«Arropa ondo geratzeko berme bakarra, arropa hori neurrira egitea da»
Joskintza eta patroigintzako irakasle eta sortzailea da Asun Dominguez (Lasarte, 1963). Bere izena daraman akademian, oinarrizko joskintza zein neurrirako patroigintza industriala irakasten ditu, aurrez aurre eta online. Bere helburu nagusia, akabera profesionaleko arropa sortzen irakastea da, edozein neurri eta gorputzetara ezin hobeto egokitzeko.
Asun Dominguez, Don Rico tabernan.Nagore Garmendia 
Zergatik aukeratu duzu Don Rico taberna?
Ia urtebete da ireki zutela, eta beti etortzen gara hona burua pixka bat argitzera. Tailerrean zarata handia egoten da, eta lasai hitz egiteko tarte bat eduki nahi izaten dugu, nahiz eta laneko kontuak izan. Gainera, oso ondo tratatzen gaituzte hemen, eta kafea oso goxoa dago.
Noiz sortu zitzaizun joskintzarekiko obsesio hori?
Ikasle oso txarra nintzen; marraztea gustatzen zitzaidan. Moda diseinua ez zegoen nire aukeren artean, eta ildo horretan, hemen ikas zitekeen bakarra dekorazioa edo arkitektura zen. Eta dekorazioa aukeratu nuen. Lagun bat joskintza akademia batean zebilen, eta nik ere izena eman nuen zer zen ikusteko.
Nire amak bazekien josten, baina ni dendako arropekin jantzi nahi zuen horietakoa nintzen, ez amak egiten zizkidanekin. Probatu nuen, eta friki baten moduan, kateatuta geratu nintzen! Dena jakin behar nuen, dena egin, onena izan. Eta Bartzelonara, Milanera, Madrilera… joan nintzen ikastera. Ordenagailu bidezko patroigintza ikasi nuen jendeak ordenagailu bat zer zen ere ez zekienean! Eta gaur arte, friki bat izaten jarraitzen baitut.
Patroigile industriala naiz, eta bizitza osoan industriarentzat egin dut lan. Erabat ohituta nago perfekziora, zehaztasunera eta produktu industrialekin lan egitera. Jantziek, ikusten dituzun bezain politak gera daitezen, inork ikusten ez dituen gauzak dituzte barruan.
Pasioa sentitzen duzu zure lanarekiko.
Noski, bestela, ezin duzu honetaz lan egitea lortu. Modaren munduan sartzen zarenean, 24 ordu eta 365 egun izaten dira. Ezin dut jendeak soinean daramana aztertzeari utzi, nahi gabe egiten badut ere… eta badakit deserosotasuna sortzen duela, epaitzen ari naizela pentsa baitezakete, nahiz eta ziurrenik ezeri begira ez egon. Baina ezin diot utzi aztertzeari ea poltsikoa, kremailera, edo etiketa zergatik jarri duten hor eta ez beherago. Jantzia nola egina dagoen begiratzen dut.
Batzuetan, jendeari arropak kenduarazten dizkiot ondo ikusi ahal izateko… Balenciagako beroki bat zeraman andre batekin gertatu zitzaidan. Mesedez, uzteko eskatu nion. Goitik behera kopiatu eta itzuli egingo niola esan nion, izugarri zainduko niola zin egin nion, eta patroia oparitu nion; patroi horrek 700 euro inguru balio ditzake… Truke hori egin genuen, eta, gaur egun, beroki bera daukat, nik neuk egina.
Zure patroigintza metodo propioa asmatu duzu, gainera.
Fusio bat egin dut; lehengo neurrira egiteko modua eta industriala nahasten ditut. Lehengo modu hori oso zehatza zen: probatzea, gorputza ondo kalkulatzea… Eta behin hori eginda daukazunean, prozedura oso luze batekin josi beharrean, industrialarekin uztartzen dut nik, jantzigintza azkarra, zehatza eta perfektua izan dadin, eta jantziak ez dezan eduki edozein modutara egindakoaren itxura hori; ezagutzaz egindakoa baizik.
Joskintzaren alde ona —hau da, probatzen jakitea, sortzen jakitea eta eskua izatea— industriaren teknikekin aplikatzen dut. Hemen, jendeak neurrira lantzen ditu bere piezak, beti egin izan den moduan, baina gero ekoizpenean alde industriala, teknika, erabiliz. Eta horixe da irakasten diedana. Oso erraza egiten zaie eta jendeak ikasi egiten du. Sormenagatik egin beharko balute, bakoitzak berea dauka… ez litzateke ordenarik egongo. Kasu honetan, ordena bat dago, metodo baten atzean teknika bat dago.
Eta online joskintza akademia bat jarri zenuen martxan! Nolakoa izan zen prozesu hura?
