«Gertatzen den guztia eta garen guztia ez da naturala, sortu egiten da»
Elene Lopetegi Oleak (Intxaurrondo, 1995) eta Iñi Etxezarreta Tocak (Gros, 1995) haurrak zirenetik elkar ezagutzen dute. Ez hori soilik. Elkarrekin militatu eta elkarrekin egin ziren feminista, lehenik, transfeminista, ondoren. Azken hori oinarri, indarkeria matxista gainditzeko eta bestelako Euskal Herri baterako proprosamena jaso dute 'Garen piztiaz beste' liburuan.
Elene Lopetegi eta Iñi Etxezarreta.Joseba Parron San Sebastian 
Nola sortu zen liburuaren ideia?
Elene Lopetegi (E.L.): Ez genuen guk erabaki liburua idaztea, proposamen bati tiraka etorri zen. Hasiak ginen hitzaldi batzuk ematen transfeminismoaren inguruan, batez ere, bollera eta marika-trabesti izate horretatik. Iratzarretik jaso genuen deia eta baiezkoa eman genuen, asko pentsatu gabe. Aukera polita iruditu zitzaigun hitzaldietan esaten ari ginen guztia modu ordenatu batean jasotzeko eta abenturatu ginen liburua idaztera.
Iñi Etxezarreta (I.E.): Gainera, balio izan zigun esan eta irakurritako guztiei forma eman eta koherentzia emateko gure diskurtsoari. Genituen ideiak ez ditugu jaso soilik, sakontze kualitatibo bat egin dugu, aberastu egin dugu. Sartu dugu pentsatzen genuen guztia, ordenatu dugu eta gorputz bat du.
Zer ekarpen egin nahi duzue? Zertarako idatzi duzue?
I.E.: Feminismoan bide txiki bat behintzat eginda geneukan, ia osoa batera, ez beti espazio berdinetan militatzen, baina, bai, edukiari zegokionean. Uste dut gure bizitzek eraman gaituztela feminismotik edaten ari ginen horri guztiari Euskal Herriko testuinguruan beste geruza bat gehitzera. Ez dugu kontzienteki pentsatu gure ibilbide feministari ekarpen ideologiko handiago bat eman nahi genionik ikuspegi akademikotik, baizik ere gure bizitzek, gorputz proposamenek, harremanek, estetikek eta desirek eraman gaituzte honetan sakontzeko beharrera. Bizipen prozesu batek eraman gaitu aspektu ideologikora, eta ez alderantziz.
E.L.: Liburua egitearen bidean konturatu gara ekarpen soziala izan zitekeela. Gauza asko dauden arren idatziak transfeminismoaren inguruan, Euskal Herrian ere; liburuxka batean erraz jasota, euskaraz, proposatzen dugun markotik, ez dago hainbeste idatzita.
I.E.: Batez ere, egin nahi genuelako euskaratik eta Euskal Herria marko gisa kontuan izanik. Lekutze hori eman gure diskurtsoari. Jasotzen diren ideia asko ez dira gureak, bestelako erreferentzia batzuk agertzen dira, beste toki batzuetan konpartitu ditugu, irakurri ditugu… Ez dugu bat-batean proposamen integral oso bat egin. Gauza batzuk badira propioak, baina beste batzuk, ez.
Ehun orrialde ditu liburuak, baina eduki sakona du; pentsarazten du. Hori al zen helburua?
E.L.: Bai, jendeak pentsatzea eta ezbaian jartzea ikasitzat ematen den hori guztia. Batez ere, norbera egiten duen alor oro modu ez-esentzial batean ulertzeko saiakera egitea. Gertatzen den guztia eta garen guztia ez da naturala, sortu egiten da, sistema batek ezartzen dituen parametroen barruan, eta horrek eragiten ditu ere desberdinkeriak, indarkeria…
I.E.: Proposamena bera aipatzen denean edo feminismoa badirudi soilik dela indarkeriarekiko kudeaketarako tresna edo kanala. Feminismoa eta, kasu honetan transfeminismoa, proposamen integral eta transbertsal moduan ulertuta, ikusi genuen baduela desiratik, harremanetatik, estetikatik, bizi proiektuetatik… Horrenbestez, liburuak behar zuela interpelatu eta iragazi jendearen azala, ulertzeko gure proposamena zergatik den proposamen integral bat. Uste badugu aldatu behar ditugula gorputzak, harremanak eta desirak, horrek behar du jendeak sentitzea bere aspektu pribatuenean ezinbestekoa dela erabakiak hartzea.
