Itzuleren kaia
Riccardo Chailly.Musika Hamabostaldia 
Musuzapia eskuan, kaiaren ertz batetik eskua astinduz, itsas barna doan ontzia agurtzen den tankeran despeditu genuen entzuleok pasa den igandean 87. Donostiako Musika Hamabostaldia, Zurriola ertzeko harri koskorren gisara, uraren magalean kokatzen diren bi kuboetan. Espedizio garrantzizkoak ekitera doazenean bezala, kaia okasiorako dotoretu zen. Hantxe ziren autoritate, donostiar jende lirain zein ziklo guztian entzule fin izandako ugari. Abuztuko egunak musikaz bete dizkigun transatlantiko musikalak gordea zigun lehorrean azken dantza sinfoniko korala. Izan ere, aurretiaz, duela bi urte, itsasadar koxkeroan porturatua zen La Scala opera etxe famatuko filarmonikak bisitatu gintuen, beste behin. Berarekin zekarten almirante ezin prestuago bat: 2024 hartan Ravel eta Tchaikovskyren eskutik txunditu gintuen Riccardo Chailly zuzendari italiarra. Arratsaren herrikoitasuna, entitate ezin donostiarrago batek eskaini zigun: gisako zitetan beti prestuki erantzun ohi duen Donostiako Orfeoiak. Marinel zein kapitain ezin hobeak, agur handirako.
Gaua Giuseppe Verdi konposatzaile italiarrak bere opera baten –La forza del destino, konkretuki– obertura gisara idatzitako pieza indartsu eta distiratsu batek ireki zuen. Pertsonalki, ez naiz horrelako piezak bere testuingurutik atera eta kontzertu sinfonikoetan txertatzearen aldekoa. Konposatzaileak, operako irekieretan, operak ondoren izango dituen traza musikalen laburpen edo nahasketa moduko bat egin ohi du, ondoren entzuleak errekonozitu ahalko dituen tema edo melodia zenbait erabiliz. Gure kasuan, baina, hamar minutu eskaseko piezak lotura urria zuen ondoren etorriko zenarekin. Egun, kontzertu egitarauei eskaini nahi zaien hari narratiboa ugaritan bortxatu egiten dela iruditzen zait. Destinoaz diharduenez oberturak, edo hala dioenez libretoak, jarri diezaiogun leitmotiv horri ondo datorkion zerbait atzetik, topikoari bide emanez. Beethovenen bosgarrena, Brahmsen lehena edo gisakoren bat, aurretiaz jo denarekin koherentzia estilistiko edo historikorik ez badu ere. Zer dator lehenago, musika ala narratiba? Oiloa ala arrautza? Dena dela ere, jarraian Verdi helduago baten lanak heldu zitzaizkigun entzumenera, pasa denean. XIX. mendea amaitzear zela, txistera beltza soinean irudikatu ohi dugun konposatzaileak idatzitako Lau pieza sakro bildumatik, bi eskaini zizkigun Donostiako Orfeoiak, orkestraren laguntzaz: Stabat Mater eta Te Deum. Ezin aipatu gabe utzi, hasieran jo eta erabat ezinbestekoa ez zen oberturaren aldean, lau piezak osorik interpretatu izan balira, gaueko egitarauak beste koherentzia eta osotasun bat izango zituzkeela.
