Antzerkia, guztiaren gainetik
'Duse' filma. 
Filma: Duse.
Zuzendaria: Pietro Marcello.
Urtea: 2025.
Herrialdea: Italia
Apenas dugu ezagun Eleonora Duse antzezle italiarra. XIX. mende bukaeran jaioa, herrialdeak bizi zuen egoera politiko ezegonkorrari aurre egin zion bihotzez, emateko zuen guztia taula gainean utziz, artea (antzerkia) basakeriaren kontrako antidoto aldarrikatuz. Hein batean Pablo Larrainek Maria Callas divarekin egin zuen antzera —Maria (2024)—, Pietro Marcellok aukera baliatu du bere bizitza errepasatu beharrean haren kontraesanak aztertzeko. Bada, emakumearen biopic aspergarririk ez dugu Duse filmean aurkituko.
Martin Eden (2019) txalotuarekin badu loturarik zinemagile italiarraren lan berrienak, munduan bere tokia bilatu nahi zuen marinel ameslariaren (irakurle, idazle eta intelektual izan nahi du kosta ala kosta) autosuntsipena gogora baitatorkigu. Oraingoan, antzerkia da protagonistaren babesleku, erresistentziarako agertoki, biziraupenerako tresna: Lehen Mundu Gerra bukatu berritan, aurrezki guztiak galduko ditu eta bere independentzia artistiko eta ekonomikoa berresteko azken bira handi bat antolatu nahiko du, antzoki erraldoi bat eraiki eta italiar guztien aurrean mito bihurtuz. Garai zailak dira, baina: Noemie Merlanek interpretatutako alabarekin harreman korapilatsua du eta bere maitale izandako Gabriele D’Annunzio idazle eta ekintzaile nazionalistak bultzatuta faxismoa jaio da.
Marcellok ezin hobeto daki bere aktoreei duten onena aterarazten. Luca Marinellik arrastoa utzi zuen Martin Eden haragituz, eta haren lekukoa hartu du Valeria Bruni Tedeschik. Komedia frantses xaloetatik urrunduz, La divina ezizenez bataiatu zuten antzezlea gorpuztu du, zauriz eta orbainez betetako emakume kartsua. Eta erronka ez da nolanahikoa izan, une oro zinemagile italiarraren kamera urduria, dinamikoa, ezegonkorra, gertu izan baitu. Oso gertu. Bizitoki zuen Venezia hor atzean atzeman badaiteke ere, paisaia, ingurua, lausotu egingo da Bruni Tedeschiren sentimendu, emozio eta barne mundua isolatuz. Distantzia laburrean kontatutako filma da Duse, Dreyerren La Passion de Jeanne d’Arc (1928) maisulanaren oinordekoa. Maria Falconettiren negarraren pare, Bruni Tedeschiren begiek Eleonora Duseren arimara garamatzate, inolako epairik eman gabe.
Berezkoa duen unibertso poetikoak eskatuta, narratiba klasiko eta akademikoa baztertuko du Marcellok. Testura pikorra duten irudi fisiko eta organikoek identitate propioz janzten dute italiarraren obra, nolabaiteko zikinkeria bisualak definitu egiten ditu. Duse-n hala gertatuko da, eta gehituko zaizkie, gainera, irudi dokumentalak. Artxibozain sena du Marcellok, badakigu, eta kasurako 1921ean jazotako gertakari historiko bat baliatu du bere pelikulan txertatu eta balio narratibo zein dramatikoa emateko. Urte hartan, Gerra Handian hil eta identifikatu gabeko soldadu baten gorpuzkiak Italian zehar trenez garraiatu zituzten Erromako Altare della Patria monumentu handinahiraino, bada, bidaia hori, tren hori, Eleonora Duseren istorioarekin txandakatuko du, hondoak jotako herrialdearen ikur eta sinbolo bilakatuz.
