Migranteen kontrako erasoak, «hiri mendekatzailean»
Donostian, azken urteotan, kale egoeran egotea ez da erraza. Egoeraren gogorrari, Poliziaren indarkeria gehitzen zaio. Baina, baita ere, uste baino donostiar gehiagoren gorrotoa. Talde erreakzionarioen jarraitzaileak, beldurrak eta gorrotoak hauspoturik, etengabeak dira migratzaileen kontrako bortizkeria jarrerak. Azkenetarikoa, Egiako tiroketa. Udalak bere esku dagoena egiten duela dio. Datuek ez diote hori, ordea.
Eraso arrazisten kontrako manifestazio bat, Donostian.Xalba Ramirez Cruz 
Hilabete pasatu zen urriaren 11n, Egian, pertsona batek migrante talde bati aire konprimatuko pistola batekin tiro egin zionetik. Hilabete pasatuta, ez da gertakaria argitu. Hedabide honek Donostiako Udalari informazioa eskatuta, erantzuna izan da Udaltzaingoak ez daramala gaia, eta Ertzaintzaren esku dagoela. Alegia, egun argiz, Egia erdian, pertsona batek beste pertsona bati hiru tiro egin, eta udalak ez du kasuaren inguruko informazio argirik eman gaur arte.
Donostiako Udaleko bozeramaile batzordera eraman zuen astelehenean (hilak 19) EH Bilduk gaia. Izar Hernando zinegotziak alkateari aurpegiratu zion protokoloa bere horretan martxan ez jarri izana: «Hirian berria ez den gorroto klima honen aurrean modu ausart batean posizionatzeko aukera», galdu izana deitoratu zuen Hernandok.
Alkateak bileran parte hartu ez zuenez, Ana Lopez Loiartek erantzun zien EH Bilduren galderei: «Hasteko, udal gobernuak protokoloa abian jarri zuen. Hasieratik, koordinazioa izan zen Udaltzaingoaren, Alkatetzaren eta Gizarte Ekintza eta Giza Eskubideen sailen artean. Kasua ustez larri edo oso larri gisa tipifikatu zitekeenez, koordinazioak, gizarte ekintzak eta udaltzaingotik burutu zen, protokoloan jasotzen den moduan».
Zentzu horretan, alkatearen jarrera «irmoa» izan zela baieztatu zuen Lopezek: «Ez gatoz bat beste alde batera begiratu dugula dioen ideiarekin». Harrera Sarearen iritzia ez dator inondik inora bat esan horrekin. Jon Insausti alkateak gutxienez hiru egun tardatu zituen gertatutakoa gaitzesten, eta kazetarien galderen harira izan zen. Ikerketaren esku utzi zuen auzia, ebazteko ea gorroto motibazio bat zegoen edo «beste arrazoiren bat». Honela, udalak dituen informazio kanalek ez zuten ohiko lanketa ekarri, Udaltzaingoaren eta Ertzaintzaren txostenekin gertatzen den moduan.
Gorroto delituen kontrako protokoloak hiru fase ditu: sarrera, esku hartzea eta elkarbizitzaren erreparazioa. Lopezek defendatu zuen «oso ondo» bete zutela protokoloa, erakundeen arteko koordinazioa egin zelako hasiera batean, eta biktimari gaia salatzea proposatu zitzaiola, baina bere ezezkoa jaso zutela.
Hedabide honek elkarrizketa egin dio erasoa jasan zuen pertsonari, eta hark esandakoren arabera, Harrera Sarekoek egindako lanaren bitartez jarri ziren gizartea langileak berarekin harremanetan eta bere identitatea argitara ematea da berak nahi ez zuena, ez gaia salatzea. Kontrara, erantzunak eskatu ditu eta gaia ikertu dadin exijitu.