E.L.: Eta ez soilik jasaten ditugun indarkeria batzuk desagertzeko, baita guk eragin ditzakegun beste batzuk desagerrarazteko ere. Aldebikotasun horretan kokatzen saiatu gara. Norberak munduan okupatzen duen lekutik egindako proposamen bat da.
Nor edo zer da ‘piztia’?
E.L.: Gu gara piztiak, baina beste jende asko ere bada. Piztia kontzeptuari tiraka hasi ginen gustatzen zitzaigulako, euskaraz baduelako halako konnotazio bat, gau ilunean ateratzen den zerbait, beldurra eragiten duena, normarekin hausten duena, dagoen lasaitasun horrekin… Askotan gorputz edo bizitza disidenteok hori eragiten dugu eta eragin nahi dugu, lasaitasunarekin eta normarekin haustea. Kontzeptu hori gure egitea egokia iruditu zitzaigun, ez soilik desnormalizazioaren bidetik, baita agentzia propio bat hartzetik ere. Piztia izateaz gain, badaukagu proposamen politiko oso bat egiteko.
«Ameskerian gabiltzala dirudi, baina liburuan jaso ditugu, espresuki, gainera, politika zehatzak eta
egingarriak gaurdanik»
I.E.: Gainera, bazeukan potentzialitate bat ez irakurtzeko gure bizitzak soilik indarkeriatik. Askotan sexu-genero disidenteon bizitzak soilik ulertzen direlako indarkeriak gurutzatuak balira bezala, eta zaurgarritasun prozesu horrek iruditegi kolektiboan eragiten du gorputz horrekiko indarkeria errazago aplikatzea. Orduan, piztiak badauka agentzia bat erantzuteko, amorrurako, eragiteko.
Horrez gain, “garen piztiaz beste” hori lotua dago, Elenek esan dugun ikuspegitik, ardura hartze batekin. Horregatik eman nahi genion bigarren buelta: Indarkeriak gurutzatuak batzuetan, baina agentziarekin, aldi berean, proposamen bat egiteko gaitasunarekin, baina ardura konkretuak ere hartu behar ditugun subjektu moduan.
Luze eta zabal jaso duzue zuen proposamen integrala, garatzeko neurriak eta urratsak ere zehaztuta. Gakoetako bat, gizon eta emakume kategorien desagertzea da. Zertan datza?
E.L.: Argi utzi nahi dugu: guk ez diogu indarkeria guztiekin amaitzeko proposamen bat denik, baizik eta emakume eta gizon izateak dakarren indarkeria horrekin amaitzeko bide posiblea. Emakume eta gizonen arteko desberdinkeriak ez dira modu naturalean gertatzen, emakumeei esleitu zaien gizonen menpeko izate harremanak indarkeria batzuk betikotzen ditu, eta horiek gertatzen dira gizonak gizon direlako eta emakumeak emakume. Emakume eta gizon izatea desagertu arte, indarkeria horiek ez dira gutxituko. Baina menpeko harreman horiek ez dira soilik emakume eta gizonen artean gertatzen, zuri-beltz, pobre-aberats… artean ere, eta indarkeriak betikotzen dituzte.
