Urtea beteta, eraikinaren erabilera egonkortu nahi dute
Alde Zaharreko Gazte Asanbladak (AZGA) iazko apirilaren 30ean okupatu zuen Urgull mendiko Guardetxea. Sei urtez hutsik egon ondoren, auzoarentzat «berreskuratzea» erabaki zuten. Auzolanean txukundu eta egokitu ondoren, 100 jarduera baino gehiago egin dituzte urtebetean. Guardetxea elkartea sortu berritan, Donostiako Udalari eraikina kudeatzeko proposamena aurkeztu diote, eta erantzunaren zain daude.
Urgulleko Guardetxea.Joseba Parron San Sebastian 
Guardetxea da Parte Zaharreko gaztetxea. Urte bat bete da Alde Zaharreko Gazte Asanbladak (AZGA) eraikina okupatu zuenetik. Zehazki, iazko Maiatzaren Lehenaren testuinguruan sartu ziren bertara, eta han jarraitzen dute. Urteurrenaren harira, agerraldi jendetsua egin zuten maiatzaren 1ean, Donostiako eragile sozial eta politiko ugariren babesarekin, Parte Zaharreko Trinitate plazan. «Balio dezala Guardetxeak, eta urteurren honek, eragile eta militanteon arteko aliantzak indartu eta bestelako Donostia baten eraikuntzan aurrerapauso bat emateko», nabarmendu zuen AZGAk.
Atzera begira jarrita, urtearen balantzea egiteko elkartu da IRUTXULOKO HITZA Guardetxeko eta AZGAko bi kiderekin: Nerea Irastorza eta Hegoi Goñi. Sei urtez hutsik egon zen eraikina okupatu zuten lagunetako bi izan ziren, eta hasieratik bizi ahal izan dute Guardetxearen proiektuak egindako urtebeteko bidea. AZGAk plazaraturiko balorazio orokorrarekin bat egin dute: «Udal gobernuak errepresioaren bitartez erantzun zion martxan jarritako gaztetxearen proiektuari. Honen erakusle dira aurre egin behar izan diegun epaiketak, huste saiakerak, martxan dauden muntaia polizial eta prozesu judizialak edota 32.000 euroko isuna, errekurtsoa jarri dioguna. Hala ere, elkartasuna antolatu eta erresistentziari eutsi diogu, eta oztopoak oztopo, ez dute gure jardun politikoa etetea lortu».
Horrekin batera, «harro» daude «etenik gabeko» eskaintza kultural eta politikoa garatu dutelako Guardetxean: «Doako kirol komunitarioko proiektuak sortu ditugu eta hamaika elkarte, eragile eta kolektiboen jarduerak garatzeko aterpe izan da. Milaka pertsona igaro dira bertatik eta auzoko eta Donostiako elkarte eta gizarte mugimendu ugariren babesa dugu».
Nerea Irastorza eta Hegoi Goñi Alde Zaharreko Gazte Asanbladako kideak, Guardetxeko tabernaren aurrean.Joseba Parron San Sebastian
Laugarrenean
Hainbat saiakera egin ondoren, laugarrenean lortu zuen AZGAk Guardetxera sartu eta han gelditzea. 2025eko apirilaren 30eko arratsaldean izan zen, baina asmoa askoz ere lehenagokoa dela gogoratu du Irastorzak: «Hiru urte lehenago, 2022an, Guardetxea okupatzea erabaki genuen asanbladan. Kijera gaztetxea itxi ostean, Parte Zaharreko gazteak elkartzeko eta jarduerak egiteko espaziorik gabe geratu ginen».
Guardetxea okupatzeko lehen saiakera 2022ko abenduan izan zen. «Hara sartu ginen eraikina auzoarentzat izan zedin, baina Udaltzaingoa berehala agertu zen, eta handik bota gintuzten», nabarmendu du Irastorzak. Bigarren saiakera, berriz, gutxira izan zen; 2023ko otsailean. «Auzolanean Guardetxea txukuntzera sartu ginen, baina udaltzainek berriz ere kaleratu gintuzten».