Migranteak bizi diren dendek erasoak jasaten dituzte maiz: labanaz apurtuak edo kiskaliak izan dira.Harrera Sarea
Erasoak
Eraso honek hautsak harrotu zituen. Ordea, azken bi urteetan ugariak izan dira kale egoeran dauden migratzaileen kontrako eraso eta gorroto delituak. Hedabide honek egindako ikerketaren arabera, apirilean, beste migratzaile batek. Parte Zaharrean, gisa horretako erasoa jasan zuen: balkoi batetik aire konprimituko eskopeta batekin tiro egin zioten. Pertsona honek ez zuen gertatutakoa salatu nahi izan, beldurragatik.
2025eko udako testigantza bat jaso du IRUTXULOKO HITZAk, afari solidarioak jaso zituen migratzaile batena. Testigantzaren arabera, hiru egunez jarraian, hiru gizonezkok jipoitu egin zuten afaria jaso eta bere kanpin dendara zihoanean. Hirurak ordu eta toki desberdinetan. Horietako batean, auto batekin harrapatu zuten. Ez da auto harrapaketa jasaten duen migrante bakarra.
Etengabeak izan dira Harrera Sareak erregistratu dituzten erasoak: jipoiak, auto harrapaketak, heriotza mehatxuak…
Hedabide honek 2024ean, pistola faltsu batekin migranteak mehatxatzen zituen gizonaren kasua eman zuen argitara. Hainbat hedabidek eman zuten albistearen berri, baina inork ez zuen zehaztu kale egoeran zegoen magrebtar taldea zela bere erasoen helburua.
Horretaz gain, ugariak izan dira migratzaileak bizi diren kanpin denda eta txabolen kontrako erasoak. Azken hilabeteetan Ulian eta Aldapetan izandako suteak norbaitek eragindakoak direla adierazi du Poliziak. Harrera Sareak, gutxienez, 2025eko martxoan eta ekainean erretako beste txabola batzuen inguruko informazioa bildu du, baita ere. Ez dute zertan eraso arrazistak izan honakoak, izan ere, gertatu izan ohi da barne gatazkaren ondorioz sortu izana suteak –Herrerako pabiloiaren kasuan izan zen moduan–, ordea, Lo Que No Te Cuentan De Donosti (LQNTCDD) eta gisako kanaletan sute horien argazkiak jarri izan dituzte, irri eta ospakizun mezuen artean.
Migranteak bizi diren dendek erasoak jasaten dituzte maiz: labanaz apurtuak edo kiskaliak izan dira.Harrera Sarea
Migranteak bizi diren dendek erasoak jasaten dituzte maiz: labanaz apurtuak edo kiskaliak izan dira.Harrera Sarea
Lapurretei loturik izandako erasoak ere ugariak izan dira. Harrera Sareak egoera argigarri bat jaso zuen joan den hilabetean. Egiako denda batean, emakume batek bere mugikorra faltan zuela, magrebtar bat seinalatu zuen. Dendariak eta inguruko jendeak gazte hau hartu eta lurrera bota zuten, behin eta berriro kolpatuz, Polizia etorri zen arte. Poliziak ere bortizkeriaz tratatu zuen gizona. Denbora bat igarota, emakumea konturatu zen bere mugikorra autoan ahaztu zuela.
Harrera Sareak hedabide honi azaldu dionez, hainbat salaketa jarri dituzte 2024tik Ertzaintzaren aurrean eta Fiskaltzaren esku utzi dituzte mezu arrazista eta biolento hauek sustatzen dituzten kanalak. Fiskaltza ikertzen ari den arren, ez dute erantzunik. Donostiako Udalari gaiaz galdetuta, haiek ere ez dutela honen berririk adierazi dute.
Talde antolatuak?
IRUTXULOKO HITZAk sarbidea izan du LQNTCDD eta Patrullas Ciudadanas gisako talde erreakzionarioek dituzten hainbat txatetara. Lehendik ere argitaratu moduan, kanal horietan, gorroto mezuak eta biolentziarako deia egiten da: batzuetan, txantxa moduan; besteetan, serioago. Hainbat aldiz, gorroto delituak izan daitezkeenak partekatu izan dituzte sare horietan. Ordea, ezin da gaur-gaurkoz frogatutzat jo biolentzia antolatua dagoenik talde horien atzean.