I.E.: Gorputzen banaketa horrek modu antagonikoan lotzen ditu bi kategoria horiek erregimen heterosexualaren barruan, unitate pribatuetan, familietan, emakumezkoek doan lan egiteko gizonentzat. Indarkeria matxista emakumeek jaso eta beraien gorputzekiko aplikatzeko, eta gizonek aplika dezaketela pentsatu eta egiteko arrazoia kategoria bera da. Ezinbestekoa da kategoriak desagertzea, baina ez orain, ez bat-batean, ez magikoki. Gorputzen produkzioa prozesu materiala den heinean, pentsa dezakegu gorputzak beste modu batean ekoitziko ditugula, beste desira batzuk edukiko dituztela edo beste modu batera antolatuko direla.
E.L.: Ez da soilik emakume eta gizonak desagertzea. Hori proposamen bat da eta garatu dugu. Indarkeriarekin bere osotasunean amaitzeak estuki joan beharko luke beste zapalkuntza ardatzen desagertzeari lotua, bestela, indarkeria batzuek jarraituko dute batera existitzen eta betikotzen.
Erregimen heterosexuala erregimen transfeministagatik aldatu beharko litzatekeela diozue. Nola gauzatuko litzateke hori?
I.E.: Guk garatu dugu bi ildotan. Alde batetik, gure gorputzak esanahia du, eta ulertzera ematen du, adibidez, gizonak eta emakumeak garen. Hau da, gu produzitu egiten gara esanahi konkretu batean, kasilla batzuetan irakurriak izateko. Horrek ez dauka lotura soilik gure estetikarekin, gorputza jartzeko moduarekin, baizik eta harremanekin. Guk gure harremanak berregituratzen baditugu eta gizonek ez badute inongo emakumeren lana ustiatzen eta emakumeek ez badute ezartzen harreman pribaturik zeinetan izango diren ustiatuak, ba, horrek birformulatzen du harremana bera. Orduan, proposamena da bestelako harreman batzuk ezartzea eta gure gorputzaren bestelako berresanahitze bat ezartzea.
E.L.: Bestelako harreman batzuk ezartzea, batez ere, familia nuklearrari dagokionean. Hori da sistema betikotzen eta gizon eta emakumeak erreproduzitzen dituen aparatu ekonomiko, sozial eta politiko nagusia.
Zeintzuk dira transfeminismoaren subjektuak?
I.E.: Zalantza izan daiteke, eta liburuan garatzen dugu, zerk egiten duen mugimendua transfeminista: ideologiak ala bertan parte hartzen duten subjektuek? Guretzat, feminismoa eta transfeminismoa ez dira kontrajarriak, ezta bata bestearen eboluzioa ere —testuinguru batzuetan bai, baina beste batzuetan, ez—. Izan daitezke feminista eta transfeminista, aldi berean. Euskal Herriko mugimendu feminista bera identifikatzen dugulako marko, ideia eta ideologia transfeministago baten barruan.
Horrenbestez, transfeminista da ideologikoki toki batean kokatzen dena, baina, aldi berean, subjektu batzuek ere egiten dute transfeminista izatea. Konplexua da. Mugimendu feministan ere badaude normarekiko eta zistasunarekiko lotura oso estua daukaten pertsonak, hortaz, ideologia izan daiteke transfeminista, baina gorputzarekiko eta harremanekiko erabakiak izan heteroarautuak.
E.L.: Hau da, markoak ez du ezertarako balio ez badoa praktikari lotua. Marko transfeminista eduki, baina praktika bada guztiz heteronormatiboa, familia nuklear bat eratzen duzu eta zure praktikek ez dute sistemarekin hausten, ez du ezertarako balio. Erabaki kolektiboek eta propioek, norberak sortzen dituen harreman edo egitura ekonomikoek, horri lotuta egon behar dute. Eta honek gurutzatu behar du antikapitalismoarekin, antirrazismoarekin, ekologismoarekin… Maila diskurtsiboan markoa konpartitzeak ekar dezake tentsionamendu eta posizionamendu politiko bat etsaiarekiko, baina praktikekin eta normarekiko deslotze prozesu batekin batera joan behar du.
Izenburu azpiko galdera zuei bueltatuta: hitz egin liteke euskal transfeminismoaz?
