«Arteak gaitasuna dauka sotila den hori ukitzeko, ukiezina izan arren»
Antropologian formatua eta antzerkiari estu lotua, artea ezagutza tresna gisa aldarrikatzen du Maddi Goikoetxeak (Amara, 1994). Bitartekaritza artistikoan egiten du lan, eta sorkuntza prozesuak lehenesten ditu beti emaitzen gainetik. Zientziak eta datuek harrapatu ezin duten hori ulertzeko arteak duen indar eraldatzaileaz aritu da, kafe baten bueltan.
Maddi Goikoetxea, kafetegi batean.Nagore Garmendia 
Zergatik aukeratu duzu La hora del cafe kafetegia?
Asko gustatzen zait gosaltzea! Eta tostada goxoak egiten dituzte hemen.
Artea ezagutza tresna gisa aldarrikatzen duzu.
Antzerkitik eta idazketatik hurbildu nintzen artera. Bulkada batengatik hasi nintzen; intuizio bat da, behar bat, ez dakizuna, zehazki, nondik datorren. Barneko zerbaitekin konektatzen zaitu, eta elikatzen zaitu, nolabait, munduarekiko harremanean. Zentzua hartu diot munduari horrela, bizitzari. Autoezagutzarako tresna bat da artea. Gaur egun, oso zentratuta gaude emaitzan, baina nik lehenesten dut sorkuntza prozesua, bitartean gertatzen zaidana. Hori da ezagutza.
Ez da prozesu kontziente bat izan. Baina arakatzen joan ahala, konturatu nintzen terapeutikoa zela niretzat, on egiten zidala. Antropologia ikasi nuen antzerkia baino lehenago, eta sarri esan izan didate ez dutela elkarren artean zerikusirik, baina noski badutela! Antropologia gizakiaren ezagutza da, eta horrek pizten zidan kuriositate bera pizten zidan antzerkiak. Eta mundua, bizitza, harremanak, errealitatea ulertzeko tresnak eman dizkidate biek.
Gizartean, oro har, badirudi datuek edo metodo zientifikoak soilik balio dutela, eta kostatzen zaigula ulertzea arteak horiek bezainbeste azaldu dezakeela. Nola defendatzen duzu «ikerketa artistikoa» serio hartzen ez zaituztenen aurrean?
Ezjakintasun handi bat dagoela uste dut. Eta ulertzen dut jendeak ez ulertzea. Pentsatzen dut parte bat badagoela deliberatua, politikoa dena, ikuspegi horretan. Ulertzeko bizi egin behar da, oso esperientziala da artea; ez baduzu bizi, ez dakizu zenbateko potentzia duen. Eta ez dut metodo zientifikoa gutxietsi nahi, baina hori bada zerbait oso arrazionala eta artean sinbolizazio bat dago. Erritu bat da. Eta elementu sinbolikoak dira modu inkontzientean mugitzen gaituztenak, ezin ditugunak guztiz eutsi.
Gizarte gisa, oso arrazionalak, materialistak gara. Esan digute zentzumenekin nabaritu dezakegun hori dela existitzen dena. Eta horrek asko mugatzen du gure pertzepzioa. Ukiezintasunarekin daukagun harremanak, nahiz eta pentsatzen dudan aldatzen doala, gabezia handiak dauzka. Arteak gaitasuna dauka sotila den hori ukitzeko, ukiezina izan arren.
Beldurra ematen digu sentipenetatik ikasteak?
Geure burua ezagutzeak, emozioekin konektatzeak beldurra ematen digu, edozerren bidez, ez digutelako egiten erakutsi.
Jende askorentzat artea museoak bisitatzea bada ere, zuk gizarteko arazo konplexuak lantzeko erabiltzen duzu. Zer ematen digu arteak egoerak ulertzeko, txosten soziologiko batek ematen ez diguna?
Alderdi emozionala. Gizarte txostenetan ez dago bizipena jasota. Txosten hori ulertu dezakezu, datuak daudelako. Diote zientzia oso objektiboa dela, baina nik ez dut hala uste; ez naiz zientzialaria, baina paradigma batez ari naiz. Metodo zientifikoa objektiboa da, bai, baina hutsune handiak dituela uste dut.