Egoera horren aurrean, denbora pasatu zen laugarren saiakera egiteko. 2024ko maiatzean asteburu osoko «okupazio sinbolikoa» egin zuten, eta udalari bilera bat eskatu zioten. «Espazio bat behar genuenez, Guardetxearekin zer gertatzen zen galdegin genion udalari. Izan ere, guretzat leku aproposa zen. Ez genuen erantzunik jaso», esan du Irastorzak. Erantzun faltak eragin zuen okupazio sinboliko hartatik okupazio iraunkor baten alde egitea. «Urtebeteko lanketa egin genuen. Auzoan babesak pilatu genituen, eragileekin elkartu ginen eta abokatuekin ere hitz egin genuen».
Eta iritsi zen eguna. «Aurreko egunetan, hainbatetan pasatu ginen Guardetxetik okupazioa prestatzeko, batez ere, behin sartuta barrutik itxi ahal izateko. Udaltzainak ere bueltaka zebiltzan egun horietan, eta bistan da zerbait espero zutela», azaldu du Goñik. «Maiatzaren 1ean okupatuko genuela uste zuten, baina aurreratzea erabaki genuen. Apirilaren 30ean sartu ginen lagun batzuk, arratsaldean, eta gaua han pasatu genuen. Udaltzainak handik pasatu ziren, baina pentsatu zuten ez geundela barruan», gehitu du Irastorzak.
Biharamunean, AZGAko kideak ez ezik, auzotarrak, familiak eta eragileak ere igo ziren Guardetxera, eta hori «oso garrantzitsua» izan zen. «Gerora jakin ahal izan dugunez, auzotar eta haur asko agertu zirenez, atzera egin zuten udaltzainek. Hori zen gure helburua, jende asko elkartzea kaleratzerik egon ez zedin, eta lortu genuen», zehaztu du Goñik.
Auzolana eta osoko bilkura
Guardetxea hartu orduko, auzolanean hasi ziren, eraikina barrutik oso zikina zegoelako eta kanpotik zeharo utzita. «Maiatzaren 1ean bertan hurbildu ziren pertsona guztiengatik izan ez balitz, oraindik han egongo ginen. Dena dela, auzolan asko antolatu behar izan ditugu barrutik gauzak ateratzeko, teilatuak konpontzeko, belarra mozteko, komuna jartzeko… lan asko egin behar izan genuen», adierazi du Irastorzak. Hasieratik argi izan zuten eraikina txukundu behar zutela. «Leku okupatuak eta autogestionatuak zikinak direla esan ohi dute udalek zein agintariek. Horregatik, lehen momentutik Guardetxea garbitzeari ekin genion», gaineratu du Goñik.
Udaletxera ere jo zuten AZGAko 40 bat kidek, eta 2025eko maiatzeko osoko bilkurara sartu ziren. Udalbatzari Guardetxea auzoarentzako ekipamendu bat izateko eskaera luzatu nahi izan zioten, baina hitz egiten hasi orduko, udaltzainek indarrez atera zituzten kanpora eta iskanbila sortu zen udal batzar aretoan. Horren ondorioz, kide bakoitzari 800 euroko isuna —32.000 euro, guztira— ezarri zieten hilabete batzuk geroago.
Udalak harturiko jarrera ikusita, Guardetxean gotortu ziren, edozein unetan hustu zezaketela pentsatu zutelako. «Erresistentziak hilabete eta aste bat gehienez iraun zuen. Okupatu eta hamabost egunera, udaltzainak gu identifikatzera etorri ziren, zinegotzi batek okupazioaren kontrako salaketa jarri zuelako. Ordea, epaileak ez zuen gu botatzeko agindua eman», azaldu du Irastorzak. «Hilabete luzez 24 orduko erresistentzia txandak egiten aritu ostean, erabaki genuen Guardetxea irekitzea eta jarduerak antolatzen hastea», esan du Goñik.
100 jarduera baino gehiago
Ordutik aurrera, egunak, asteak eta hilabeteak zenbatzen hasi zen Guardetxea. Ateak zabaldu orduko hasi ziren kontzertuak, hitzaldiak, aurkezpenak, bertso saioak, tailerrak, topaketak eta beste antolatzen. Parte Zaharreko eta Donostiako gainerako eragileekin indarrak batu zituzten, eta aurrez eraikina kudeatu zuen Banda Bat elkartearen babesa ere jaso zuten. «Hasieran, beldur ginen ea nola hartuko zuten okupazioarena, baina erabat ados daude harturiko bidearekin», adierazi du Irastorzak.
