«Euskara ikasi nahi izatea alabagatik etorri zait, maitasunagatik izan da benetan»
Frantsesa, gaztelania eta euskara hitz egiten dira Cristina Pazen etxean (Cali, Kolonbia, 1992), bere gaztelania, senarraren frantsesa eta dagoeneko Pazena ere baden euskara. «Beste mundu bat ireki dit», dio. Euskaraz, Egiaz, Donostiaz, Kolonbiaz eta beste hainbat kontuz luze eta zabal mintzatu gara berarekin.
Cristina Paz.Joseba Parron San Sebastian 
Egiatarra da Cristina Paz (Cali, Kolonbia, 1992), baina Groseko Meyvi kafetegiko terrazan egin dugu hitzordua: «Komertziala naiz eta hemendik gertu egiten dut lan; egunero etortzen naiz hona eta harreman ona dut langileekin». Bistan da, argazkilaria argazkiak egiten ari dela, eskolatik atera berri diren eta inguruan dabiltzan hamarnaka haurretako batek moztu baitu elkarrizketa, kafetegira seinalatuz: langileetako bat, establezimenduaren barrutik, «guapa!» dioen kartela erakusten ari zaio elkarrizketatuari: «Ze polita, ze konplizea!».
Kariño pixka bat jasota eta inguruko lasaitasuna apur bat berreskuratuta, ekin diogu solasaldiari. Euskarak hartu du elkarrizketaren erdigunea, euskara ikasten buru-belarri baitabil Paz: «Beste mundu bat ezagutzen ari naiz, lehen ezagutzen ez nuena».
Cristina Paz.Joseba Parron San Sebastian
Euskarara heltzeko oztopoak
Euskararekin buru-belarri dabil, baina ez da beti horrela izan: «16 urterekin iritsi nintzen hona, urtarrila zen, ikasturtea hasita, eta sartu ninduten ikastetxean, soilik gaztelaniaz hitz egiten genuen, denak beste herrialde batzuetatik etorritakoak baikinen». Are gehiago, «euskara klase bat genuen, baina guardiako irakasle bat etortzen zen eta ez genuen ezer egiten», gogoratu du.
Hala ere, euskaltegira joatea erabaki zuen orduan Pazek: «Ikasi nahi nuen, hizkuntzak gustatzen zaizkidalako, ikusten nuelako inguruan jendea elebiduna zela eta ez nuelako atzean gelditu nahi». Ordea, euskaltegian, bera baino jende askoz helduagoarekin egin zuen topo: «Jende oso nagusia, gaztelaniaz ere hitz egiten ez zuena. 16 urte nituen, eta adin horrekin azkar joan nahi duzu, beste erritmo bat zen. Horrek oso zaila egin zuen dena». Horren aurrean, udan itzultzeko esan zioten, uda garaian bere adineko jendearekin egongo zelakoan: «Aldiz, denak gazteagoak ziren eta ni baino askoz azkarrago zihoazen, nik baino euskara gehiago zekitelako. Ez nintzen ezertaz jabetzen».
Ildo horretatik, «uste dut nire familiak ez zituela nik orain izan ditzakedan tresnak. Ez ninduten bultzatzen euskara ikastera, lehentasuna bizirautea zen», gaineratu du. Horregatik guztiagatik, «frustratu» egin zela dio: «Urte asko pasatu nituen euskarari bizkarra ematen, nolabait».
Cristina Paz.Joseba Parron San Sebastian
Alabari, euskara
4 urteko alaba bat dauka Pazek, eta, dioenez, ama izatetik aurrera berrartu zuen euskararekiko harremana: «Nire senarra frantsesa da eta ni kolonbiarra, eta erabaki genuen alabak txikitatik ikasi behar zuela euskaraz; horregatik, Aitor Ikastolara eramatea erabaki genuen». Azaldu duenez, hori izan zen behar zuen «bultzada»: «Gurasoekin elkartzen hasi nintzen, haurrekin irteerak egiten, belarria egiten, motibatzen… eta euskara ikasten ari naiz orain, Ilazki euskaltegian».
Amatasunaren harira ikasten hasi izanak, gainera, laguntzen diola dio: «Ume baten begietatik euskara ikasteak gauzak errazten dizkit, ulertzen dudalako berak nola ikusten dituen abestiak, ipuinak eta abar. Eta alabak ere ikus dezan bere amak gogoa duela ikasteko, berak ere beste begi batzuekin ikus dezan euskara eta ez dezan baztertu».
Horrela, etxeko hizkuntzen nahasketa «oso dibertigarria» dela dio: «Alabak, adibidez, esaten du: ‘Lasterketa bat egingo dugu: bat, bi, hiru, c’est parti!’. Eta kontatzen duen guztiarekin nahasketa egoten da beti. Azken finean, bera ikasketa prozesu horretan dago eta hiru hizkuntzen nahasketa dago denetan, hiztegian, erabiltzen dituen esaldietan eta abar». Hitz egiteko modu bat baino askoz gehiago da hori, Pazek nabarmendu duenez: «Hizkuntzak nortasun bat ekartzen du, pertsona elebidunek edo eleaniztunek hizkuntza bakoitzean modu batera jokatzen dute, gauzak adierazteko moduak hizkuntza horren arabera aldatzen dituzte». Horregatik, euskararekin, bere beste nortasun bat ezagutzen ari da egiatarra: «Hizkuntza bat deskubritzea hizkuntza horretako nire nortasuna deskubritzea ere bada».