Arratsaren herrikoitasuna, entitate ezin donostiarrago batek eskaini zigun: gisako zitetan beti prestuki erantzun ohi duen Donostiako Orfeoiak. Marinel zein kapitain ezin hobeak, agur handirako
Itzuleren kai honetan, benetan aipamena merezi duena, koruaren prestatzaile izan zen Oscar Rodriguez kantabriarrarena izan zen. Donostian bere ikasketak burutua, ikasketa kidea eta lagun mina, egun Espainiako Koru Nazionalean zuzendariorde lanetan diharduen musikari gazte bezain talentuz beteak, Donostiako Orfeoia moldeatzeko erronka nabarmena izan zuen. Izan ere, Verdiren lanek –sakratuak, baina bere molde operistikotik ere ugari dutenak– prestaketa zorrotz eta fin bat exijitzen diote partiturara gerturatzen diren guztiei. Korua orokorrean sendo antzeman nuen bi pieza zabaletan. Seme gurutziltzatuaren altzoan aurkitzen den ama atsekabetuaren pasartea kontatzen zuen lehen pieza dramatiko eta kontrastez betean, bereziki fin iritsi zitzaizkidan baxuen zein altuen bakarkako melodiak. Azkenek marraztutako Tui nati vulnerati pasartea, garbitasun eta gozotasun horren froga izan zen. Orkestrak, zenbait momentutan agian bolumena gutxiagotu bazezakeen ere, iruditzen zait laguntza egokia eskaini ziola estilistikoki jada indartsua den lan verdianoari. Aipatu beharra dago, metalen erabilera edota perkusioaren beraren parte hartzea, nabariak direla lan honetan eta koruaren zeregina dela, baita ere, guzti horren gainetik aritzea, erromantizismo betean kokatu dezakegun lana borobilduz. Te Deum piezaren hasiera, a cappella abestua, arlo bokalean apur bat sendoagoa izan zitekeen arren, aise gainditu zuten baxu zein tenorrek. Bigarren pieza honetan, Verdik harmonia molde aurrerakoiagoak erabiltzen ditu, kolore berezia eskainiz koru zein orkestrari. Iruditu zitzaidan konpasik mamitsuenak ez zituela Chaillyk bereziki zukutu, tempoa aurrera eraman nahiaren antsiaz edo.
Ez dira maiz entzuten diren piezak hauek, segur aski barrenean Verdik ezkutatu zizkien zailtasun eta misterioengatik. Konplexuak koruarentzat eta are gehiago, orkestra maisuarekin prestakuntza lanerako izan ohi diren denbora eskasak kontuan izanda. Nabarmentzekoa beraz, han entzuna eta Rodriguez lagunaren eskua, koruaren prestaketan. Azken atsedenaldiko agurren ondoren, orkestra soilik entzuteko aukera izan genuen. Jada aurreko egunean bertaratu zirenek izaniko zortea, alajaina. Izan ere, orkestra sendo, bikain enpastatu eta biziki musikal baten aurrean geunden. Halaxe oroitzen genuen duela bi urteko kontzertu gogoangarri hartan izan ginenok. Orduko hartan, Tchaikovskyren Bosgarren sinfonia izan genuen entzungai, tematikoki arkitektura erakargarria duen lan bikaina. Oraingo honetan, konpositore berberaren Laugarren sinfonia oparitu ziguten italiarrak.
Orduko hartan, Tchaikovskyren Bosgarren sinfonia izan genuen entzungai, tematikoki arkitektura erakargarria duen lan bikaina. Oraingo honetan, konpositore berberaren Laugarren sinfonia oparitu ziguten italiarrak
Bosgarrena biziki maite dugunontzat, maila bat beheraxeago kokatzen da Laugarrena. Metalen hasierako motibo indartsuaren garapena benetan da ederra lehen mugimenduan eta orkestraren moldeatze txundigarri bat nabaritu genion Chaillyri batutan. Zeinen erraz egiten duten musika handienek. Hardingek Hamabostaldi hasieran eginikoa zetorkidan burura. Bigarren mugimenduko haizearen lana, itzela. Oboearen solo laztandua, fagotaren eresia. Pianissimoan atakatutako tinbalaren xuxurla ere, aparta. Hirugarren mugimenduko hariaren pizzicatoa bikain malgutu zuen zuzendariak, azken txanpako distirari irekiera emanez. Txindata jotzailearen azken esfortzua, beti txalogarria.
Itzali ziren fokuak, atera ginen bizitzara, beste Hamabostaldi gogoangarri baten zaporearekin ahoan.