Harrera Sareak eta hainbat talde antirrazistek ohartarazi dutenez, ordea, «gorroto klima» hori ez da ezerezean sortu, eta kanal hauek horiek lagundu eta anplifikatu egiten dituzte. Luna de la Cuesta Donostiako Asanblada Antiarrazistako kidearen arabera, «Donostian gertatzen ari dena ezin da ulertu soilik hemen gertatzen den zerbaiten modura. Lapurreta txikiak edo bizikidetza arazoak aitzaki edo abiapuntu izan daitezke, baina diskurtsoa askoz ere zabalagoa da».
Honela, de la Cuestak «gertakari konkretu batetik kolektibo oso baten kriminalizaziora» jotzen ari dela ziurtatu du: «Norbaitek lapurreta bat egiten badu, zergatik dira magrebtar guztiak arazo? Zergatik jatorria delituen azalpen? Pertsona zuri batek lapurtzen duenean, ez dugu bere zuritasuna, jatorria, kultura edo ustezko erlijioa bihurtzen arazo».
Kanal erreakzionarioetan jasotzen diren gorroto mezuak. Fiskaltzan salatuak daude 2024tik hona jasotako hainbat mezu.Harrera Sarea
Kanal erreakzionarioetan jasotzen diren gorroto mezuak. Fiskaltzan salatuak daude 2024tik hona jasotako hainbat mezu.Harrera Sarea
Deshumanizazioa gako
Azken asteetan Ceutan (Espainia) ikusi dugun moduan, edo aurten Belfasten edo Europako beste hiri batzuetan, eta iaz Hernanin edo Trintxerpen, migranteen kontrako «ehiza» izan da kaleetan, bulo eta eskuin muturreko diskurtsoek haizatuta.
«Aspalditik eraikitako etsai baten aurrean gaudela» dio de la Cuestak: «Deshumanizazioa ez da erasoekin hasten. Pertsona batzuk etengabeko arazo edo mehatxu gisa aurkezten direnean, giza kategoria galtzen dute eta beste zerbait bihurtzen dira: moro, mena, delincuente, ilegal…».
Ekintzaile antirrazistak azaldu duenez, kolonizazioarekin lotura zuzena du egoera honek: «Herri eta gorputz batzuk besteak baino gutxiago balio dutela sinetsarazten digun iruditeri arrazistak bizirik jarraitzen du. Horren ondorioak dira indarkeria justifikatzea; norbait mehatxu gisa ikusten baduzu, bere kontrako indarkeria errazago aurkezten da defentsa edo segurtasun neurri moduan».
Norabide horretan kokatu ditu de la Cuestak gorputz migrantearen kontrako erasoak; norbanakoek egiten dituztenez gain, Poliziaren eta erakundeen jarduera «bortitza» izan ditu hizpide: «Noren segurtasunaz ari gara? Herritarren segurtasunaz hitz egiten dugu, baina kalean bizi diren migranteak herritarrak dira ere». Berez ageria den, baina aldarrikapena dirudien gogoeta egin du: «Egian banku batean eserita zegoen pertsonak eskubide berak eduki beharko lituzke». Zentzu horretan, «deshumanizazioak ez du soilik indarkeria fisikoa errazten», haien sufrimenduarekiko «axolagabekeria» sortzen duela ohartarazi du.
Kanal erreakzionarioetan jasotzen diren gorroto mezuak. Fiskaltzan salatuak daude 2024tik hona jasotako hainbat mezu.Harrera Sarea
Kanal erreakzionarioetan jasotzen diren gorroto mezuak. Fiskaltzan salatuak daude 2024tik hona jasotako hainbat mezu.Harrera Sarea
Zer ari da gertatzen Donostian?
