«Asko gustatzen zait jendearen energia eta euskara konektatzeko beste modu bat da»
Texastik duela hiru urte heldu zen Donostiara Scott Zuñiga estatubatuarra, bizi helburu bilakatu duena gauzatzera: euskalduntzea. Bere ikasketa prozesuaren berri ematen du sare sozialen bidez.
Hirian eta kulturan murgiltzeko Amara aukeratu du bizitoki Zuñigak.
Joseba Parron San Sebastian 
Arraro izatea ez zaio arraro egiten Scott Zuñigari (Nuevo Mexico, AEB, 1980). Aita mexikarra eta ama eskoziarra ditu eta estatubatuarra izanik, kultura artean hazi zen. Ez du lotura handiegirik sentitu hango kultura nagusiarekiko, bai, ordea, euskaldunarekiko. Aurpegi ezaguna egin da, bere euskalduntze prozesua sare sozialen bidez partekatzen baitu, eta hala, euskaraz, erantzun ditu galderak.
Easo plazan egin du hitzordua, Amaran bizi baita. Donostiara iritsi zenean, Parte Zaharra aukeratu zuen, «Europa zaharra sentitu» nahi zuelako, tamalez, «pixka bat Disneyland» iruditu zitzaion, eta bertako bizimodua probatu nahian, auzoa aldatu zuen. Berria, «polita» dela dio eta abantailak ere topatu dizkio: «Dena gertu dago: topoa, hondartza, erdigunean… eta erraza da oinez mugitzea». Bertan, bai hirian bai kulturan murgiltzea errazagoa zaiola uste du, ez baita «dena aldatzera etorri den estatubatuar bat», baizik eta «parte hartu, ikasi eta gehiago jakin» nahi duena.
«Zahartzaroaren gaztaroan», Texastik Donostiara etorri zen duela ia hiru urte, Euskal Herria aurrez zapaldu gabe. Gipuzkoan beste lurraldeetan baino euskara gehiago hitz egiten dela eta, honen alde egin zuen, eta bilaketan ikusi zuen Donostia «oso hiri ederra eta polita» dela. Edonola, lur hauekin lotura lehenago sortu zitzaion Zuñigari. Egiaz, abizenean zeraman, baina ez zuen horren berri; paradoxa bada ere, beste sustrai batzuei lotuta jakin zuen.
Unibertsitate aurreko ikasketak amaitzean, Andaluziara joan zen gaztelania ikasteko asmoz, bere arbasoekin zuen zor bat kitatu nahian edo. «Ez dut txikitatik ikasi eta zaila egin izan zait amonarekin hitz egitea, berak gaztelaniaz soilik hitz egiten baitzuen. Lotsa handia sentitzen nuen berarekin egotean. Zaila zen niretzat, tristea». Aita txikia zela joan ziren zuñigatarrak AEBetara, eta arrazismoa gogor sufritu zuen. «Eskolan gaztelaniaz hitz egiten bazuen, jo egiten zuten», gogoratu du, «erabateko abusua zen». Bere bizipen latzean oinarrituta, erabaki zuen semeak erabat integra zitezen, ez ziela gaztelania irakatsiko.
Jakin-min batetik, beste batera
Cadizen zegoela, lagun batek esan zion Zuñiga euskal jatorrikoa zela. Eta horrek galdera bat sortu zion: zer da euskalduna? Ez zekien ezer. Azaldu zioten penintsula iparraldeko jendea dela, inork ez dakiela nondik datozen, ezta beren hizkuntza ere, oso bestelakoa dela… «Obsesionatu egin nintzen. Zerbait polita sentitu nuen, zerbait zaharra nuela gorputzean, senean. Ordutik, nire bizitzako helburua da euskara ikastea». Zerbait piztu bazitzaion ere, Andaluziatik AEBetara bueltatu zen, «heldu bizitza» egitera: Unibertsitatean Zinemagintza ikasi zuen, ezkondu egin zen, aita izan zen, negozio bat sortu eta saldu zuen… eta, bien bitartean, euskaldunei buruz irakurtzen eta ikasten jarraitu zuen. Hona etorri eta euskara ikastea erabaki zuen arte. «Bizitza laburra da, etorkizuna orain da eta Euskal Herrira etorri nintzen bizitzera, pozik bizitzera».
Ilazki eta Hitzez euskaltegietan hasi bazen ere, kalean ikastea nahiago duela dio, «dendetan, kafetegietan, kontzertuetan… jendearekin hitz eginez. Zaila da niretzat gelan eserita ikastea». Helburu du egunero norbait berriarekin euskaraz hitz egitea. Hasieran, kosta zitzaion, «euskaldunak pixka bat itxiak» garelako. «Zuen kultura hala da, baina nire estiloa ehuneko ehunean bestelakoa da. Oso irekia naiz, zuentzat, hasieran, pixka bat desberdina da». Horregatik, sinetsita dago euskarak ateak zabaldu dizkiola edo, gutxienez, bidea erraztu diola. «Euskararik gabe ezinezkoa da euskaldunekin harreman sakon bat edukitzea. Eta kito! [barrez]».
Izaeraz baikorra bada ere, aitortu du beste leku batzuetan baino gehiago kosta zaiola bere tokia aurkitzea. «Adibidez, Sirian bizi izan nintzen. Han, erraza da lagunak egitea. Hemen, norbaitengana hurbildu eta hitz egin dezaket, baina euskararik gabe ezinezkoa da muga bat pasatzea. Pixkanaka, hizkuntzak ez dauka presarik. Euskal Herrian nire lagun onena euskara da», berretsi du.