E.L.: Argi genuen proposamenak behar zuela izan Euskal Herritik eta Euskal Herriarentzat. Desiratzen dugun etorkizuneko Euskal Herri independentea transfeminista irudikatzen dugu. Gaur egun hitz egin daiteke Euskal Herrian lekutua den transfeminismo batez. Noski, eragina dute beste leku eta marko batzuetatik datozen teoria eta proposamenek, baina hemen garatzen ari dira teoriak, proposamenak, praktikak… Euskal Herrian gertatzen ari direlako, gerta daitezkeelako, artikulatzen direlako hainbat mugimendu eta hainbat proposamen politiko, eta horrek guztiak egiten du euskal transfeminismoa.
Nolakoa litzateke amesten duzuen Euskal Herri hori?
I.E.: Transfeminismotik irudikatzen dugun Euskal Herria ulertzeko lanaren ardatza gakoa da. Hitz egin, berrantolatu eta izendatu beharko genituzke gure bizitzak bizi, sostengatu eta bizigarri egiteko aurrera eraman beharko liratekeen lan guztiak. Horiek badaukate harremana gizonek egiten ez dituztenekin, eta emakumeek doan egiten dituztenekin; zaintza bera ez delako afektua edo goxotasuna, lana baizik. Lan guztia berrantolatzeak ja gizon eta emakumeen izatea zalantzan jarriko luke, unitate pribatuak ez liratekeelako zehaztuko familien barnean eta batzuek ez luketelako besteentzako doan lan egingo. Horri gehitu beharko genioke ere ikuspegi dekolonialetik gure bizitzak sostengatuak izateko ditugun praktika kolonialak.
«Markoak ez du ezertarako balio, ez badoa praktikari lotua. Erabaki kolektiboek eta propioek horri lotuta egon behar dute»
E.L.: Igual topikoa da, baina irudikatzen dugu transagoa, ez-binarioagoa, antirrazista, antikapitalista eta ekologistagoa. Horrek praktika konkretu batzuk esleitzen ditu. Lan sexualarekin amaitzeaz aparte, hausnartu beharko dugu lantzat zer ulertzen dugun, gaurko logika kapitalistatik harago eta gure jendartea antolatzeko beste modu batzuetan. Adibidez, zer lan merkantilizatu eta zein ez, merkantilizazio prozesu horretan ze gorputz jartzen diren jomugan, zein eta ze lur esplotatzen den, zer den zerbitzua eta zer komunitarioki antolatu behar dugun. Eredu nuklearra —bakoitzak bere etxea, bere lana…— irauliko duen Euskal Herri bat.
I.E.: Horrez gain, irudikatzen dugu plazeretik eta plazera edukiko duena erdigunean. Beste logika batzuen ondorioz, bizitza plazeretik bizitzeak ematen du kapitalista dela bere horretan, eta guk defendatzen dugu bizitzek izan behar dutela plazererako eta gozatzeko.
Ameskerian gabiltzala dirudi, baina liburuan jaso ditugu, espresuki, gainera, politika zehatzak desfamiliarizatzerako, gorputzen emantzipaziorako, nukleartasunetik eta heteroarautik emantzipatzeko, eta deslotzeko gizon eta emakume izatetik. Politika zehatzak eta egingarriak gaurdanik.
Bide horretan, nola ikusten duzue Donostia?
E.L.: Uste dut mugimendu feminista, eta momentu honetan, zehazki, gehiago mugimendu transfeminista, queer edo trans-marika-bollera, nahi den moduan esan, indartsu dagoela. Agenda gero eta indartsuagoa osatzen ari gara, jendea mugitzeko kapaz gara… Ari gara sortzen gorputz eta bizitza disidenteentzako espazio bat hiri eredu honetan eta kendu nahi diguten hiri honen barruan. Uste dut ari garela oso proposamen interesgarriak egiten eta bagaudela komunitate bat prest hemendik diogun guztia aurrera eramateko.
Identitateak eta kategoriak lubaki, borrokarako tresna bat direla diozue. Zuek horrela bizi izan al duzue?