Mugimendu antirrazistek ohartarazten dutenez, arrazakeria ez da «iritzi» bat, sistema kolonial-kapitalistarentzat «funtzionala» den botere harreman bat baizik. Zentzu horretan, egungo arrazakeriaren formak lotura estua du «kapitalaren metaketaren» ereduarekin. Donostiaren kasuan, hain zuzen, turistifikazio eta etxebitzitzaren auziarekin duen harreman zuzena ohartarazi dute.
Neil Smith geografo estatubatuarrak «hiri mendekatzaile» (revanchist city) kontzeptua garatu zuen 1980ko hamarkadako amaierako New York aztertzerako orduan. Klase ertain eta altuek, «hiria lapurtu» dutela uste dutenen kontrako «mendeku» politikak abiatu zituztela ziurtatzen du. Honela, oinarri ekonomiko bat du (gentrifikazioaren osteko espazio berrien konkista), oinarri emozionala (krisiak kolpaturiko klase ertainak etsai komunak bilatu zituen: etxerik gabeko jendea, gutxiengo etnikoak, etorkinak, okupak, pobreak, LGTBI komunitatea…) eta oinarri instituzionala («zero tolerantzia politikak» eta «bizi kalitatea» aldarrikatzea).
Hiri ereduaren eta arrazakeriaren artean lotura zuzena dago de la Cuestarentzat: «Kontsumitzen ez duten pertsonen presentzia oso deserosoa da»
Smithek nabarmendu zuen menderakuntza politika hau ez dela errepresio soila: diskurtso moral bat baizik, «hiritar dezenteek» espazio publikoa bereganatu dezaten, hiri ereduaren biktimak direnak egoeraren erantzule bihurtzen dituenak.
De la Cuestak argi du lotura zuzena dagoela hiri ereduaren eta kale egoeran dauden migranteen kontrako politiken artean. «Turistifikazioak, eta hiriaren merkantilizazioak hiria ulertzeko eta bizitzeko modua eraldatzen du eta espazio publikoa gero eta gehiago da kontsumorako, eta errentagarritasuna bilatzeko erabiltzen da». Honela, «kontsumitzen ez duten pertsonen presentzia oso deserosoa bihurtzen da».
Gurpil zoroa da: «Alde batetik, etxebizitza gero eta eskuraezinagoa da, eta, bestetik, etxebizitzarik ez duten pertsonen presentzia arazo moduan aurkezten da. Bazterketa sortzen duten egiturak zalantzan jarri beharrean, bazterketa sufritzen duten pertsonak dira arazo».
Horixe da KASen debekuaren ostean airean geratu zen eztabaidetako bat: «Espazio publikoa berreskuratu behar dela esaten denean, norentzako berreskuratu behar da? Eta norengandik? Azkenean, espazio publikoa ez da benetan publikoa pertsona batzuek etengabe justifikatu behar badute».
Erasoak noiz arte?
Donostian kale egoeran dauden migranteek jasaten dituzten erasoak sistematikoak direla ziurtatu ahal izan du IRUTXULOKO HITZAK erreportaje honetan, 2024tik hona erregistratutako eraso sortarekin. Horien atzean talde zehaztu bat ez egoteak ez du esan nahi, ordea, erantzulerik ez dagoenik. De la Cuestak egindako oharra garrantzitsua da ardurak zehazterako orduan: «Erakundeek haien erabakien bitartez indartzen dute egoera hau». Honela, Polizia indarkeria, profil arrazistaren inguruko miaketak eta KASen debekua aipatu ditu, besteak beste, egiturazko arazo gisa.
Nabarmena da, udalak dioen moduan «beste alde batera» begiratu ez duen arren, kasu hauekiko duen neurri bikoitza. Ernaiko gazteek Espainiako Erregearen panpina bat apurtzen dutenean, «gaitzespena» berehalakoa eta irmoa da. Migrante batek erasoa jasaten duenean, «zuhurtzia» eta «demagogia eta populismorik» eza dira alkatearen mezua.
Eta galdera da: noiz arte? Jipoiak, mehatxuak eta etxeen kontrako erasoak eta orain, urte berean, bi tiroketa nahikoak ez badira egoerari eusteko… Zeren zain gaude?
