Donostia: etxebizitzak norentzat?
Alkateak esan berri du etxe tasatuak ere egin behar direla, “hiria klase ertain zabal batentzat eskuraezin ez bihurtzeko eta prezio librekoak ere egin behar direla errenta ezberdinen nahasketa bultzatzeko”. Arina eta ausarta izan nahi omen du. Baina, zeinentzako dira Donostiako etxebizitzak eskuraezin?
Begi-bistakoa da, azken hamarkadetako etxebizitza politikak ez duela emaitza onik eman, eta aztertu beharko da zergatik, zer egin den gaizki. Zergatik Donostian etxea erosteko aberatsa izan behar den. Edo zergatik inbertitzaileek erosi dituzten Donostiako etxeak herritarrak inguruko herrietara jo behar izan duten bitartean, udalerri horien eskaria eta eskaintzaren oreka apurtuz eta prezioei goraka eraginez. Azken hamarkadetan, udaletik bultzatu den “laissez faire laissez passer” politikaren emaitza.
Norabide bat edo beste hartzeko, ezinbestekoa da galdera hauek erantzutea zintzotasunez eta autokritikaz, errealitate bat inposatzen zaigulako, argi eta garbi: 1994tik etxebizitza politikak baldin badaude (1994ko etxe babestuen estandarren inguruko dekretua eta duela 20 urteko erkidegoko 2/2006 hirigintzako legea), nola eta zergatik iritsi gara egoera honetara non Donostian 85.000 etxebizitza libre dauden (salmentara ateratzen direnak 500.000 euroko salneurritik gora gehienak, eta askoz ere gorago ere), eta soilik 3.800 babestuta.
Etxebizitza politika batek eskariaren azterketan izan behar du abiapuntua. Eusko Jaurlaritzako Lurralde Antolaketako Zuzentarauak (2019) udalek, etxebizitza eskaintzaren dimentsionamendua onartzeko, bere herritarren beharretik abiatu behar dutela ezartzen dute. Eta kontua da Donostian, eskaria eta beharra aztertzeko gaudela oraindik. Izan ere, aurten arte ez da izan udalak Etxebizitza Behatokia martxan jarri duela eta lan horri heltzeko asmoa adierazi duela.
Aditu gehienak esaten ari diren moduan, etxebizitza gehiago eraikitzeak ez du prezioa murrizten lagunduko. Izan ere, egungo etxeen beharra ez dator biztanleen hazkuntzatik, ezta pertsonen etorrerarengatik ere, gaurko Donostiako eskaria etxeen prezio neurrigabetik dator. Etxebizitza nahikoa dago, baina ezin ditugu erosi. Ondorioz, etxe gehiago eraikitzea alferrikako lana da. Botere publikoek eraikita dauden etxebizitzenganako prezioan eragin behar dute, politika ausartak eta, zergatik ez, inoiz erabili gabeak aktibatuz: udal jabegoko etxebizitza parkea nabarmen handituz, etxebizitza hutsetan efektiboki eskua hartuz, etxe turistikoak donostiarrei itzuliz, bigaren egoitzako etxeak debekatuz, eta abar.
«Alokairuak eta etxe babestuak lehentasuna behar dute, eta salmenta libreko 85.000 etxebizitza libreengan eragin behar da»
Jakin egin beharko genuke noraino zabaldu den azken urteetan Donostian etxebizitza eskuraezin duen herritarren kolektiboa. Datuak esanguratsuak dira: etxe babestuen artean, orain arte, babes ofizialekoak erosteko aukera izateko, bizikidetza unitatearen diru sarrerak 12.000 eta 46.463,29 euro bitartekoak izan behar dute (kopuru hori haztapena aplikatu ondoren, unitatearen kide kopuruaren eta horien artean diru sarrerak dituzten kopuruaren arabera); eta etxebizitza tasatua eskuratzeko, berriz, 15.000 eta 59.568,32 euro bitartekoa. Hori guztia, Etxebideren datuen arabera.
Salmenta prezioari dagokionez, babes ofizialeko etxeen salneurria, trasteleku eta garajea barne, 195.000 euro inguruan egon liteke, 75 metro koadro erabilgarriko azalerako etxe batentzat, eta etxe tasatuarena, berriz, 280.000 eurotan.
Kontua da Donostian milaka herritar daudela ez baterako ez besterako diru sarrerarik ez dutenak. Pandemiatik areagotu den soldata negargarrien ondorioz, eta higiezinen salerosketa espekulazio bihurtzetik bizi direnen esku utzi delako.
Garbi agertzen dena da salmenta libreko etxebizitzak eraikitzen jarraitzeak ez duela inolako zentzurik. Are gehiago, kanpoko kapital gehiago erakartzeko balioko du eta egoera larriagotzeko. Bestalde, Auditz Akularren moduko milaka etxebizitza berriko operazioekin ere ezingo zaio irtenbiderik eman arazoari, gainerako 85.000 etxebizitza horiek gero eta garestiagoak izango direlako eta donostiarren etxea eskuratzeko ezintasuna gero eta handiagoa. Arazoak muga guztiak gainditu ditu. Aditu gehienak gero eta ozenago esaten ari dira Donostiak bere barnean birsortu behar duela, orain arte egindakoa eraldatuz.
Bestela, Donostian, 2008ko higiezinen burbuilaren baldintza berberak errepikatzen ari dira, etxebizitzaren prezioak mugarik gabe hazten jarraitzen duelako. Etxebizitza batek bere hormek, adreiluek, instalazioek, ekipamenduek, leihoek, zoruek, fatxadak, hau da, eraikuntza elementuek eta etxebizitza bihurtzen dutenek duten balioa du; eta gero lurzoruak du balioa, zati objektibo bat izan dezakeena, eta beste bat erlatiboa edo subjektiboa, hiriko posizioaren arabera, baina ezin dena mugarik gabe hazi.
Hiri honen etxebizitza politikan alokairuak eta etxe babestuak lehentasuna behar dute, eta salmenta libreko 85.000 etxebizitza libreengan eragin behar da, bere salmenta baldintzetan, erabileran eta alokairu prezioetan. Horrela bai erakutsiko litzatekeela ausardia eta nortasuna, higiezinen sektorearen interes pribatutik eta politikarien arteko lehiak sortzen duen girotik aldentzearekin batera.