Elkarlan horren bidez, 100 jarduera baino gehiago antolatu dituzte 365 egunetan. Gehienak musika emanaldiak izan dira; taldeen kontzertuak eta musika jartzaileen saioak. Horietako pare bat ere nabarmendu nahi izan dituzte biek; Nogen eta Maruxak taldeek Guardetxean eskainitakoak. Txillardegi Udal Liburutegiaren batera egindako hitzaldia, eta kickboxing saioa ere aipatu dituzte.
Guardetxean egindako kickboxing saioa.AZGA
Ibilbide judiziala
Guardetxearen okupazioaren aurkako epaiketa bakarra urtarrilean izan zen, eta Donostiako epaitegiak absolbitu egin zituen okupazioan parte hartu zuten bi auzipetuak. Fiskaltzak argudiatu zuen ez zegoela nahikoa arrazoirik zigortzeko. Dena dela, beste bi prozesu daude abian.
Batetik, iazko maiatzeko osoko bilkuran gertaturikoarengatik ezarritako 32.000 euroko zigorra dago. AZGAko kideek isunaren kontrako helegitea jarri zuten, eta ebazpenaren zain daude. «Usurpazioarekin azkarrago ibili ziren, delitu arina zelako. Aldiz, osoko bilkurako aferaren instrukzio fasea pasatu dugu, deklaratu dugu, eta itxoiten ari gara instrukzioko epaileak zer erabakitzen duen, epaiketa noiz den, fiskaltzak zer eskatzen digun, eta abar», azaldu du Irastorzak.
Bestetik, Guardetxea okupatu zuten sei lagunen kontrako prozesu bat martxan dago, eta horietako bi dira Goñi eta Irastorza. «Udalbatzarreko protestan ere zigortu gaituztenez, beste prozesua geldirik dagoela esan digute», adierazi du Goñik.
Elkartea eta esleipena
Okupazioaren urteurrenaren harira, AZGAk Guardetxearen elkartea osatu zuen apirila bukaeran, eta Donostiako Udalari proiektu autogestionatua eta komunitarioa aurkeztu zion. Hedabide honek jakin ahal izan duenez, udalak proposamena jaso zuen eta Jon Insausti alkateak hartu du ardura gai hori lantzeko. Alkateari horren inguruan galdetuta, ziurtatu zuen Guardetxea Parte Zaharreko ekipamendu bat izango dela.
Guardetxea urtebete luzez irekita mantentzea «mesedegarria» izan dela aitortu dute: «Badirudi alkate aldaketarekin egoera aldatu dela». Horren aurrean, Guardetxearen esleipena lortu eta eraikina kudeatu nahi dute, bere garaian Banda Bat elkarteak egin zuen moduan.
Udalaren asmoa esleipena eskaintzea izan daitekeela ikusita, hainbat lan ildo zehaztu dituzte: «Batetik, funtzionatzen jarraitzea da, hau bizirik eta irekita mantenduz. Era berean, eraikina txukuntzeko obra bat beharrezkoa da. Bestetik, esleipena adostu nahi dugu, eta horretarako sortu dugu elkartea. Prozesu hori aurrera eraman nahi dugu, auzotar guztien babesa lortuz. Azkenik, isunen arazoa konpondu nahi dugu. Beti saiatzen gara kontzertuak eta antzekoak antolatzen dirua ateratzeko, oso garrantzitsua iruditzen zaigulako kutxa betetzea. Isunak noizbait iristen badira, aurre egin ahal izateko prestatuta egon nahi dugu».
Esleipena adosterako orduan, «marra gorri» batzuk ere zehaztu dituzte. Guardetxea orain arteko moduan erabiltzen jarraitu nahi dute, hainbat eragilerekin elkarlanean jarduerak antolatuz. Horrekin batera, azken urtean antolaturiko jarduera kopuru bera mantendu nahi dute. «Alegia, esleipena adostu arren, berdin jarraitu nahi dugu. Azkenean, ez dauka zentzurik eraikina txukundu eta obra bat egin ondoren esatea ezin direla kontzertuak egin», esan du Irastorzak.
Urratsak «argi» dituztela dio Goñik: «Gu saiatuko gara obra egin baino lehen esleipena lortzen, eta ez badugu lortzen, ez gara hemendik joango bota arte. Bide horrek espazioa eskuratzeko balio badu, aprobetxatuko dugu, baina marra gorriak pasatzen badituzte, gu ez gara makurtuko. Orain arte defendatu duguna defendatzen jarraituko dugu».
