean argitaletxea, eta berak esan zidan, hasieratik: «Niri asko gustatzen zait egiten duzun lana, baina jakin ezazu hemen, Euskal Herrian, ez dela asko salduko hau». Nik ez dut lan hau egiten saltzeko. Ilustraziotik bizi nahi dut, baina nik ezin ditut beste marrazki batzuk egin.
Oñatira joan nintzen tailer bat egitera, eta andereño batek esaten zidan: «Hau ez da aterako e, estilo hau ez zaio sartzen jendeari». Nik espero dudana da estilo hau, orain ez, baina gutxika, zabaltzen joatea. Unaik deitu dit gaur bertan [asteartea, 9]: «Durangoko Azokan, zure liburuak, sold out». Bera ere harrituta zegoen. Ez da oso ohikoa.
Sariagatik?
Izan daiteke, ez dakit. Horrek aldatzen badu, ba ondo.
Zergatik ez da «Euskal Herrirako»?
Estilo honetako ipuinak ikustea ez da oso ohikoa. Agian orain arte egindakoa da garbiagoa, apainduagoa… Irudi landuago eta figuratiboagoak dira.
Beste lekuetan bai salduko litzateke?
Frantzian eta Portugalen ildo honetako lan ugari dago. Beste tradizio bat dago, bai.
Gazteleraz argitaratuko zenuke?
Bai, asko saiatu naiz. Argitaletxe askori idatzi diet, eta ezetz eta ezetz. Oraintxe bertan deitu didate, Durangoko Azoka bukatzean, interesatuta daudela esanez. Agian, aurrera aterako da, baina asko saiatu arren, ez da egon interes handirik.
Sariak, zentzu horretan, motibazioa ematen al dizu jarraitzeko?
Motibazioa? Egia esan, ez [barrez]. Beti nago motibatuta honetan jarraitzeko, ez dudalako beste ezer egiteko asmorik. Sariak ematen didana da egonkortasun apur bat. Lehenengo aldia da urtebete edukiko dudala nahi ditudan proiektuak egiteko, eta hori pasada bat da. Hala ere, betiko kontua: txipa daukat ea urte hau bukatzerakoan, zer? Beti pentsatu behar dut etorkizunean.
«Udal batek nire irudi
bat hartu eta AA batetik
pasatu zuen, ‘nire
estiloarekin’ beste lan bat egiteko. Horren inguruan hausnartu beharra dugu»
Prekaritate horretan bizitzea zer nolakoa da?
Denbora guztian balantzan jarri behar dituzu gauza onak eta txarrak, eta une oro zure buruari errepikatu horrela dela.
Aldatzeko aukerarik badago?
Baldintzak aldatu behar dira, noski. Ilustrazioari ez zaio ematen duen garrantzia. Askotan eskatzen didate kartelak egiteko musu-truk edo afari baten truk. Jendeari kostatzen zaio lan gisa ikustea. Betikoa: denda batera noanean, ez diet esango ogia doan hartuko dudanik. Baldintzak aldatu behar dira, baita ere; diru laguntza gehiago, zergatik ez.
Ilustratzailearen lana oso bakartia izan daiteke. Horregatik sortu zenuten Gilda espazioa?
Bakardadean antsietatea askoz ere handiagoa da. «Zertarako nago ni hemen marrazkiak egiten?». Beste kideekin zaudenean, zu behean zaudenean, bestea goian dago, eta elkar osatzeko aukera ematen du. Oreka handiagoa dago, baita ere.
Noiz sortu zenuten?
Duela hiru urte inguru. Ni Egian nengoen, nire aitarekin tailer batean –iturgina da bera–. Egun batean Sandra Garaioa etorri zen, eta esan zidan lokal bat hartzeko gogoa zuela, jende gehiagorekin, eta modu kolektiboan. Lokalak ikusten hasi ginen eta hau topatu genuen, Grosen.
Lanaz gain, bestelakoak egiten dituzue ere.
Bai, prekaritatean bizi garenez, lantegiak emateko toki bat dugu. Hori oso aberasgarria da, aukera desberdinak izateko. Eta elkarren artean eragina dugu.
Ez dakit zuretzat zentzua duen galdera honek: ilustrazioak eskuz egin, eta ondoren, digitalera pasatzen direnean, artea galtzen al da?
