Guatemalako emakume indigenen errealitatea
Behobiatik Donostiara 21,1 kilometro egiten dituzte lasterkariek. Aldiz, Donostiatik 9.000 kilometrora dago Alta Verapaz, Guatemalako eskualdea. Han egiten dute urtero Ak’Wank emakumeen aldeko lasterketa, Behobia-Donostiarekin lotura berezia duena. Horri buruzko 'Korrikalariak. Las que corren' dokumentala gaur estreinatuko dute Aquariumean.
Carmen Tun Cho Guatemalako lasterkari indigena.Euskal Fondoa 
Kirola erresistentzia eta eraldaketa sozialerako tresna izan daiteke. Horren eredu dira Guatemalako emakume indigenak, eta 61. Behobia-Donostiak ikusgarritasuna eman nahi izan die. Euskal Fondoak eta Ikaika Media ekoiztetxeak ekoitzitako Korrikalariak. Las que corren dokumentala eskainiko dute gaur Donostiako Aquariumean, 18:00etan. Raul San Romanek eta Alex Azkunagak zuzendutako ikus-entzunezkoak Guatemalako emakume indigenen errealitatea erakusten du, baita berdintasunaren alde eta kirolaren bidez beren eskubideak defendatzeko egiten duten borroka ere.
Alta Verapaz Guatemalako eskualdean, q’eqchi’ emakume indigena gazte batek isilpean entrenatzen du. Korrika egin nahi du. Matxismoak emakumeen gorputzak eta erabakiak zaindu zein kontrolatzen dituen ingurune batean, korrika egitera ateratzeak norbera agerian uztea, begiradei aurre egitea eta bere gorputza beraiena dela bezain oinarrizko zerbait baieztatzea esan nahi du. Errealitate gordin horretatik abiatzen da Korrikalariak. Las que corren dokumentala.
Kontakizunak lotura berezia du Donostiarekin: 2014an, Ak’Wank emakumeen lasterketa eta Behobia-Donostia senidetu ziren. Lasterketarekin harremana nola sortu zen kontatu zuen Enrique Cifuentes Fortuna Kirol Elkarteko presidenteak, pasa den astean egin zuten dokumentalaren aurkezpenean. 2014an, Euskal Fondoak Fortunari proposatu zion ezagutzen ez zuten lasterketa bat babesteko: Guatemalako Alta Verapaz eskualdean emakumeek emakumeentzat antolatutakoa, eta parte hartzaile gehienak indigenak ziren. «Onartu egin genuen guztiz bat zetorrelako Fortunak 115 urteko historian berdintasunaren arloan izandako ibilbidearekin, bereziki gure erakusleiho nagusia den Behobia-Donostian», azaldu zuen.
Urtebete geroago, Fortunako presidenteak bertara joateko aukera izan zuen. Egonaldiak lankidetza hori «berezia» bihurtu zuen, bertatik bertara ikusi baitzuen nola bizi diren emakume indigenak eremu horretan, baita zein garrantzitsua den haientzat ikusgarritasuna eta espazio publikoa okupatzea ere, eta nola antolatzen zuten lasterketa. Berretsi zuen, halaber, Behobia-Donostiaren babesak haientzat zuen berebiziko garrantzia ere.
Dokumentalaren biharko aurkezpenak eta protagonisten bisitak «babes berri bat» ekarriko duela nabarmendu zuen Cifuentes, «eskualde hartako emakumeentzat hain garrantzitsua den lasterketa honen mesedetan».
Inocenta Macz emakume indigenak Behobia-Donostian parte hartuko du.Euskal Fondoa
Hiru protagonista
Guatemalako emakume indigenen errealitatea erakusten duen lanari buruz hitz egiteko, protagonistetako hiruk parte hartuko dute Aquariumeko aurkezpenean: Dilia Co Coy Alta Verapaz Departamentuko gobernadoreak, Maria Xol Emakume Indigenaren defendatzaileak (DEMI) eta Inocenta Macz Demokraziarako Ekimen Zibila Fundazioaren koordinatzaileak (INCIDE).
2014an, Keyli Xol izan zen Alta Verapaz eta Donostia arteko bidea egin zuen lehen korrikalari indigena. Aldiz, urte batzuk geroago, 2018an, Maria del Carmen Tun Chok q’eqchi’ emakumeen historia berriz ere ekarri zuen. Aurten, Macz izango da 61. Behobia-Donostian lasterketan korrika egingo duena. Dokumentalean dioen aldarria Donostiara ekarriko du: «Q’eqchi’ emakume batentzat, korrika egitea ausardia ekintza bat da. Kaleak okupatu eta libre sentitzen gara».
Euskal Fondoak Guatemalan hiru hamarkada baino gehiagotik egiten ari den nazioarteko lankidetza lanaren barruan kokatzen da ikus-entzunezkoa. Protagonisten istorioen bidez, dokumentalak korrika egitea debekatuta duten emakumeen historia kontatzen du, dena jokoan jarriz eta muturreko indarkeria jasanda ere, beren nahiarekin aurrera egiten dutenena.
Proiektua 2011n sortu zen, zuzendariek beste gauza batzuk grabatzen ari zirela lasterketa batekin topo egin zutenean. «Emakume mordoa korrika ari zela eta ikusten ari ziren gizonezko pila batek denetarik esaten ziela eta gaizki begiratzen ziela», adierazi zuen Raul San Roman zuzendariak, pasa den asteko aurkezpenean. Ideia hazten joan zen, Korrikalariak bihurtu arte.
Izan ere, emakume izateagatik, q’eqchi’ izateagatik eta pobre izateagatik bazterkeria jasateaz gain, biztanleria indigenarekiko muturreko arrazakeriaz inguratuta daude. «Egoera horretan korrika egitera joate hutsa ausardia, aktibismo eta matxinada ekintza bat da. Dokumentalean ikusi ahal izango duzue, beraiek azaltzen dute», esan zuen San Romanek. Trailerrean agertzen diren emakumeek soinekoekin eta kaleko arroparekin korrika egiten dute, oinutsik, zapatilarik ez baitute. Dokumentala grabatu zutenean mobilizazioak eta lasterketa bat ikusi zituzten, eta bertan lehen aldiz ikusi zituzten hemengo kirol jantziak zituzten atletak, erritmo altuan korrika. «Espazioak irabazten ari dira», nabarmendu zuen.
Eragin soziala
Donostiako Udalak ere Korrikalariak. Las que corren dokumentalaren balioa aitortu du. «Beste errealitate batzuk ezagutzeko, protagonisten ahotsak entzuteko eta nazioarteko lankidetzak eta kirolak emakumeen eskubideen defentsan bete dezaketen zereginaz hausnartzeko gonbita da», adierazi zuen aurkezpenean Arantxa Lopezek, Kultura Aniztasuneko zinegotziak eta Euskal Fondoko zuzendaritza batzordeko kideak. «Garrantzitsua da errealitate horiek herritarrengana hurbiltzea eta emakumeek gizartea eraldatzeko prozesuetan duten zeregina aitortzea», gaineratu zuen.
