Boluntariotzak ba al du betebeharrik?
Ni ere, lehen kolpean, hunkitu egin nintzen boluntario talde batek Donostiako kalean elkartasunezko afariak eskaintzen zituela entzutean. Kontua da ez garela bulkada emozional hutsez erreakzionatzen duten izakiak. Zorionez, arrazoimena eta kontzientzia ere baditugu. Sentitzen eta egiten duguna ondo dagoen ala zuzendu beharrekoa den aztertzeko eta baloratzeko gaitasuna dugu.
Bigarren kolpean, ordea, zalantzak sortzen hasi zitzaizkidan. Konturatu nintzen KAS —afariak banatzen dituen kolektiboa— ezer exijitu ezin zitzaion eragile gisa ikusten nuela: «Nahikoa egiten dute egiten dutenarekin». Baina galdera hau egin nion neure buruari: KASenaren moduko boluntariotza espontaneo batek ba al du bete beharreko betebeharrik?
2025eko udako elkartasun espontaneoko beste kasu bat etorri zitzaidan gogora. Amara Berriko bizilagunak antolatu egin ziren migratzaile talde bati laguntzeko; gehienak maliarrak ziren, Frantziatik kanporatuak izan ziren eta Kofradien plazan asiloa eskatzeko zain zeuden, CEARen bulegoak dauden tokian. Aste batzuk igaro ondoren, migratzaileak harrera baliabide instituzionaletara bideratu zituzten, Arantzazuko aterpetxera, esaterako.
Funtsezko alde bat zegoen orduko egoeraren eta oraingoaren artean. Amara Berriko kasuan, elkartasun espontaneoa ustekabean sortutako larrialdi bati emandako erantzuna izan zen. Alegia, kalean emandako laguntza behin-behineko eta premiazko irtenbidea izan zen. Inori ez zitzaion bururatuko pentsatzea egoera hartan etorkizunerako alternatiba plazako arkupeetan bazkariak eta afariak modu iraunkorrean finkatzea zenik, eredu egonkor bihurtuta.
Arlo horretako eskumena Espainiako Gobernuarena zen. Nolanahi ere, irtenbidea Gipuzkoako Foru Aldundiaren, Donostiako Udalaren eta Gurutze Gorria eta CEARen moduko erakundeen arteko akordio baten bidez iritsi zen, migratzaileak dagozkien baliabideetara bideratzeko. Zalantzarik gabe, orduko kasua eta oraingoa ez dira konparagarriak.
«Txapeldunak gara erakunde publikoei, alderdi politikoei edo kargu publikoei exijentziak egiteko orduan; eta artistak, berriz, lehen pertsonan dagokigun erantzukizunari muzin egiteko orduan»
Elkartasun espontaneoak ere baditu bete beharreko betebehar etiko, zibiko eta sozialak. Ez dut epaitzen, eta ez dut zalantzan jartzen KASen ekimenean parte hartu duten pertsonen borondate ona. Hori bai, haiek beren ereduarekin bat ez gatozenok hitz gogorrez kalifikatzen gaituzten neurrian, kritika hau errespetuz eta asmo eraikitzailez partekatzen dut. Hausnarketa honetan sakontzeko, galdera hauek planteatzen ditut:
- Egokia al da kalean afariak eskaintzea, egituraz finkatu beharreko gizarte politikaren eta elkartasunaren eredu gisa? Nire iritzia: ez, ez da egokia, behin-behinekoa eta iraunkorra nahasten dituelako.
- Duina al da pertsona zaurgarrientzat beren premia egoera bide publikoan denen begien aurrean erakutsi behar izatea? Nire iritzia: ez, ez da duina, are gehiago estigmatizatzen dituelako. Gainera, elkartasunik onena erakustaldirik egiten ez duena da.
- Ba al du zentzurik kalean afariak eskaintzeak, gizarteratzeko edozein ibilbidetatik aparteko zerbitzu isolatu gisa? Nire iritzia: ez, ez du zentzurik, eta kaltegarria ere izan daiteke. Egiturazko arazoak ez dira tiritekin konpontzen. Gizarteratzearen ikuspegi integrala behar da, baita gizarte erakundeen eta instituzioen arteko koordinazioa ere.
- KASek elkartasunezko erantzun ona eskaini nahi badu, ez al litzateke bere betebehar etikoa izango jantoki sozial serio, duin eta estali baten eredua sustatzea, beste gizarte erakunde eta instituzioekin koordinatuta? Nire iritzia: bai; gainera, badira erreferentziazko eredu onak, Iruñeko Paris 365 jantoki soziala, esaterako. Inork imajinatzen al du GKE serio bat kaleko karitate ereduak modu iraunkorrean finkatzen?
Otorduak programaren bidez, Donostiako Udalak egunero 415 otordu bonu eskaintzen ditu. Ez al litzateke logikoa jakitea inguruko udalek zenbat janari eskaintzen dituzten? Astigarraga, Pasaia, Errenteria, Hernani, Orio, Lasarte-Oria edo Usurbili buruz ari naiz. Edo etxegabetasunaren edo pobreziaren arazoa Donostiako udal mugartera soilik mugatzen al da? Nire iritzia: arduraz jokatzea elkartasun ahalegina lurralde osoan koordinatu eta banatzea da, toki bakarrean kontzentratu gabe, nahi ez diren ondorioak saihesteko.
Eta beste hiru galdera EH Bilduri eta Elkarrekin Podemosi, nire ustez elkartasuna ongintza zaharkitu gisa ulertzeko modu anakroniko hau kritikotasunik gabe babestu dutenei: zer egiten dute gai honen inguruan gobernatzen duten udaletan? Hau al da ezkerrak gizarte politika egiteko duen eredua? Hau al da elkartasuna ulertzeko eskaintzen duten eredu alternatiboa?
Txapeldunak gara erakunde publikoei, alderdi politikoei edo kargu publikoei exijentziak egiteko orduan; eta artistak, berriz, lehen pertsonan dagokigun erantzukizunari muzin egiteko orduan. Denok ditugu betebeharrak. «Solidario» etiketak ez gaitu erantzukizunetik salbuesten; areagotu egiten du erantzukizun hori.