2024ko Antiguako Gau Beltzeko irudi bat.Joseba Parron San Sebastian
«Beste mundu bat»
Alabarengatik euskara ikasteaz gain, Aitor Ikastolan Ongi Etorri Eskolararen Familia Laguna programa ezagutu eta bertan parte hartu zuen. Jatorri migratzaileko familia iritsi berriak eta familia euskaldunak harremanetan jartzen ditu programa horrek, kulturarteko familia akonpainamendu gisa. «Lagundu zigun elkarrekin jarduerak egiteko, kulturak eta hizkuntzak partekatzeko, integratzeko, auzoko jendea ezagutzeko eta abar», nabarmendu du Pazek —egun, programa horretako bitartekarietako bat da—. Eskolako familien arteko giro horri euskararen ikasketak gehituta, nabarmendu duenez, «beste mundu bat» ezagutzen ari da Paz.
Gau Beltza jarri du, besteak beste, eredu gisa: «Harrituta gelditu nintzen ikusi nuenean haurrak janzten zirela hemen daramatzadan urteotan guztiotan ikusi ez nituen izaki mitologikoez». Jaiak ere jarri ditu eredutzat: «Lehen, kanpotik bizi nituen; ikusten nituen dantzak eta bestelakoak gustatzen zitzaizkidan, baina ez nituen ulertzen, ez nuen parte hartzen. Baina alabarekin, parte hartzeko ateak ireki zaizkit, ideiarik ez edukita ere». Eta, noski, Porrontxoak ere ekarri ditu hizpidera: «Kuadrilla bakoitza bere blusarekin joaten da, eta, nolabait, pixka bat kanpo sentitzen nintzen. Baina, zorionez, Kuadrilla Mundiala asmatu zuten, jatorri askotako auzotarrak elkartzeko, eta pertenentzia sentimendua edukitzea eman digu horrek, hein batean».
Horren guztiaren erdian, euskara jarri du: «Hizkuntza bat ikasten aritzeak konfiantza gehiago ematen dizu harreman berriak sortzeko, auzoan bizitza egiteko. Beste modu batera ikusten dut orain auzoa, atseginagoa zentzu askotan».
Kuadrilla Mundiala, 2024ko Porrontxo jaietako kuadrillen jaitsieran.Beñat Parra
Jendea, saltzea eta kozinatzea
Etorkizunera begirako asmoei buruz galdetuta, Pazek «argi» du «ekintzailetza» izango dela bere etorkizuna: «Ez dakit oraindik zehazki zer egingo dugun, baina gure proiektu propioren bati ekingo diogu senarrak eta biok; Kolonbian, oso barneratuta daukagu zeure buruaren nagusia izatearen ideia hori. Niri izugarri gustatzen zait saltzea eta jendearekin egotea eta nire senarrari kozinatzea, sukaldaria baita. Alaba batekin ez da erraza, baina pieza horiek uztartzeko bidea aurkitu behar dugu».
Batek daki, euskarak «beste mundu bat» ireki dion moduan, baliteke proiektu horrek ere Pazi beste mundu bat irekitzea. Eta, etorkizunean horri buruzko elkarrizketa bat egiten badugu, ziur euskaraz egin ahalko dugula.
«Jendearen alaitasuna, janaria eta dantza»
Alaitasunari dagokionez, Pazek dio eguraldi kontua dela: «Hemen, alaiago gaude denok eguzkia ateratzen denean. Hiru hilabete pasatzen ditugunean eguzkirik gabe, ia ez dugu planik egiten, baina eguzkia ateratzen denean, ez gara geldirik egoten». Hain zuzen ere, 16 urterekin hirira iritsi zenean, «dolu migratzailea» eduki zuela kontatu du, eta, hein batean, eguraldiarekin lotu du hori ere: «Gaztea nintzen, lagunak Kolonbian, planak… eta bat-batean, hona etorri behar duzu. Gainera, iritsi nintzen, euria ari zuen, hotza egiten zuen, lehenengo aldiz beroki bat jantzi behar izan nuen, sei hilabete pasatu zituen euria egiten… Eta ni: ‘Zer da hau?’». Hasiera «tristea» izan zela dio, baina, pixkanaka, buelta eman ziola: «Lagunak egin nituen, uda iritsi zen, hondartza hemen bertan, jaiak auzo guztietan… ‘jende hau ez da geldirik egoten!’».
Bestalde, Kolonbiako jendearen alaitasunarekin lotu du Pazek dantzaren kontua; zehazki, saltsarena: «Han, beste modu batean bizi gara, kalean musika jarri eta dantzatzen gara, eta izugarri gustatzen zait saltsa dantzatzea, batez ere». Hala ere, «hemen gero eta gehiago dantzatzen da saltsa», gaineratu du, pozik.
Azkenik, janaria ekarri du hizpidera: «Sancocho-a, adibidez, plater tipiko bat da, hiru haragi eta patata daramatzana, besteak beste. Hemen ere prestatu dezakezu, baina Kolonbian, patatak, adibidez, sumendi baten magaletik etorri daitezke, beraz, zaporea ez da berdina. Lurraren zaporea da faltan botatzen dudana». Horrela ere, Pazen senarra frantsesa eta sukaldaria izanik, hizkuntz nahasketa duten moduan, gastronomia nahasketa ere badute etxean: «Are gehiago, nire senarrak, lantokian, munduko janaria prestatzen du astean behin, eta, noski, irakatsi dizkiodan errezetak hartzen ditu sarritan»