E.L.: Bai. Behin baino gehiagotan esan dugu ez garela gure identitateen alde ari borrokan, baizik eta gure identitateetatik. Ez ditugu gure identitateak bilakatu nahi sistemaren parte bat gehiago, bestelako kategoriekin elkarbizitzen dutenak; lubakitzat ditugu, gizon eta emakumeekin amaitzeko estrategia gisa. Hor sartzen dira mila kategoria: bollera, marika, trabesti, trans, ez-binario… Liburuan, Leslie Feinbergek egiten duen proposamena aipatzen dugu eta kategoriak izan daitezkeela nahi adina, baina ez, batzuek dioten moduan, postmodernitatearen eta identitarismoaren izenean, baizik eta estrategia bat direlako nahi dugun mundu eta herri horri ekarpena egiten diotenak.Gainera, gure kasuan, gure gorputzek hala ahalbidetzen dutelako eta estrategiatzat ditugunez, ez gara kategoria edo identitate estanko bat, eragin nahi baldin badugu eremu batean modu batera edo bestera izan gaitezke… Adibidez, izan naiteke bollera edo ez-binario edo emakume, hala sozializatua izan naizelako garai batean. Ez dugu soilik norabide horretan erabiliko, aurkakoan ere, indarkeria batzuk gutxitzeko edo biziraute estrategia gisa ere.
I.E.: Aldi berean, ez dugu besterik gabe izendatuak izan nahi eta ikusgarritasuna izan. Geure buruak izendatzen ditugu bestelakotasunera eramaten gaituen sistema hori hautsi eta desmuntatu nahi dugulako. Hau da, ez dugu izendatuak izan nahi indarkeriaren ondoan eta guztiak aniztasunean bizi, baizik eta indarkeria bera desmuntatzeko izendatzen dugu geure burua.
E.L.: Gainera, izenda gaitezke ere normak egiten gaituelako beste. Bestetasuna normaren arabera eraikitzen da. Geure burua izendatzen dugu bollera edo trabesti hala eraiki gaituelako kanpo begirada batek; guk egiten duguna da bestetasun hori estrategiatzat eta aldarri politikotzat hartu, alegia, proposamen politiko gisa.
Sarreran diozue Iñik Elene izan nahi zuela, eta Elenek, Iñi. Lortu al duzue nahi zenuten Iñi eta Elene izatea?
I.E.: Bai, uste dut baietz.
E.L.: Bai. Eta ez ziur aski txikitan pentsatzen genuen markotik. Hezkuntza ibilbidea batera egin dugu, ikastolan batera hezi gara, eta, zorionez, uste dut gauza batzuk aldatu direla ikastola hartan ere; baina egia da sarreran dioguna, bera ezin izan zen izan kantinera ezta ni gastadore, eta horregatik egiten dugu jolas hori.
Lortu dugu, eta, gainera, lasaiago bizi dugu, ulertu dugulako ere transfeminismoa zer den, kategoriek nola funtzionatzen duten eta estrategia non dagoen. Ziur asko, egin dugulako biziraupen prozesu propio bat; txikiak ginenean ez zeuden orain dauden baliabide informazio edo estrategiak arreta emateko edo begiratzeko. Esango nuke, urte gutxian, gai hau nola lantzen den Hezkuntzan edo hezkuntza komunitatean asko aldatu dela. 15 urterekin hasi ginen militatzen feminismoan, eta nahiko goiz ulertu genuen zer pasatzen zitzaigun edo zer izan zitekeen, eta gerora garatu dugu.
I.E.: Transfeminismoaren markoak eman digu aukera gure normatik deslotzea modu arnasgarriagoan ulertzeko. Duela urte batzuk soilik uler zitekeelako trantsizio eredu oso estanko, medikalizatu… Hau ez da kritikatzeko gorputza bestelako modu batean moldatu dutenak, inondik inora ere, baizik eta horrekiko ardura daukatenak. Honek guztiak irekitzen ditu beste habitatze batzuk, ez daudenak beti zehazki lotuak irudikatu izan den genero deslotze edo trantsitatze prozesuekin. Arnasgarria da, aukera gehiago ematen ditu, gorputzarekiko ez ditu horrenbeste biolentzia aplikatzen…
Feminismoa ‘mainstream’ bilakatu den heinean, erradikaltasuna galdu duela diozue. Zein da bidea?