Hori bai da margolanekin desberdina. Niretzat badu zerbait berezia horrek: txikian egiten duzun marrazki bat erraldoia bihurtu dezakezu ondoren, adibidez. Nik aukera horiek aprobetxatzen ditut. Askotan egiten ditut lanak zuzenean digitalki; ez dut arazo edo eztabaidarik horrekin. Lagun ilustratzaile batzuek, bai; haiek soilik eskuz egin nahi dute lan. Niretzat sormena berdin egin daiteke, teknikaz aparte.
Adimen Artifiziala, kasu horretan, mehatxu gisa ikusten duzu?
Problematikoa da. Egia da, oraingoz, arima falta zaiela ilustrazio gehienei. Baina arriskua du. Duela gutxi, udal baterako lan bat egin nuen. Nire kartela hartu zuten eta AA batetik pasatu zuten beste gauza bat sortzeko; nik egindako irudi bat hartu eta mapa moduko bat sortu nahi izan zuten, «nire estiloarekin». Gero galdetu egin zidaten ea zer iruditzen zitzaidan emaitza… Ezin nuen sinistu ere egin! Ezjakintasun totaletik egin zuten. Gainera, emaitza oso txarra zen, noski!
Eskerrak.
Bueno, haientzat ondo zegoen! Asmoa zuten horrekin aurrera egiteko! Horregatik, uste dut gai honen inguruan hausnarketa zabaldu behar dela. Jendea ez da kontziente zein mingarria izan daitekeen lanbide baterako horrela erabiltzea. Nahiago dut ez gehiegi pentsatu horretan, baina ez dakit noraino iritsiko den. Udal eta erakundeek hausnartu beharra dute, eta haiek ez badira gai azaldu beharko diegu.
Bestelako diziplinen bidez elikatzen zara?
Bai, noski. Bizitzak elikatzen du gure irudimena.
Yogari buruzko karta jolas bat egin zenuen, adibidez.
Lagun bat etorri zen egun batean estudiora. Yoga irakaslea da bera, eta haurrentzako karta jolas bat eta komiki bat egin nahi zituen, yoga landu ahal izateko. Oso aberasgarria izan zen, noski.
Kolaborazio horiek gustatzen zaizkizu?
Bai, baina egia da proiektu horretan, adibidez, urteak aritu ginela lanean, baina dirurik ikusi gabe. Orduan, ikasi dut proiektu batean sartzerako orduan dirua eta epeak zehaztu behar direla. Ez da oso dibertigarria, baina zenbakiek eman behar dute horrelako proiektuak egin ahal izateko.
Elkarrizketa batean aipatzen zenuen lotura dagoela marrazten duzunaren eta identitatearen artean.
Bai, halaxe da, bakoitzak marrazten du bera dena. Eta hori ikusten dut. Jone Tabernaren bitxi bat ikusten dut, eta bera da. Ez dakit nola esan. Esentzia moduko bat dute.
Askotan errepikatzen den gai bat da txikitan margotzen dugula, baina gero ahaztu egiten dugula.
Bai, jende askori gertatzen zaio hori, blokeatu egiten dela. Nik ez dut ulertzen, zeren nik ez dizkiot niri buruari trabak jartzen marrazterako orduan, eta beste batek bai.
Zergatik da hori?
Gertatzen dena da: ongia eta gaizkia.
Nola?
Ba pentsatzen dugula zerbait ondo dagoela, eta zerbait gaizki dagoela. Nola pentsatu dezakegu hori, paper zati bat baino ez denean? Ez zaio inori axola! Ezin da gaizki egon! Umeek egiten dutenean argi ikusten da, bide librea dute, edozer egiteko gai dira.
Artearekin dugun harremana aldatu daiteke?
Oxala jendeak margotzen disfrutatu ahal izatea, nik egiten dudan bezainbeste. Hori bai pentsatzen dut, eta ezin bada, ba ezin da. Lan artistiko eta sortzailea egiteari uzten diogu umetan eta hortik aurrera denak dira aurreiritziak.
Aurrera begira, zer?
Oraintxe liburu bat amaitzen ari naiz, eta horren ostean nire sorkuntza bat egingo dut. Ez dakit zer forma hartuko duen ordea.
«Lana egiten baduzu, etorriko dira emaitzak».
Hori da gure leloa [barrez]. Lelo arraroa dirudi, oso sufritua eta exijentea. Baina gertatu zaidanez sinesten dut horretan. •