Oso antropozentrista da, gizakiaren ikuspuntu jakin batetik sortua: gizona, zuria eta zisheteroa; eta paradigma horretan ukitu, kontrolatu ezin dena, harrapatu ezin dena, gutxietsi egiten da. Eta, nire ustez, oso gutxi dira kontrolatu ditzakegun gauzak.
Ezagutza modu kolektiboan sortzen duzu. Nola lortzen da gela batean elkartzen diren ezezagunek artearen bidez zerbait berria deskubritzea euren buruaz?
Praktika artistikoen bidez; idaztea, keinu bat egitea. Ez da erraza, nik ere ez dudalako jende hori ezagutzen eta gure artean arrakala handi bat dagoela sentitzen dut, ez dakidalako nola biziko duten proposatzen diedana. Baina denborarekin ikasi dut, normalean, funtzionatzen duela. Egia da denoi ez digula modu berean funtzionatzen, zuk, agian, ez duzulako konektatzen edo konektatzeko modua beste bat delako.
Bitartekaritza artistikoa lantzen dut nik tailerretan, artean dagoen hori jendearekin sozializatzen dut. Artetik interesatzen zaidana pentsamendua da, ezagutza sortzeko gaitasuna. Eta saiatzen garena da tailerrean dagoen artista horrek prozesu artistikoa bizi dezan.
Tarte luze bat daramagu ezagutzaz hizketan, baina zer da, zehazki, ezagutza?
Dimentsio ezberdinak dituela esango nuke. Eta, zentzu horretan, alderdi emozionalarena oso inportantea dela uste dut, ezagutza sortzeko orduan; eta hori arteak oso dominatuta dauka. Paradigma arrazionalago batetik ez duzu hori lantzen. Eta ezagutza bada barrutik kanporako bide bat. Ohituta gaude gauzak banatzen: hau da emozioa, hau da pentsamendua. Eta biak bat datoz.
Pedagogoek esaten dute: emoziorik ez dagoenean, ez dago bizipenik. Eta guztiz bat nator. Irakatsi digute alderdi mentalago batetik ezagutzen mundua; erakutsi digute Erdi Aroan zer gertatu zen, baina ez digute erakutsi nola pasatu informazio bat gure bizipenetatik, gure gorputzetik.
Gorputza oso garrantzitsua da praktika artistikoan; ez dauka filtrorik. Gorputzean daude bizipenak eta memoriak. Gure subjektibotasuna. Egia handi bat, beste guztia baino egiagoa dena, askotan, buruak zerbait esan arren, gorputzak badakielako nola jokatu; gorputzak ere hitz egiten du. Arteak, gorputzak eta mugimenduak erakusten digute gorputza entzuten. Eta hori oso inportantea da.
Dantza eta pentsamendua uztartzeko ‘relatoriak’ idazten dituzu. Nola pasatzen da mugimendu edo sentsazio hori paperera, esanahia galdu gabe?
Oso zaila da. Gorputzean dagoen horrek, batzuetan, ez dauka hitzik. Eta horretarako egiten dugu dantza. Saiatzen naiz iradokitzen didan hori idazten, hitzez jarri dezakedan hori. Erronka handia da.
Artearen bidez lan egin ondoren, zer da gizarteaz ikasi duzun gauzarik handiena?
Gorputza izan da deskubrimendu handi bat. Gorputza da lurralde bat inor ezin dena bertatik salbatu, ezin dugu bertatik ihes egin. Denok dugu bat; eta nik ez daukat sarbiderik zuk pentsatzen duzun horretara, baina badaukat sarbidea zure gorputzera. Halabeharrez, egia batetik konektatuko dugu, oso modu autentikoan. Eta modu desberdinak daude, pertsona ororekin ez dugulako era berean konektatzen, baina enkontru bat izango genuke: benetako enkontru bat, konexio oso zintzo batetik.
