Jakingura guraso elkartea: «Euskara ez da hizkuntza bat gehiago»
Xuberoa Salanueva, Joxepa Bornaetxea eta Mikel Igoa, Jakingurako kideakJune Agirre Ansa Antiguako Jakintza Ikastolako guraso elkarteak, Jakingurak, euskararen eta ikastetxean presente dauden gainontzeko hizkuntzen egoerari buruzko txostena argitaratu du. Dokumentua ez da helburu bat bere horretan, etorkizuneko hizkuntza plan baten abiapuntua baizik, Jakingurako kideek azaldu dutenez.
Txostena osatzeko ideia gurasoen artean urteetan pilatutako kezketatik sortu zen, euskararen erabileraren inguruko galderak gero eta maizago agertzen baitziren familien arteko elkarrizketetan, bai euskaldunen artean, bai beste hizkuntza eta jatorri batzuetako familien artean ere. «Argi genuen euskara plan bat egiten hasteko Jakintza Ikastolako egoera zein zen jakin behar genuela, abiapuntua zein zen jakin behar genuen», azaldu du Joxepa Bornaetxea Jakingurako kideak.
Kezka partekatuak datu bihurtzea
Txostena egiteko, bi behar nagusi identifikatu zituzten. Alde batetik, euskararen aldeko neurriak eta hizkuntzaren biziberritzea familiek zenbateraino babesten zituzten jakin nahi zuten. Bestetik, ikastetxeko familien hizkuntza errealitatea ezagutu nahi zuten, etorkizuneko neurriak datuetan oinarrituta diseinatzeko.
Horretarako galdetegi bat prestatu zuten, familien iritziak eta hizkuntza ohiturak jasotzeko. Emaitzek aurreikuspenak gainditu zituzten, eta familiek espero baino parte hartze handiagoa izan zuten. «Uste genuena baino interes handiagoa zegoela ikusi genuen», nabarmendu du Bornaetxeak. Gainera, datuek erakutsi zuten ikastetxean gero eta aniztasun handiagoa zegoela hizkuntzei dagokienez, eta horrek euskararen sustapena beste ikuspegi batetik lantzeko beharra azaleratu zuen, Jakinguraren arabera.
Haurrek eguneroko denboraren %15 inguru baino ez dute igarotzen ikastetxean, baina Jakinguraren ustez, espazio horrek eragin handia du hizkuntza ohituren eraikuntzan. Bertan sortzen dira lehen laguntasunak, harreman sareak eta sozializazio prozesu esanguratsuenak: «Soilik %15a da, baina ez da edozein %15», dio Bornaetxeak.
Hala ere, guraso elkarteak ez du uste euskararen inguruko ardura osoa eskolaren gain utzi behar denik. Aitzitik, familien, aisialdiaren, komunikabideen eta ikastetxearen arteko elkarlana aldarrikatu du. Haien ustez, euskararen biziberritzea ez da eragile bakar baten esku utzi daitekeen erronka.
Sistemaren ahuleziak, erronka nagusia
Txostena egin ondoren, Jakingurako kideek argi dute zein den gaur egun duten kezkarik handiena: hezkuntza sistemak euskararen erronkari erantzuteko duen gaitasun mugatua. Haien ustez, azken urteotan hezkuntzan bizi den ziurgabetasunak eta baliabide faltak zaildu egiten dute epe luzerako hizkuntza proiektu sendoak garatzea. «Hezkuntza sistemak momentu honetan ez du baliabiderik, estrukturalki ez da gai euskarak duen erronkari erantzuteko», azaldu dute elkartekoek.
Gainera, erakunde publikoek ikastetxe eta komunitateei gero eta babes gutxiago eskaintzen dietela deitoratu dute. Horren ondorioz, familiek eta ikastetxeek bultzatutako ekimenek sarritan ez dute behar duten laguntza jasotzen, nahiz eta euskararen etorkizuna bermatzeko gero eta premiazkoagoak izan.
Jakintzan eta Antiguan euskaltzale ugari daudela nabarmendu dute, eta indarrak batuz gero, emaitza hobeak lor daitezkeela
Hizkuntz aniztasuna
Familien %75ek galdetegia erantzun izanak interes handia erakusten duela uste dute Jakinguran. Gainera, txostenak agerian utzi du Jakintza Ikastolan hogei hizkuntza baino gehiago hitz egiten direla. Errealitate horren aurrean, guraso elkarteak euskara erdigunean mantentzea du helburu, baina hizkuntza aniztasuna errespetatuz.
Horretarako, hizkuntza irizpide argiak adostea proposatu dute, komunikazioan eta jardueretan. Era berean, hizkuntzen egoeraren inguruko kontzientzia sustatu nahi dute. «Euskara ez da hizkuntza bat gehiago», nabarmendu du Bornaetxeak. Bere esanetan, hizkuntza gutxitua denez, babes berezia behar du, eta horren inguruko kontzientzia partekatua eraikitzea funtsezkoa izango da datozen urteotan.
Antigua, arnasgunea eta alerta
Txostenak Antigua auzoaren egoera ere aztertzen du, euskarari dagokionez. Jakinguraren arabera, Antigua Donostiako auzorik euskaldunenetako bat da, eta hiri eremu batean euskarak duen presentziagatik salbuespen moduko bat da. Bornaetxeak «oasi» eta «arnasgune» gisa definitu du. Hala ere, datuek erakusten dute ezagutza maila handia izan arren, erabilera askoz txikiagoa dela.
Horregatik, baikortasuna eta kezka uztartzen dituzte. «Ez dugu mezu negatiborik eman nahi, baina argi eduki behar dugu, alerta puntu batetik, gure esku dagoela oasi bat izaten jarraitzea», azaldu du. Haien ustez, gaur egungo egoera ona izan arren, euskararen etorkizuna ez dago bermatuta.
Etorkizuna: elkarlanean urrutiago
Bost edo hamar urte barrura begira, Jakingurak ez du helburu idealizaturik marrazten. Ez dute uste errealista denik komunitate osoa erabat euskaldunduta egongo dela pentsatzea. Hala ere, ikastetxean, auzoan eta hirian dagoen euskararen aldeko sarean sinesten dute.
Jakintzan, Antiguan eta inguruko eragileetan euskaltzale ugari daudela nabarmendu dute, eta indarrak batuz gero, emaitza hobeak lor daitezkeela: «Ez dakit nora iritsiko garen, baina elkarrekin urrutiago», laburbildu du Bornaetxeak. Hori da, azken finean, txostenak helarazi nahi duen mezua: diagnostikoa ez dela amaiera, baizik eta euskararen etorkizuna elkarrekin eraikitzeko lehen urratsa.