Hizkuntzen aberastasuna
Zinema ikasketetan ikasitakoak baliatuta, sare sozialen bidez —@kaixoscott kontuan— zabaltzen du bere ikasketa prozesua. «Ez daukat denborarik euskaltegira joateko, orduan, euskararekin jarraitzeko helburu bat jarri nahi izan nuen. Horregatik hasi nuen proiektu hori. Egunero zerbait egiten saiatzen naiz, baina presiorik gabe». Jende askok idazten dio, euskara ikasi nahi duelako edo nola ikasi duen galdetzeko, eta egunero jasotzen ditu animo mezuak ere: «Jarraitu, segi horrela», «mila esker, ikasteagatik», «oso polita da zure proiektua»… Dioenez, hori beste hizkuntza batzuekin ez da gertatzen, «asko jota, zuzenketak egiten dituzte»; euskaldunek, berriz, like edo love sakatu eta «jarraitu, mesedez» edo parekoak esaten dizkiote. «Oso polita da, benetan animatzen nau», baieztatu du.
Bost hizkuntza dakizki: arabiera pixka bat, «lehen asko hitz egiten nuen, orain gutxi», ingelesa, frantsesa, gaztelania eta euskara. Hizkuntzak aberastasun moduan ikusten ditu, haiek jakin gabe «lagun gutxiago» izango lituzkeela dio, eta hortaz harago, hizkuntzak ikasteak mundua zabaltzen duela: «Komunikatzeko beste modu bat da, bizitza bizitzeko eta sentitzekoa. Asko gustatzen zait jendearen energia eta euskara konektatzeko beste modu bat da. Hemen bizitzea euskararik gabe… ezinezkoa da kultura honen esperientzia osoa bizitzea eta sentitzea». Euskaraz gazteleraren bidez egiten du, hau da, gaztelaniaz pentsatu eta itzuli. «Doble zaila da».
Ingelesa eta gaztelania jakinda euskararen beharrik ez duela esan diote inoiz, baina berak dio ez dela bere estiloa eta ez duela ulertzen pentsamolde hori. «Pixka bat saiatu behar duzu: Kaixo, zer moduz, agur, eskerrik asko… Erraza da».
Musika, «paradisuan»
Musikaria ere bada Zuñiga eta hutsune hori topatu dio hiriari: musika eszena falta zaio. Frantzia, Egipto, Jordania eta Sirian bizi izan zen, eta bidaia horien bizipenek bere musikan eragin zuten moduan, lekualdaketa honek bizitza goitik behera aldatu dion heinean, efektu bat izan du. Poztasuna izeneko abestia idatzi du euskaraz, eta orain berri batekin dabil.
Dioenez, batzuetan, «ametsetan» ari dela iruditzen zaio eta bere buruari atximurka egin behar izaten dio egia dela berresteko. Etorkizunak ekarriko duena ezin jakin, baina ez du joateko asmorik. «Paradisua da: hondartzak dauzkagu, mendiak dauzkagu, janari ona… Pixkanaka-pixkanaka lagun euskaldun gehiago egiten ari naiz. Eta euskaldunen lagun egitea lortzen badut, listo, munduko edonoren lagun egin naiteke», errepikatu du barrez.
Izaera desberdinen antzekotasunak
Realaren kopa garaipenaren ajearekin esnatu da hiria hitzorduaren egunean eta saihestezina da gaia. AEBetan futbolzaleagoa zela dio Zuñigak, Europarekin lotuko zuen zerbaiten bila zebilelako. Hona etortzean, ordea, ez horrenbeste. «Askotan galdetu didate Athletic edo Real zalea naizen. Donostian bizita, Realzalea naiz». Eta horrek hausnarketa batera darama. «AEBetan oso indibidualistak gara. Konfiantza handia dugu geure buruarengan, ‘dena bakarrik egin dezaket’. Hemen, elkartasuna da garrantzitsuena. Partaidetza, auzolana». Jaioterrian hori falta zaiela sentitzen du. «Bakartuta bizi gara, ez dugu elkar ukitzen kalean, autopistan denok borrokan, lantokitik etxera… Ahalegin handia egin behar dugu jendearekin egoteko. Ez da erraza». Hemen, aldiz, komunitatea oinarrian nabari du. «Zuek eta euskarak bizirauteko modua ere bada. Orokorretik mikrora, komunitatetik kuadrillara». Izan ere, kanpoko behatzaile moduan, nabari du elkartzeko joera. «Inork ez du ezer egiten bakarrik, beti taldean, beste norbaitekin».
Ideia horretan sakonduta, gogoratu du Danborrada, sanferminak, Aste Nagusia… Aipatu partidaren aurrekoak: «Komunitatearen energia, bihotzaren taupada bezala da, hiriarena. Harrigarria izan zen, benetan», edo Fermin Muguruzaren kontzertua: «Inoiz ez dut halako zerbait sentitu bizitza osoan. Izugarria da».
Estatubatuarrak estatubatuar izateaz oso harro dauden moduan, euskaldunak horretan antzekoak garela uste du. «Harro zaudete euskaldun izateaz». Bera ere. «Euskaldun berria naiz. Poliki-poliki. Pozik nago. Emeki emeki. Gutxika-gutxika». Sinonimo segidak azken alderatze bat iradoki dio. «Euskaraz esaldi asko dauzkazue denbora lasai hartzeko, hori da hemengo estiloa. AEBetan dena azkar, orain. Hemen, aldiz, gutxika-gutxika, tipi-tapa, tipi-tapa…».