Eskola ireki aurretik Naiara kontratatu nuen, akademiako diseinatzaile grafikoa, Illustrator, Photoshop, webgunea eta abar egiten irakats ziezadan… Patroiak online saltzen hasi nahi nuen. Baina abendu batean lokal honen aukera sortu zitzaidan, eta martxoan ireki genuen. Hamar urte baino gehiago igaro dira horretatik.
Pandemian, nire ikasleak lana erdibidean utzita geratu ziren. Orduan, Naiarak eta biok grabatu genuen nola jarrai zezaketen euren proiektuekin. Eta bat-batean, musukoak. Konfinatu baino lehen grabatu genuen musukoak nola egin. Eta hor hasi ginen online irakasten; lau milioi pasa bisita izan genituen YouTuben, eta hor eztanda egin zuen denak. Hariztatzeko makina baten ikastaroa egin genuen, zure makinarekin lehen urratsak emateko ikastaroa… ikasleentzat etxeko lanak grabatzen genituen etxean jarrai zezaten. Jendeak gehiago eskatzen zigun, ez zuten erdibidean geratu nahi.
Aitzindariak gara online josten irakasten, ez dago gauza bera eta modu berean irakasten duen inor. Ia ez dugu lehiarik. Pieza bat hartzen dugu, nik patroiak egiten ditut, webgunetik jaisteko moduan jartzen ditugu eta mozten, josten, lisatzen, prozesu osoa irakasten diet, eurek egin dezaten. Hori bai, aldez aurretik joskintza maila bat izan behar duzu. Une honetan, eskolak pisu handiagoa du online aurrez aurrekoan baino, nahiz eta presentziala beteta egon. Astean 200 ikasle daude. Horrek esan nahi du joskintzarekiko interes handia dagoela; belaunaldi galdu bat dago hor, gogoa duena baina denborarik ez.
Akademia izugarri hazi da urte hauetan, dirudienez….
Zortzi irakasle gara. Nik jada ezin dut aurrez aurreko eskolarik eman, online aritzen naiz, eta, beraz, lan sistema bat sortu dut ikasleek horrela ikasi ahal dezaten. Nik irakasten badakit, baina zaila da hori pantaila baten bidez transmititzea. Izugarri ondo grabatutako bideoak dira, dena urratsez urrats azaltzen dutenak. Ikastaro bakoitzak 100 bideo baino gehiago ditu, eta, ondoren, tutoretzen bidez laguntzen diet.
Zuen ikasle profila oso askotarikoa da?
Mundu osoko ikasleak ditut: Costa Rica, Kuba, AEBak, Peru, Mexiko… Venezuelan, adibidez, luxu bat da arropa neurrira egitea.
Moda ikasi nahi duen jendea unibertsitatera joaten da, baina bertan, modan egitera irits daitekeen guztiaren argazki bat besterik ez dizute erakusten. Gero espezializatu egin behar duzu; eta Espainian ez dago espezializatzen den inor, gu izan ezik. Profesionalak prestatzeko asmoz hasi nintzen, baina izugarri gerturatu zait janzteko arazo pertsonalak dituen jendea. Ez dute ondo geratzen zaien arropa motarik aurkitzen, edo ez zaie gustatzen. Eta hori ez da beti taila handiekin gertatzen… Zaletasunagatik ere etortzen da jendea, edo erlaxatu egiten dituelako, edota jakin-minagatik… ikusten dute ez dela hain erraza, eta horrek ahalegintzera motibatzen ditu.
Sareetan egindako ahalegin honek guztiak errekonozimendu handia ekarri dizue.
Guztira 600.000 jarraitzaile inguru dauzkagu akademiaren kontuetan, eta jarraitzaileak igotzeak gauza oso dibertigarriak ekarri dizkigu. Iaz Tik Tok Awards sarietarako izendatu gintuzten. Eta Madrilera joan ginen! Ez nuen ezer irabazterik espero, baina oso dibertigarria izan zen. Jendeak ezagutu egiten gintuen!
Argitaletxe batek liburu bat idazteko eskatu zidan. Ez nuen batere argi ikusten, esan dizut ikasle txarra nintzela… eta, azkenean, ekainean atera da liburua. Bideo bat eraman behar zuela bururatu zitzaidan, eta QR kode bat jarri diogu jendeak bere buruari neurriak hartzen ikas dezan. Oso ondo joan da, eta Madrilgo Liburu Azokara joan ginen! Nire sinadura ordua amaitu nuenean, mahaitxo bat jarri behar izan zidaten kanpoan, jendea ez zelako libururik gabe joango; azokan zeuden guztiak agortu ziren.
Nola ikusten duzu modaren egungo egoera?
