Jone Forcada Adarraga
Hiru hilabete pasatu dira Jonek utzi gintuenetik eta, denbora horretan, bere bizitzari buruzko erreferentziak ugariak izan dira. Ez naiz errepikatuko. Alemanian alderdi naziak hauteskundeak irabazi zituen urtean jaio zen Jone Donostian. Urte horretan, Hermann Göringek Gestapo kriminala eta Jose Antonio Primo de Riverak ere Falange alderdia sortu zuten. 1933an, emakumeek lehen aldiz bozkatu zuten Autonomia Estatutuaren erreferendumean. 1936tik 1977ra ez zuten beste aukerarik izango. 1933an, Gabriel Aresti jaio zen eta Telesforo Monzonek Espainiako Kongresurako lehen diputatu akta lortu zuen, biak belaunaldi baten ikonoak. 1960ko hamarkadan, Jonek bezala, udaberri kultural eta politiko baten itxaropena Euskal Herrira itzuli zutenak. Falangeak, Gestapok, nazismoak… Joneren, Txillardegi bikotekidearen eta erbestean jaiotako seme-alaben bizitza baldintzatu zuten. Eta Jone, Benjamin Netanyahu Palestinan genozidioa egiten ari zen urtean hil zen. Urte berean, 2025ean, Mileik, Trumpek, Melonik eta beste aktore politiko batzuek 1933ko espiritu autoritarioa berreskuratu zuten, inoiz desagertu bazen behintzat. Urte asko pasatu arren, aldaketa gutxi.
1977an erbestetik itzuli zenetik, Txillardegi bikotekidearekin eta lau seme-alabekin batera, Jone militante aktiboa izan zen kausa unibertsal, nazional eta lokal askotan. Donostian bizi garenok horren fedea ematen dugu. Bere biografia erreferentziaz betea dago: ikastoletan —andereño gisa— Euskal Herrian Euskaraz elkartearen sorreran… Badakigu, baita ere, Palestinako genozidioaren aurkako ekimen horietan, Jone ere hor zegoela. Jonek parte aktiboa hartu zuen eutanasia aitortzeko borrokan. Azkenik, bere familiari baimena eman zion, behin joanda, eutanasia protokoloa aplikatuz hiltzeko erabakiaren berri emateko. Bere azken gudua duintasunez egin zuen.
«Jone militante aktiboa izan zen kausa unibertsal, nazional eta lokal askotan. Donostian bizi garenok horren fedea ematen dugu. Bere biografia erreferentziaz betea dago: ikastoletan, Euskal Herrian Euskaraz elkartearen sorreran…»
Jonek 92 urterekin utzi gintuen, iazko urriko egun batean. Falangea, 1933an sortutako talde faxista hura, Gasteizko kaleetan zebilen egun berean, Ertzaintzaren oniritziarekin. Dena ez zegoen grisez tindatua. Albiste itxaropentsuak ere suertatu ziren. Arnasguneen Nazioarteko Konferentzia egin zuten Azpeitian, egun berean. Bertan bildu ziren euskalgintzako aditu eta adituez gain, Serbia, Gales, Eskozia, Italia, Katalunia eta Kanadako lagunak. Euskararen eta beste hizkuntzen etorkizunaz eztabaidatzeko. Eta borobiltzeko ibilbidea, gogoratu 1933an, Joneren jaiotza urtean, Lizardi poeta gazteak azken hatsa hartu zuela: “Oi, lur, oi lur!/ Oi, ene lur nerea!…/ Oi, goiz eme/ parre gozoz ernea!…/ Arto musker,/ mendi, baserri zaharrak/ ale gorriz/ abailduta sagarrak:/ oro laino/ mehe batek estalia,/ urrez oro/ eguzkiak jantzia”. Joneren ezpainetatik irten balira bezala.
