Nazioarteko brigadisten Gipuzkoako historia osatuena argitaratu dute
Aitzol Arroyo eta Aitor Azurki, liburuaren aurkezpenean.Egileek bidalia 
Hiru urteko ikerketaren ondoren, Aitzol Arroyo historialariak eta Aitor Azurki kazetariak liburu bat argitaratu dute Gipuzkoako Foru Aldundiarekin batera: Euzkadiko borrokalarietako bat naiz. Internazionalistak Gipuzkoan, 1936ko Gerran. Lanak orain arte gutxi ezagutzen zen errealitate bat argitara atera du: gerra hasi bezain laster, faxismoaren aurka borrokatzeko inolako ordainsaririk gabe iritsi ziren 180 atzerriko boluntario identifikatu eta dokumentatu dituzte. Aurreko ikerketek gehienez 60 internazionalistaren berri ematen zuten, beraz, kopuruak izugarri gora egin du.
Ikerketaren ekarpen nagusia, ordea, ez da soilik kopurua. Egileen arabera, Gipuzkoara iritsitako talde horiek Nazioarteko Brigaden “protobrigada” edo aurrekari izan zitezkeen, hilabete batzuk geroago Albaceten sortu ziren indar mitikoen “proba-bankua”. Errusiako, Poloniako, Italiako, Belgikako eta Herbehereetako artxiboetan aurkitutako ehunka dokumentuk erakusten dute Gipuzkoara iritsitako boluntarioak izan zirela lurralde errepublikarrera lehenak iristen —Aragoirekin batera— eta frontean atzerriko talde antolatu gisa borrokatzen lehenak, Irunen zehazki.
Lanak, gainera, izena eta aurpegia jarri die 180 pertsona horiei, herenak argazkia baitu. Biografia-hiztegi baten bidez, gerra aurretik, bitartean eta ondoren izandako bizitzak berreskuratu dituzte, ahal izan den heinean. Horien artean nabarmentzekoa da Estera Zilberberg, “Estoucha” ezizenez ezaguna: Belgikatik Irunera iritsitako erizaina eta militante judu komunista, Legutioko guduan zauritua eta Durangoko bonbardaketaren lekuko izandakoa. Bere lagun Abram Gostynskik Dolores Ibarruriri idatzitako gutun batetik hartu dute liburuaren izenburua: “Euzkadiko borrokalarietako bat naiz”.
Ikertzaileek azpimarratzen dute Gipuzkoako herri askok —Irun, Hernani, Andoain edo Elgeta, besteak beste— leku propioa merezi dutela nazioarteko antifaxismoaren memorian, orain arte Madril, Jarama edo Belchite bezalako eszenatokiek bakarrik izan duten protagonismoaz gain. Lanak, halaber, Iruneko kontzentrazio-esparruan preso egon ziren atzerritarren 50 bat izenen zerrenda berri bat ere jasotzen du.
Estoucha-ri buruzko lan berria
Bestalde, Estoucha-ren figuraren inguruan proiektu zabalago bat garatzen ari dira: semeak idatzitako liburuaren gaztelaniazko itzulpena argitaratu berri dute Alberdanian, eta dokumental bat ere prestatzen ari dira, Área Audiovisual ekoiztetxearen eskutik. Estera Zilberberg, Estoucha izenez ezaguna, poloniar judua, erizaina eta militante komunista zen, bere historia “aparteko ibilbideetako bat” da: Belgikatik Irunera joan zen borroka antifaxistan parte hartzeko, frontean borrokatzera iritsi zen eta Legutioko guduan zauritu zuten, gudari bat laguntzen ari zela. Durangoko bonbardaketa eta ondorengo presoen fusilamenduak ere ikusi zituen. Geroago, antifaxismoarekin lotuta jarraitu zuen, Bilbon ‘Mujeres’ aldizkariko kazetari gisa
Egileen esanetan, liburu honen helburua ez da soilik historia berreskuratzea, baizik eta gaur egungo gizarteari mezu bat helaraztea. “Demokrazia eta giza eskubideak defendatzeko egin zutena azpimarratu behar dugu”, dio Azurkik, “eta erreferente antifaxista eta demokratikorik gabeko garai hauetan, gure betebehar morala da haiek gizartearen lehen lerrora ekartzea”.
Proiektuak interes handia piztu du udalerrien artean, eta hamabost bat hitzaldi antolatu dituzte hurrengo hilabeteetan, Salamancan eta Madrilen hasita, eta gero Hernani, Donostia, Azkoitia, Errenteria, Irun eta beste hainbat herritan jarraituz, 2027ra arte luzatuko den egitarauarekin. Donostian liburuaren aurkezpena, irailak 22an izango da.