E.L.: 2010etik aurrera Feminismoak lortu du masa bat biltzea, eta Euskal Herrian mobilizazio jendetsuenak hainbeste urtez modu iraunkorrean egiteko aukera duen mugimendu bakarrenetakoa da. Sarbide bat izan du jendartean, batzuek modu interesatuan erabili dute, baina, aldi berean, lagundu du ideia batzuk jendartean barneratzen, indarkeria batzuk ikusarazten, ulertzen zer den erasoa, azaleratzen lanaren banaketa sexuala, soldata arrakala, emakume migratu eta arrazializatuen lan baldintza prekarioak…
Gelditzeko arriskua du, sinistekoa, feminismoa leku guztietara iritsi dela eta “berdintasun” egoera bat dagoela. Hori sinismen faltsua da. Mugimendu batek indartsu izateko behar du masa mugimendu izan ere, proposamena geroz eta jende gehiagori heltzea ahalegindu behar du, kontua da, edukiz bete behar duela. Esango nuke Euskal Herriko bai mugimendu feministak bai transfeministak diskurtso nahikoa erradikala dutela, gero, egia da, Martxoaren 8an Donostian biltzen direnen milaka pertsona horiek guztiek ez dutela egunerokoan praktikatzen diskurtso horietan esaten den guztia, batzuek askoz diskurtso oinarrizkoagoa dutela. Baina masa hori biltzeak mesede egiten dio feminismoari.
Eta ez da hain mainstream ere. Jende asko biltzen da, baina diskurtso antifeminista gero eta antolatuagoa dago, atzera urratsak emateko aukera asko daude, feminista izatea ez dago hain modan, antifeminismoa dago, erreakzionarismoa gero eta argiago da, eskuin muturraren eta faxismo iristen ari da.
I. E.: Azaldu nahi genuen momentu batean iritsi zela termino batzuetara zeinetan potentzial politikoa galtzeko aukera zuen. Baina, egia da, testuingurua aldatu dela, antifeminismoa gero eta presenteago dagoela, eta beraz, feminismoaren potentzial politikoak jarraitzen du handia izaten. Gainera, mainstream bilakatu izanaren ardura ez da feminismoarena berarena, baizik eta sistema bat betikotzen duten arduradun horien saiakera izan da. Saiatu izan direlako feminismoa barregarri uzten edo potentzial politikotik kentzen mainstream-a dela esanez, eta inoiz ez da zalantzan jarri, adibidez, Inditex bezalako egitura batek ateratzen dituenean Working class hero kamisetak, klase borrokak ja galdu duela bere potentzial politikoa mainstream bilakatu duelako. Kasu horretan, ardura halako korporazio kapitalista handi batek izango du hortaz jabetu nahi izateagatik, baina klase borrokak ez du bere potentzial politikoa galduko.
Gizonek zer paper jokatu behar dute?
I. E.: 2018-19ko greba feminista eta mugimendu feminista indartsu horretan, eskakizun nagusia bazen bigarren plano batean egotearena, isilik egotearena, protagonismorik ez hartzearena. Eztabaida zen inkluso ea feministatzat hartu zezaketen gizonek euren burua, identifikatzen zelako egon zitekeela saiakera bat kapitalizatzeko feminismoak eman zezakeen botere bat, aurretik inongo ardura bat hartu gabe. Zein zen mezua? Lehenengo ardurak hartu harremanetan, aliantzetan pribatuan, eta gehiago kostatzen duten erabaki horietan, eta gero, hitz egingo da, nahi baduzue, ea feministatzat hartu dezakezuen zeuen burua, baina ez saiatu hau instrumentalizatzen kapital ezberdinak metatzeko.