Hasi nintzenean, helburua moda balioestea zen. Joskintza. Badirudi arropa botoi bati emanez iristen zaizula, eta ez da egia; ahalegin bat dago, balio bat dago, eta badaude gauza horiengatik irauten ez duten negozioak. Konponketa dendak, adibidez. Jendeak zera esaten du: “Hamabi euro kobratu dizkidate galtzen barrena hartzeagatik…”; tira, baina berdin dio galtzak hamabi euro kostatu izana eta barrena konpontzeak hamabi euro balio izatea, edo galtzek 800 euro kostatu izana; lana bera da.
Ez diote negozioari baliorik ematen. Jantziak hain merkeak direnez eta low cost-a eguneroko kontua denez… Ez dut esaten hamabi euroko jantzi bat ez erosteko; denok erosten ditugu. Baina, zer da hobea, 80 euro gastatzea eta armairuan jantzi on bat edukitzea, jantziko duzuna eta iraungo dizuna, ala hamabost euro gastatzea eta bota behar izatea?
Jantzien prezioa igotzen ari da, Txinak esan baitu merke josteari utziko diola. Eta garestia izateak ere ez du bermatzen ondo geratuko zaizunik. Industriala delako, estandarra izaten jarraitzen baitu. Ondo geratzeko berme bakarra neurrira egina egotea da. Baina ez dago jostunik. Atelierrak daude, baina guztiak festarako, emaztegaientzat edo amabitxientzat lanean ari dira. Horixe baita jendeak soineko bat ordaindu behar dela ulertzen duen kasu bakarra. Baina beste edozein kasurako soineko bat egiteak lan bera du. Jendeak hori ulertzen ez duen bitartean, ezinezkoa da jendea neurrira janztea.
Arropa dendek konplexu asko sortzen dizkigute 38ko tailan ez kabitzeagatik…
Gorroto dut hori, inor ez delako 38 bat. Guk ez dugu tailen inguruan hitz egiten, neurriez baizik. Urte hauetan, 1.000 emakume baino gehiago igaro dira nire eskuetatik, eta dendetakoekin zerikusirik ez duten benetako tailen datuak ditut. Neurri bereko bi pertsona badituzu ere, desberdinak dira. Haragia non pilatzen zaizunaren araberakoa da, gorputz desberdinak ditugu. Batzuetan, benetako taila ez dator bat dendakoarekin, eta frustratu egiten gara, geure buruari botatzen diogu errua, zaintzeari utzi eta arropa zabala janzten dugu.
Egin behar dugun lehenengo gauza, geure gorputza ezagutzea da. 800 kilo argaldu ditzakezu, baina zure gorpuzkera bera da, eta 38 bat ere gaizki geratuko zaizu. Baina industriak ez dizu hori kontatu nahi. Eta oversize delakoa modan jartzen dute. Eta guztiak pozik. Eta hori asko gertatzen da. Eta horri buruz gehiago hitz egin beharko genuke.
Diotenez, modak itzuli egiten dira…
Modak ez dira itzultzen. Itzultzen dena joera da, diseinatzaileek proposatzen dizutena. Arazo bat dago, Diogenes sindromea: “Itzultzen denerako gordeko dut”. Ez da egia, itzultzen denean beti zerbait aldatu delako. Industria ez da ergela. 80ko hamarkada itzultzen dela? Bai, baina berrasmatuta. Moda beti aldatuko da, zu armairua aldatzen joan zaitezen. Gure adinarekin kontuz ibili behar dugu, gazteei arropa vintage-a polita geratzen zaielako. Baina gu, jantzi vintage batek are zaharrago egiten gaitu.
Diseinatzaileek erokeriak proposa diezazkizukete, eta publikoak moldatuta bereganatzen ditu. Baina publiko guztiak ez ditu moda guztiak hartzen. Tribuak daude, joera asko baitaude adin eta gizarte talde desberdin askorentzat. Eta moda zera da, ausartenak joerak janzten hasten direnean. Inork trajearekin zapatilarik eramaten ez zuenean, haiek egiten zuten. Eta mundu guztiak zapatilak daramatzanean, haiek berriz ere zapatak janztera itzultzen dira. Eta beste guztiok armairua zapatilaz beteta… Joera zera da, puntakoen dabilen jendea hastea; moda, berriz, jada mundu guztiak daramana. Modek ez dute bost edo sei urte baino gehiago irauten…
Eta zer itzuli izanak pozten zaitu gehien zu?
Joerei dagokienez, amerikana eta gerri altuko prakak. Trajea. Nik beti jantzi izan ditut trajeak, izugarri gustatzen zitzaizkidan. 90eko hamarkadan, jantzi izarra zen, Armanik modan jarri zuelako. Baina 90eko hamarkadako trajea jantziko banu… barregarri egongo nintzateke. Orain beste ehun mota batzuk eramaten dira, beste ebakidura batzuk, beste estilo bat. Ona da moda kultura apur bat izatea, joera zer den jakitea, erosten jakiteko.