Antifeminismoa eta erreakzionarismoa presenteago dagoen honetan egin dugu hausnarketa da, gizon batzuei diskurtso hori eroso egin zaiela, ez zutelako ardura gehiegirik hartu behar. “Nik ideia konpartitzen dut, baina ez dut nahikoa iniziatiba hartzen feminismoak suposa dezakeen denbora inbertsio eta lan batzuekiko”. Indarkeria kasu bat pasa eta horrekiko ardurarik ez hartu, harreman batzuekiko bestelako erabakirik ez hartu, gizona den heinean ezin du horrekiko inongo esku-hartzerik egin… Ondorioz, batetik, neke sentsazioa nabaritzen genuen, denbora guztian indarkeriaren kudeaketa egiten, indarkeriaren lehen lerroan egoten. Ba, igual, indarkeriaren kudeaketak ez digu agentzia ematen eta beste batzuk hartu behar dute lehen lerroa indarkeriaren kudeaketan.
Proposamena da ikusle pasibo izatetik, nahiz eta ideia feministetan jardun, agente aktibo bilakatzeko pausoa eman behar zutela gizonek. Gaitasuna eta ardura dutela indarkeria matxistarekiko mugaketan, kudeaketan, interpelazioan eta akonpainamenduetan. Eta, gainera, momentu historiko honetan egin behar dutela, ez dela soilik izan daitekeela aukera bat, baizik eta ideia feministen eroale bilakatu behar direla. Testuinguru askotan, ez soilik beraientzat erosoak izan daitezkeen espazioetan, baizik eta indarkeria matxista edo ideia matxistak helarazten diren espazio guztietan, eta horiek dira esklusiboki maskulinizatuak diren espazioetan.
E.L.: Mugimendu feministatik azken urteetan erreferentzia zuzena egin dio horri. Adibidez, anaitasun konplizitatearekin hausteko deia. Hala ere, ados nago Iñik esan duen guztiarekin, baina uste dut mugimendu feministak jarraitu behar duela eta zilegitasuna duela autodefentsarako behar dituen mekanismo eta egoki iruditzen zaizkion tresna guztiak martxan jartzeko, gizonak interpelatzen jarraitzeko, berentzat autodefentsarako edozein ekimen egiten, ekintzak edo dena delakoak egiteko.
“Gizontasunak ez duela alternatibarik bere burua deuseztatzea ez bada”. Iñi, horri buruzko tailerrak ematen dituzu? Zer da lantzen duzuena.
I. E.: Ze harreman daukaten botere, indarkeria eta harremanekin, beraiek hartzeko erabaki konplexuak, baina, aldi berean, errazak. Zure gorputzak esanahi bat baldin badu, zuk eman diozulako esanahi konkretu bat, alde batetik moldatu zure gorputza, tokietan gorputza jartzeko modua, eta horrek berresanahituko du gizontasunetik daukazun boterea.
Harremanei dagokienez, moztu aliantza batzuk, esplizitatu gizonen artean ematen diren indarkeria batzuk, edota akonpainatu indarkeria matxista kasu horiek erreparaziorako eta horiek gertatu ez daitezen. Indarkeria kasuak agertzen direnean gizonek asko egiten duten zerbait delako zigor-eskaera oso handiak eskatzea gizon horrekiko, delako modu bat beraiek deslotzeko horko ardurez. Kuadrillatik bota, inoiz gehiago ez hitz egin, dena aparte eta zigor handia. Ez diot kasu batzuetan muga ezin denik hori izan, baina, gizonek eduki behar dute harremanarekiko inplikazio bat erreparaziorako bidea egiten baldin bada, horren akonpainamendua egiteko. Bestela, berriro erortzen delako inguruko emakumeen gain indarkeria aplikatu duen pertsona horren erreparazio bidea.
Eta beste zentzu batean, harremanarena: zer egin dezakete gizonek gaur egun? Zaindu. Ez ikuspegi erromantizatu horretatik, afektutik, baizik eta denbora gehiago inbertitu inguruko emakumeek doan horrenbeste lanik egin behar ez izateko, beste gizonekiko edo zurekiko.
